Sahih al-Bukhari, hadisi na 3700
Rubutun Larabci tare da fassararmu da bayani.
Riwayar
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ رَأَيْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ قَبْلَ أَنْ يُصَابَ بِأَيَّامٍ بِالْمَدِينَةِ وَقَفَ عَلَى حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ وَعُثْمَانَ بْنِ حُنَيْفٍ، قَالَ كَيْفَ فَعَلْتُمَا أَتَخَافَانِ أَنْ تَكُونَا قَدْ حَمَّلْتُمَا الأَرْضَ مَا لاَ تُطِيقُ قَالاَ حَمَّلْنَاهَا أَمْرًا هِيَ لَهُ مُطِيقَةٌ، مَا فِيهَا كَبِيرُ فَضْلٍ. قَالَ انْظُرَا أَنْ تَكُونَا حَمَّلْتُمَا الأَرْضَ مَا لاَ تُطِيقُ، قَالَ قَالاَ لاَ. فَقَالَ عُمَرُ لَئِنْ سَلَّمَنِي اللَّهُ لأَدَعَنَّ أَرَامِلَ أَهْلِ الْعِرَاقِ لاَ يَحْتَجْنَ إِلَى رَجُلٍ بَعْدِي أَبَدًا. قَالَ فَمَا أَتَتْ عَلَيْهِ إِلاَّ رَابِعَةٌ حَتَّى أُصِيبَ. قَالَ إِنِّي لَقَائِمٌ مَا بَيْنِي وَبَيْنَهُ إِلاَّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ غَدَاةَ أُصِيبَ، وَكَانَ إِذَا مَرَّ بَيْنَ الصَّفَّيْنِ قَالَ اسْتَوُوا. حَتَّى إِذَا لَمْ يَرَ فِيهِنَّ خَلَلاً تَقَدَّمَ فَكَبَّرَ، وَرُبَّمَا قَرَأَ سُورَةَ يُوسُفَ، أَوِ النَّحْلَ، أَوْ نَحْوَ ذَلِكَ، فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى حَتَّى يَجْتَمِعَ النَّاسُ، فَمَا هُوَ إِلاَّ أَنْ كَبَّرَ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ قَتَلَنِي ـ أَوْ أَكَلَنِي ـ الْكَلْبُ. حِينَ طَعَنَهُ، فَطَارَ الْعِلْجُ بِسِكِّينٍ ذَاتِ طَرَفَيْنِ لاَ يَمُرُّ عَلَى أَحَدٍ يَمِينًا وَلاَ شِمَالاً إِلاَّ طَعَنَهُ حَتَّى طَعَنَ ثَلاَثَةَ عَشَرَ رَجُلاً، مَاتَ مِنْهُمْ سَبْعَةٌ، فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ، طَرَحَ عَلَيْهِ بُرْنُسًا، فَلَمَّا ظَنَّ الْعِلْجُ أَنَّهُ مَأْخُوذٌ نَحَرَ نَفْسَهُ، وَتَنَاوَلَ عُمَرُ يَدَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ فَقَدَّمَهُ، فَمَنْ يَلِي عُمَرَ فَقَدْ رَأَى الَّذِي أَرَى، وَأَمَّا نَوَاحِي الْمَسْجِدِ فَإِنَّهُمْ لاَ يَدْرُونَ غَيْرَ أَنَّهُمْ قَدْ فَقَدُوا صَوْتَ عُمَرَ وَهُمْ يَقُولُونَ سُبْحَانَ اللَّهِ سُبْحَانَ اللَّهِ. فَصَلَّى بِهِمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ صَلاَةً خَفِيفَةً، فَلَمَّا انْصَرَفُوا. قَالَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ، انْظُرْ مَنْ قَتَلَنِي. فَجَالَ سَاعَةً، ثُمَّ جَاءَ، فَقَالَ غُلاَمُ الْمُغِيرَةِ. قَالَ الصَّنَعُ قَالَ نَعَمْ. قَالَ قَاتَلَهُ اللَّهُ لَقَدْ أَمَرْتُ بِهِ مَعْرُوفًا، الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَجْعَلْ مَنِيَّتِي بِيَدِ رَجُلٍ يَدَّعِي الإِسْلاَمَ، قَدْ كُنْتَ أَنْتَ وَأَبُوكَ تُحِبَّانِ أَنْ تَكْثُرَ الْعُلُوجُ بِالْمَدِينَةِ وَكَانَ {الْعَبَّاسُ} أَكْثَرَهُمْ رَقِيقًا. فَقَالَ إِنْ شِئْتَ فَعَلْتُ. أَىْ إِنْ شِئْتَ قَتَلْنَا. قَالَ كَذَبْتَ، بَعْدَ مَا تَكَلَّمُوا بِلِسَانِكُمْ، وَصَلَّوْا قِبْلَتَكُمْ وَحَجُّوا حَجَّكُمْ فَاحْتُمِلَ إِلَى بَيْتِهِ فَانْطَلَقْنَا