کتاب جنایز · Jami at-Tirmidhi

Jami at-Tirmidhi، حدیث 990

روایت‌شده توسط Umm Atiyyah. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب جنایز
جامع الترمذي
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Umm Atiyyah

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ، وَمَنْصُورٌ، وَهِشَامٌ، فَأَمَّا خَالِدٌ وَهِشَامٌ فَقَالاَ عَنْ مُحَمَّدٍ وَحَفْصَةَ وَقَالَ مَنْصُورٌ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ قَالَتْ تُوُفِّيَتْ إِحْدَى بَنَاتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ اغْسِلْنَهَا وِتْرًا ثَلاَثًا أَوْ خَمْسًا أَوْ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ إِنْ رَأَيْتُنَّ وَاغْسِلْنَهَا بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَاجْعَلْنَ فِي الآخِرَةِ كَافُورًا أَوْ شَيْئًا مِنْ كَافُورٍ فَإِذَا فَرَغْتُنَّ فَآذِنَّنِي ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا فَرَغْنَا آذَنَّاهُ فَأَلْقَى إِلَيْنَا حِقْوَهُ فَقَالَ ‏"‏ أَشْعِرْنَهَا بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هُشَيْمٌ وَفِي حَدِيثِ غَيْرِ هَؤُلاَءِ وَلاَ أَدْرِي وَلَعَلَّ هِشَامًا مِنْهُمْ قَالَتْ وَضَفَّرْنَا شَعْرَهَا ثَلاَثَةَ قُرُونٍ ‏.‏ قَالَ هُشَيْمٌ أَظُنُّهُ قَالَ فَأَلْقَيْنَاهُ خَلْفَهَا ‏.‏ قَالَ هُشَيْمٌ فَحَدَّثَنَا خَالِدٌ مِنْ بَيْنِ الْقَوْمِ عَنْ حَفْصَةَ وَمُحَمَّدٍ عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ قَالَتْ وَقَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَابْدَأْنَ بِمَيَامِنِهَا وَمَوَاضِعِ الْوُضُوءِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُمِّ سُلَيْمٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُمِّ عَطِيَّةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ أَنَّهُ قَالَ غُسْلُ الْمَيِّتِ كَالْغُسْلِ مِنَ الْجَنَابَةِ ‏.‏ وَقَالَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ لَيْسَ لِغُسْلِ الْمَيِّتِ عِنْدَنَا حَدٌّ مُؤَقَّتٌ وَلَيْسَ لِذَلِكَ صِفَةٌ مَعْلُومَةٌ وَلَكِنْ يُطَهَّرُ ‏.‏ وَقَالَ الشَّافِعِيُّ إِنَّمَا قَالَ مَالِكٌ قَوْلاً مُجْمَلاً يُغَسَّلُ وَيُنْقَى وَإِذَا أُنْقِيَ الْمَيِّتُ بِمَاءٍ قَرَاحٍ أَوْ مَاءٍ غَيْرِهِ أَجْزَأَ ذَلِكَ مِنْ غُسْلِهِ وَلَكِنْ أَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ يُغْسَلَ ثَلاَثًا فَصَاعِدًا لاَ يُنْقَصُ عَنْ ثَلاَثٍ لِمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اغْسِلْنَهَا ثَلاَثًا أَوْ خَمْسًا ‏"‏ ‏.‏ وَإِنْ أَنْقَوْا فِي أَقَلَّ مِنْ ثَلاَثِ مَرَّاتٍ أَجْزَأَ وَلاَ يَرَى أَنَّ قَوْلَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّمَا هُوَ عَلَى مَعْنَى الإِنْقَاءِ ثَلاَثًا أَوْ خَمْسًا وَلَمْ يُؤَقِّتْ ‏.‏ وَكَذَلِكَ قَالَ الْفُقَهَاءُ وَهُمْ أَعْلَمُ بِمَعَانِي الْحَدِيثِ ‏.‏ وَقَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ وَتَكُونُ الْغَسَلاَتُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَيَكُونُ فِي الآخِرَةِ شَيْءٌ مِنْ كَافُورٍ ‏.‏

ترجمه

احمد بن منیع به ما حدیث نقل کرد، هشیم به ما حدیث گفت، خالد، منصور و هشام به ما خبر دادند. خالد و هشام از محمد و حفصه روایت کردند و منصور از محمد، و او از ام عطیه نقل کرد که گفت: یکی از دختران پیامبر ﷺ وفات یافت، پس ایشان فرمودند:

«او را به تعداد فرد بشویید؛ سه بار یا پنج بار یا بیشتر از آن اگر لازم دانستید. او را با آب و برگ سدر بشویید و در آخرین شستشو کافور یا مقداری کافور قرار دهید. چون کارتان تمام شد، مرا خبر کنید.» وقتی شستشو را تمام کردیم، ایشان را مطلع ساختیم، آنگاه ایشان ازار (پارچه‌ی میان‌تن) خود را به سوی ما انداختند و فرمودند: «او را با آن بپوشانید.» هشیم می‌گوید: در حدیث غیر این راویان — و نمی‌دانم، شاید هشام نیز از جمله‌ی آنان بود — ام عطیه گفت: موهایش را سه گیسو بافتیم. هشیم می‌گوید: گمان کنم گفت: سپس آن را پشت سرش قرار دادیم. هشیم می‌گوید: خالد به طور خاص از حفصه و محمد، و او از ام عطیه نقل کرد که رسول خدا ﷺ همچنین به ما فرمودند: «از سمت راست و اعضای وضو آغاز کنید.» در این باب از ام سلیم نیز روایت شده است. ابوعیسی می‌گوید: حدیث ام عطیه حسن صحیح است و اهل علم بر اساس آن عمل می‌کنند. از ابراهیم نخعی روایت شده که گفت: غسل میت مانند غسل جنابت است. مالک بن انس می‌گوید: نزد ما برای غسل میت حد معینی نیست و صفت مشخصی ندارد، بلکه هدف تطهیر است. شافعی می‌گوید: سخن مالک مجمل است، یعنی میت باید شسته و پاک شود. اگر میت با آب خالص یا آب دیگری پاک گردد، همان برای غسل او کافی است، اما نزد من محبوب‌تر آن است که سه بار یا بیشتر شسته شود و از سه بار کمتر نباشد، زیرا رسول خدا ﷺ فرموده‌اند: «او را سه بار یا پنج بار بشویید.» و اگر در کمتر از سه بار او را پاک کنند، باز هم کافی است. او معتقد نیست که مراد از سخن پیامبر ﷺ صرفاً تعیین عدد سه یا پنج بوده باشد، بلکه مقصود کسب طهارت است. فقها نیز همین نظر را دارند و آنان به معانی حدیث داناترند. احمد و اسحاق می‌گویند: شستشو باید با آب و سدر باشد و در آخرین مرحله مقداری کافور به کار رود.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

متوفی با دقت و احترام غسل داده و در کفن پیچیده می‌شود.

پیشینه و سبب بیان

یکی از دختران پیامبر ﷺ درگذشت؛ ام عطیه دستورهایی را که ایشان برای غسل و رسیدگی به او بیان کردند، نقل می‌کند.

توضیح واژه‌های دشوار
سدر

برگ‌های درخت کنار که به آب غسل افزوده می‌شوند.

کافور

ماده‌ای خوش‌بو که طبق دستور، به آخرین نوبت غسل افزوده می‌شود.

مواضع وضو

اعضایی از بدن که در وضوی شرعی شسته می‌شوند.

برداشت‌های عالمان

این روایت راهنمای غسل متوفی است: از سمت راست و از اعضای وضو آغاز کنید، از آب و سدر استفاده کنید و در آخرین نوبت غسل کافور بیفزایید. پیامبر ﷺ بر تعداد فرد نوبت‌های غسل، مانند سه یا پنج بار، تأکید می‌کنند و اجازه می‌دهند در صورت نیاز تعداد دفعات بیشتر شود. ترمذی نقل می‌کند که دانشمندان بر اساس این روایت عمل کرده‌اند. شافعی دست‌کم سه نوبت غسل را ترجیح می‌دهد، اما پاک شدن با تعداد کمتر را نیز کافی می‌داند؛ مالک تأکید می‌کند که هدف، پاکیزه کردن متوفی است. احمد و اسحاق نیز استفاده از سدر و کافور را تأیید می‌کنند.

درس‌هایی برای امروز
  1. غسل متوفی را با دقت و به دست کسانی انجام دهید که آداب مقرر را می‌دانند.
  2. برای غسل از آب و سدر استفاده کنید و اگر کافور در دسترس است، آن را به آخرین نوبت غسل بیفزایید.
  3. با پیکر متوفی با احترام رفتار کنید و دستورهای مربوط به سمت راست و اعضای وضو را رعایت کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.