مَعَهُ، وَكَأَنَّ النَّاسَ لَمْ تُصِبْهُمْ مُصِيبَةٌ قَبْلَ يَوْمَئِذٍ، فَقَائِلٌ يَقُولُ لاَ بَأْسَ. وَقَائِلٌ يَقُولُ أَخَافُ عَلَيْهِ، فَأُتِيَ بِنَبِيذٍ فَشَرِبَهُ فَخَرَجَ مِنْ جَوْفِهِ، ثُمَّ أُتِيَ بِلَبَنٍ فَشَرِبَهُ فَخَرَجَ مِنْ جُرْحِهِ، فَعَلِمُوا أَنَّهُ مَيِّتٌ، فَدَخَلْنَا عَلَيْهِ، وَجَاءَ النَّاسُ يُثْنُونَ عَلَيْهِ، وَجَاءَ رَجُلٌ شَابٌّ، فَقَالَ أَبْشِرْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ بِبُشْرَى اللَّهِ لَكَ مِنْ صُحْبَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدَمٍ فِي الإِسْلاَمِ مَا قَدْ عَلِمْتَ، ثُمَّ وَلِيتَ فَعَدَلْتَ، ثُمَّ شَهَادَةٌ. قَالَ وَدِدْتُ أَنَّ ذَلِكَ كَفَافٌ لاَ عَلَىَّ وَلاَ لِي. فَلَمَّا أَدْبَرَ، إِذَا إِزَارُهُ يَمَسُّ الأَرْضَ. قَالَ رُدُّوا عَلَىَّ الْغُلاَمَ قَالَ ابْنَ أَخِي ارْفَعْ ثَوْبَكَ، فَإِنَّهُ أَبْقَى لِثَوْبِكَ وَأَتْقَى لِرَبِّكَ، يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ انْظُرْ مَا عَلَىَّ مِنَ الدَّيْنِ. فَحَسَبُوهُ فَوَجَدُوهُ سِتَّةً وَثَمَانِينَ أَلْفًا أَوْ نَحْوَهُ، قَالَ إِنْ وَفَى لَهُ مَالُ آلِ عُمَرَ، فَأَدِّهِ مِنْ أَمْوَالِهِمْ، وَإِلاَّ فَسَلْ فِي بَنِي عَدِيِّ بْنِ كَعْبٍ، فَإِنْ لَمْ تَفِ أَمْوَالُهُمْ فَسَلْ فِي قُرَيْشٍ، وَلاَ تَعْدُهُمْ إِلَى غَيْرِهِمْ، فَأَدِّ عَنِّي هَذَا الْمَالَ، انْطَلِقْ إِلَى عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ فَقُلْ يَقْرَأُ عَلَيْكِ عُمَرُ السَّلاَمَ. وَلاَ تَقُلْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ. فَإِنِّي لَسْتُ الْيَوْمَ لِلْمُؤْمِنِينَ أَمِيرًا، وَقُلْ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَنْ يُدْفَنَ مَعَ صَاحِبَيْهِ. فَسَلَّمَ وَاسْتَأْذَنَ، ثُمَّ دَخَلَ عَلَيْهَا، فَوَجَدَهَا قَاعِدَةً تَبْكِي فَقَالَ يَقْرَأُ عَلَيْكِ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ السَّلاَمَ وَيَسْتَأْذِنُ أَنْ يُدْفَنَ مَعَ صَاحِبَيْهِ. فَقَالَتْ كُنْتُ أُرِيدُهُ لِنَفْسِي، وَلأُوثِرَنَّ بِهِ الْيَوْمَ عَلَى نَفْسِي. فَلَمَّا أَقْبَلَ قِيلَ هَذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَدْ جَاءَ. قَالَ ارْفَعُونِي، فَأَسْنَدَهُ رَجُلٌ إِلَيْهِ، فَقَالَ مَا لَدَيْكَ قَالَ الَّذِي تُحِبُّ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَذِنَتْ. قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ، مَا كَانَ مِنْ شَىْءٍ أَهَمُّ إِلَىَّ مِنْ ذَلِكَ، فَإِذَا أَنَا قَضَيْتُ فَاحْمِلُونِي ثُمَّ سَلِّمْ فَقُلْ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، فَإِنْ أَذِنَتْ لِي فَأَدْخِلُونِي، وَإِنْ رَدَّتْنِي رُدُّونِي إِلَى مَقَابِرِ الْمُسْلِمِينَ. وَجَاءَتْ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ حَفْصَةُ وَالنِّسَاءُ تَسِيرُ مَعَهَا، فَلَمَّا رَأَيْنَاهَا قُمْنَا، فَوَلَجَتْ عَلَيْهِ فَبَكَتْ عِنْدَهُ سَاعَةً، وَاسْتَأْذَنَ الرِّجَالُ، فَوَلَجَتْ دَاخِلاً لَهُمْ، فَسَمِعْنَا بُكَاءَهَا مِنَ الدَّاخِلِ. فَقَالُوا أَوْصِ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اسْتَخْلِفْ. قَالَ مَا أَجِدُ أَحَقَّ بِهَذَا الأَمْرِ مِنْ هَؤُلاَءِ النَّفَرِ أَوِ الرَّهْطِ الَّذِينَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ عَنْهُمْ رَاضٍ. فَسَمَّى عَلِيًّا وَعُثْمَانَ وَالزُّبَيْرَ وَطَلْحَةَ وَسَعْدًا وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ وَقَالَ يَشْهَدُكُمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَلَيْسَ لَهُ مِنَ الأَمْرِ شَىْءٌ ـ كَهَيْئَةِ التَّعْزِيَةِ لَهُ ـ فَإِنْ أَصَابَتِ الإِمْرَةُ سَعْدًا فَهْوَ ذَاكَ، وَإِلاَّ فَلْيَسْتَعِنْ بِهِ أَيُّكُمْ مَا أُمِّرَ، فَإِنِّي لَمْ أَعْزِلْهُ عَنْ عَجْزٍ وَلاَ خِيَانَةٍ وَقَالَ أُوصِي الْخَلِيفَةَ مِنْ بَعْدِي بِالْمُهَاجِرِينَ الأَوَّلِينَ أَنْ يَعْرِفَ لَهُمْ حَقَّهُمْ، وَيَحْفَظَ لَهُمْ حُرْمَتَهُمْ، وَأُوصِيهِ بِالأَنْصَارِ خَيْرًا، الَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ، أَنْ يُقْبَلَ مِنْ مُحْسِنِهِمْ، وَأَنْ يُعْفَى عَنْ مُسِيئِهِمْ، وَأُوصِيهِ بِأَهْلِ الأَمْصَارِ خَيْرًا فَإِنَّهُمْ رِدْءُ الإِسْلاَمِ، وَجُبَاةُ الْمَالِ، وَغَيْظُ الْعَدُوِّ، وَأَنْ لاَ يُؤْخَذَ مِنْهُمْ إِلاَّ فَضْلُهُمْ عَنْ رِضَاهُمْ، وَأُوصِيهِ بِالأَعْرَابِ خَيْرًا، فَإِنَّهُمْ أَصْلُ الْعَرَبِ وَمَادَّةُ الإِسْلاَمِ أَنْ يُؤْخَذَ مِنْ حَوَاشِي أَمْوَالِهِمْ وَتُرَدَّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ، وَأُوصِيهِ بِذِمَّةِ اللَّهِ وَذِمَّةِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُوفَى لَهُمْ بِعَهْدِهِمْ، وَأَنْ يُقَاتَلَ مِنْ وَرَائِهِمْ، وَلاَ يُكَلَّفُوا إِلاَّ طَاقَتَهُمْ. فَلَمَّا قُبِضَ خَرَجْنَا بِهِ فَانْطَلَقْنَا نَمْشِي فَسَلَّمَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَالَ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ. قَالَتْ أَدْخِلُوهُ. فَأُدْخِلَ، فَوُضِعَ هُنَالِكَ مَعَ صَاحِبَيْهِ، فَلَمَّا فُرِغَ مِنْ دَفْنِهِ اجْتَمَعَ هَؤُلاَءِ الرَّهْطُ، فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ اجْعَلُوا أَمْرَكُمْ إِلَى ثَلاَثَةٍ مِنْكُمْ. فَقَالَ الزُّبَيْرُ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عَلِيٍّ. فَقَالَ طَلْحَةُ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عُثْمَانَ. وَقَالَ سَعْدٌ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ. فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ أَيُّكُمَا تَبَرَّأَ مِنْ هَذَا الأَمْرِ فَنَجْعَلُهُ إِلَيْهِ، وَاللَّهُ عَلَيْهِ وَالإِسْلاَمُ لَيَنْظُرَنَّ أَفْضَلَهُمْ فِي نَفْسِهِ. فَأُسْكِتَ الشَّيْخَانِ، فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ أَفَتَجْعَلُونَهُ إِلَىَّ، وَاللَّهُ عَلَىَّ أَنْ لاَ آلُوَ عَنْ أَفْضَلِكُمْ قَالاَ نَعَمْ، فَأَخَذَ بِيَدِ أَحَدِهِمَا فَقَالَ لَكَ قَرَابَةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْقَدَمُ فِي الإِسْلاَمِ مَا قَدْ عَلِمْتَ، فَاللَّهُ عَلَيْكَ لَئِنْ أَمَّرْتُكَ لَتَعْدِلَنَّ، وَلَئِنْ أَمَّرْتُ عُثْمَانَ لَتَسْمَعَنَّ وَلَتُطِيعَنَّ. ثُمَّ خَلاَ بِالآخَرِ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ، فَلَمَّا أَخَذَ الْمِيثَاقَ قَالَ ارْفَعْ يَدَكَ يَا عُثْمَانُ. فَبَايَعَهُ، فَبَايَعَ لَهُ عَلِيٌّ، وَوَلَجَ أَهْلُ الدَّارِ فَبَايَعُوهُ.
Narrated `Amr bin Maimun: Na gani `Umar bin Al-Khattab a wasu kwanaki kafin a sace shi a Madina. Ya tsaya tare da Hudhaifa bin Al-Yaman da `Uthman bin Hunaif wanda ya ce masa,
"Me kuka yi? Kuna tsamman cewa kun yi wa ƙasa haraji fiye da yadda take iya jurewa?" Suka amsa, "Mun yi wa ita haraji da ita zata iya jurewa saboda girman amfanin ta." `Umar ya sake cewa, "Duba ko kun yi wa ƙasa haraji da ita ba zata iya jurewa." Suka ce, "A'a, (ba mu yi ba)." `Umar ya ƙara da cewa, "Idan Allah ya rayar da ni, zan sa matan marayu na Iraki su sha'awar namiji bayan ni." Amma kwanaki hudu kawai suka wuce lokacin da aka sace shi (har lahira). Ranar da aka sace shi, na tsaya ina nan kuma babu wanda ke tsakanin ni da shi (watau `Umar) sai `Abdullah bin `Abbas. Duk lokacin da `Umar ya wuce tsakanin layukan biyu, zai ce, "Ku tsaya a layuka madaidaici." Idan ya ga babu lahani (a cikin layukan), zai ci gaba da fara sallah da Takbir. Zai karanta Surat Yusuf ko An-Nahl ko makamancin haka a cikin rak`a ta farko domin mutane su samu lokaci su shiga sallah. Da zarar ya ce Takbir, na ji shi yana cewa, "Kare ya kashe ni ko ya ci ni," a lokacin da (mai satar) ya sace shi. Wani kafiri ba-Arabi mai imani da Allah ya ci gaba da dauke da wuka mai kaifi biyu da ya sace duk wanda ya wuce kusa da shi a dama da hagu (har) ya sace mutum goma sha uku daga cikinsu, daga cikinsu bakwai suka mutu. Lokacin da ɗaya daga cikin Musulmai ya ga haka, ya jefa riga a kansa. Da ya gane cewa an kama shi, kafirin ba-Arabi ya kashe kansa, `Umar ya kama hannun `Abdur-Rahman bin `Auf ya bar shi ya jagoranci sallah. Wadanda ke tsaye a gefen `Umar suka ga abin da na gani, amma mutanen da ke cikin sauran sassan Masallaci ba su ga komai ba, sai dai suka rasa muryar `Umar kuma suna cewa, "Subhan Allah! Subhan Allah!" (`Abdur-Rahman bin `Auf) ya jagoranci jama'a da sallah ta gajarta. Bayan sun gama sallah, `Umar ya ce, "O Ibn `Abbas! Ka gano wanda ya kai hari gare ni." Ibn `Abbas ya dinga duba nan da nan na ɗan lokaci kaɗan ya zo ya ce, "Ubangidan `Al-Mughira." A kan haka `Umar ya ce, "Mai sana'a?" Ibn `Abbas ya ce, "Eh." `Umar ya ce, "Allah ya la'ane shi. Ban yi masa rashin adalci ba. Duk godiya ta tabbata ga Allah Wanda bai sa ni mutu da hannun wani da ya yi kiran kansa Musulmi. Babu shakka, kai da mahaifinka (Aba) kuna son ƙara yawan kafirai ba-Arabi a Madina." `Abbas yana da mafi yawan bayi. Ibn `Abbas ya ce wa `Umar, "Idan ka so, za mu yi." Ya nufi, "Idan ka so za mu kashe su." `Umar ya ce, "Kuskure ne (ba za ku iya kashe su ba) bayan sun yi magana da harshen ku, sun yi sallah da Qiblar ku, kuma sun yi Hajj kamar ku." Sai aka kai shi gida, mu kuma muka tafi tare da shi, kuma mutanen kamar ba su taɓa fuskantar wata annoba ba. Wasu suka ce, "Kada ku damu (za su warke da sauri)." Wasu suka ce, "Muna jin tsoro (za mu mutu)." Sai aka kawo masa ruwan inabin kwai ya sha, amma ya fito (daga raunin) cikin cikinsa. Sai aka kawo masa madara ya sha, kuma ta fito daga cikin cikinsa. Mutane sun gane cewa zai mutu. Mun tafi da shi, kuma mutane suka zo suna yabawa. Wani matashi ya zo yana cewa, "O shugaban muminai! Ka karɓi labarin farin ciki daga Allah gare ka saboda kasancewarka tare da Manzon Allah (ﷺ) da kuma fifikonka a Musulunci wanda ka sani. Sai ka zama sarkin (watau Khalifa) kuma ka yi mulki da adalci kuma a ƙarshe an yi maka shahada." `Umar ya ce, "Ina fatan duk waɗannan hakkoki za su yi daidaito (da ƙananan laifina) domin kada in rasa ko in samu wani abu." Lokacin da matashin ya juya ya tafi, tufafinsa suna taɓa ƙasa. `Umar ya ce, "Kira matashin ya dawo gare ni." (Lokacin da ya dawo) `Umar ya ce, "O ɗan ɗan'uwana! Ɗaga tufafinka, domin wannan zai tsabtace tufafinka kuma ya ceci ka daga Azabar Ubangijinka." `Umar ya ƙara da cewa, "O `Abdullah bin `Umar! Ka ga yadda nake bashi bashin wasu." Lokacin da aka duba bashin, ya kai kusan naira dubu tamanin da shida. `Umar ya ce, "Idan kayan iyalin `Umar ya rufe bashin, to biya bashin, in ba haka ba, nemi shi daga Bani `Adi bin Ka`b, kuma idan hakan ma bai isa ba, nemi shi daga ƙungiyar Quraish, kuma kada ku nemi shi daga wani, ku biya wannan bashin a madadina." `Umar ya ce, "Ka tafi da `Aisha (matashiyar muminai) ka ce mata: `Umar yana tura gaisuwa gare ki. Amma kada ki ce: 'Shugaban muminai,' saboda a yau ban kasance shugaban muminai ba. Kuma ka ce: `Umar bin Al-Khattab yana neman izinin a binne shi tare da abokan tafiyarsa (watau Manzo, da Abu Bakr)." `Abdullah ya gaishe da `Aisha ya nemi izinin shiga, sannan ya shiga gare ta ya ga tana zaune tana kuka. Ya ce mata, "`Umar bin Al-Khattab yana tura gaisuwa gare ki, kuma yana neman izinin a binne shi tare da abokan tafiyarsa." Ta ce, "Na yi niyyar samun wannan wuri na kaina, amma a yau na fi so `Umar fiye da kaina." Lokacin da ya dawo, an ce wa `Umar, "`Abdullah bin `Umar ya zo." `Umar ya ce, "Ka sa ni zauna." Wani ya tallafa masa da jikin sa, `Umar ya tambayi (`Abdullah), "Me labari?" Ya ce, "O shugabannin muminai! Kamar yadda kake so. Ta ba da izini." `Umar ya ce, "Yabo ya tabbata ga Allah, babu abin da ya fi wannan muhimmanci a gare ni. Saboda haka, lokacin da na mutu, ka dauke ni, ka gaishe da `Aisha ka ce: `Umar bin Al-Khattab yana neman izinin a binne shi tare da Manzon Allah (ﷺ), kuma idan ta ba da izini, a binne ni a wurin, idan ta ƙi, to ka kai ni makabartar Musulmi." Sai Hafsa (matashiyar muminai) ta zo tare da wasu mata da yawa suna tafiya da ita. Lokacin da muka ga ta, muka tafi. Ta shiga (gidan `Umar) tana kuka na ɗan lokaci. Lokacin da maza suka nemi izinin shiga, ta shiga wani wuri, kuma mun ji tana kuka a ciki. Mutane suka ce (zuwa `Umar), "O shugabannin muminai! Ka nada magajin gari." `Umar ya ce, "Ban ga wani da ya fi dacewa da wannan aiki ba sai waɗanda Allah's Messenger (ﷺ) ya yarda da su kafin ya mutu." Sai `Umar ya ambata `Ali, `Uthman, Az-Zubair, Talha, Sa`d da `Abdur-Rahman (bin `Auf) ya ce, "`Abdullah bin `Umar zai zama shaida gare ku, amma ba zai yi daidai da mulki ba. Shaidarsa za ta maye gurbinsa da rashin raba hakkin mulki. Idan Sa`d ya zama sarki, zai yi kyau: in ba haka ba, duk wanda ya zama sarki ya nemi taimakonsa, kamar yadda ban sallame shi ba saboda nakasa ko rashin gaskiya." `Umar ya ƙara da cewa, "Ina ba da shawara cewa magajina ya kula da masu hijira na farko; ya san hakkokinsu da kuma kare mutuncinsu da abubuwan da suka yi musu tsarki. Hakanan ina ba da shawara cewa ya yi wa Ansar da suka zauna a Madina kafin hijira da kuma imani da su kafin su shiga. Ina ba da shawara cewa ya karɓi alheri daga cikin masu adalci a cikinsu, ya yi musu afuwa, kuma ya yi wa dukan mutanen garuruwa (Al-Ansar) alheri, domin su ne masu kare Musulunci da kuma tushen arziki da kuma tushen damuwa ga makiya. Hakanan ina ba da shawara kada a karɓi wani abu daga gare su sai dai daga yawan su da yardarsu. Hakanan ina ba da shawara da ya yi wa Bedu'in `Arab da suka kasance asalin `Arabu da kuma kayan Musulunci. Ya kamata ya ɗauki daga cikin kadarorinsu waɗanda ba su da amfani, ya raba su ga matalauta daga cikinsu. Hakanan ina ba da shawara game da masu kariya na Allah da Manzonsa (ﷺ) su cika yarjejeniyarsu da su, su yi musu yaki, kuma kada su yi musu nauyi fiye da ƙarfin su." Saboda haka lokacin da `Umar ya mutu, mun ɗauke shi mu tafi da shi, mu tafi da shi a tafiya. `Abdullah bin `Umar ya gaishe da (`Aisha) ya ce, "`Umar bin Al-Khattab yana neman izinin." `Aisha ta ce, "Ka kawo shi." An kawo shi an binne shi kusa da abokan tafiyarsa. Bayan an binne shi, ƙungiyar (da `Umar ta ba da shawara) ta yi taro. Sai `Abdur-Rahman ya ce, "A rage masu neman mulki zuwa uku daga cikinku." Az-Zubair ya ce, "Na yarda da hakkina ga `Ali." Talha ya ce, "Na yarda da hakkina ga `Uthman." Sa`d ya ce, "Na yarda da hakkina ga `Abdur-Rahman bin `Auf." Sai `Abdur-Rahman ya ce (zuwa `Uthman da `Ali), "Yanzu wanene daga cikinku ke son ya ƙyale hakkinsa na neman mulki domin ya zaɓi mafi alheri daga cikin biyu, da la'akari da cewa Allah da Musulunci za su zama shaidu gare su." Sai duka tsofaffin (watau `Uthman da `Ali) suka yi shiru. `Abdur-Rahman ya ce, "Zaku bar wannan lamari gare ni, kuma na ɗauki Allah a matsayin Shaida cewa ba zan zaɓi sai mafi alheri daga cikinku ba?" Suka ce, "Eh." Sai `Abdur-Rahman ya ɗauki hannun ɗaya daga cikinsu (watau `Ali) ya ce, "Kai ne da Allah's Messenger (ﷺ) da kuma daga cikin Musulmi na farko kamar yadda ka sani. Saboda haka, na roƙe ka da Allah ka yi alkawari cewa idan na zaɓe ka a matsayin sarki, za ka yi adalci, kuma idan na zaɓe `Uthman a matsayin sarki, za ka saurare shi ka yi masa biyayya." Sai ya ɗauki ɗayan (watau `Uthman) ya ce masa abu ɗaya, sannan `Abdur-Rahman ya karɓi rantsuwar amana, sannan duka mutanen Madina suka yi masa rantsuwar amana.
Khutba World ce ta fassara da bayyana shi, daga Larabci.
Umar ya sa ido kan adalci a mulki, kula da masu rauni, da shawara.
Mai ruwayar ya bayyana kwanakin ƙarshe na Umar bn al-Khattab, rauninsa a lokacin salla, da umarninsa game da mulki da maye gurbin shugabanci.
Faɗin “Allahu akbar” don fara salla.
Waɗanda ba Musulmi ba ne da suka rayu cikin al'ummar Musulmi bisa yarjejeniya wadda ta kare haƙƙoƙinsu.
Tattaunawar shawara inda waɗanda abin ya shafa suke nazarin shawara tare.
Malaman farko sun fahimci daga wannan ruwayar cewa shugaba ya kamata ya sa ido sosai kan haraji, kada ya ɗora wa kowa nauyin da ya fi ƙarfinsa, kuma ya kare ƙungiyoyin da ke cikin rauni. Haka kuma Umar ya jaddada cika yarjejeniyoyi da mu'amala da mutane bisa haƙƙoƙinsu. Nada majalisar da za ta tattauna batun maye gurbin shugabanci ana kawo shi a matsayin misalin shawara da kuma damƙa alhaki ga mutanen da suka dace. Malamai suna tattauna takamaiman tsarin mulki bisa yanayin Sahabbai, amma ba sa ɗaukar tsari guda a matsayin wajibi ga kowane zamani.
- A lokacin yanke shawara kan kuɗi da haraji, tabbatar da cewa mutane za su iya ci gaba da samun abin rayuwarsu.
- Ka sanya kula da zawarawa, matalauta da sauran masu rauni cikin tsare-tsare na zahiri, ba kyakkyawar niyya kaɗai ba.
- Nemi shawara wajen manyan zaɓuɓɓuka, kuma tun da wuri ka fayyace wanda zai ɗauki alhaki.
Wannan ruwayar sahih tana dacewa da labarin Umar, kuma tana ƙara haskaka yadda ya tafiyar da mulki da alhaki.
Sahih al-Bukhari · #3699 (Sahih)A cikinta, Annabi ﷺ ya ambaci Abu Bakr, Umar da Uthman a Uhud; tana sanya Umar cikin babban mahallin Sahabbai.
Sahih al-Bukhari · #3701 (Sahih)Wannan ruwayar tana ba da labarin Ali da shugabancin da aka damƙa masa; tana ƙara cika batun shugabanci a tsakanin Sahabbai.
Hadisi kowace rana, a harshenka
Manhajar tana ba ka hadisi tare da bayani kowace rana, har ma a matsayin widget a wayarka. Ana amfani da ita kyauta.