Sahih al-Bukhari, hadisi na 4725
An rawaito daga Ubayy ibn Ka'b. Rubutun Larabci tare da fassararmu da bayani.
An ruwaito daga Ubayy ibn Ka'b
Ana ɗaukar Sahih al-Bukhari gaba ɗaya a matsayin ingantacce.
Riwayar
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ لَيْسَ هُوَ مُوسَى صَاحِبَ بَنِي إِسْرَائِيلَ. فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنِي أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ مُوسَى قَامَ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ، إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ إِنَّ لِي عَبْدًا بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ، هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ مُوسَى يَا رَبِّ فَكَيْفَ لِي بِهِ قَالَ تَأْخُذُ مَعَكَ حُوتًا فَتَجْعَلُهُ فِي مِكْتَلٍ، فَحَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَهْوَ ثَمَّ، فَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ ثُمَّ انْطَلَقَ، وَانْطَلَقَ مَعَهُ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ، حَتَّى إِذَا أَتَيَا الصَّخْرَةَ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا فَنَامَا، وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمِكْتَلِ، فَخَرَجَ مِنْهُ، فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا، وَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنِ الْحُوتِ جِرْيَةَ الْمَاءِ فَصَارَ عَلَيْهِ مِثْلَ الطَّاقِ فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ، نَسِيَ صَاحِبُهُ أَنْ يُخْبِرَهُ بِالْحُوتِ، فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ يَوْمِهِمَا وَلَيْلَتَهُمَا، حَتَّى إِذَا كَانَ مِنَ الْغَدِ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا قَالَ وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أَمَرَ اللَّهُ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ، وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا قَالَ فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَلِمُوسَى وَلِفَتَاهُ عَجَبًا فَقَالَ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا قَالَ رَجَعَا يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، فَإِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى ثَوْبًا، فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى. فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ قَالَ أَنَا مُوسَى. قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ أَتَيْتُكَ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا. قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا، يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لاَ تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَ اللَّهُ لاَ أَعْلَمُهُ. فَقَالَ مُوسَى سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا، وَلاَ أَعْصِي لَكَ أَمْرًا. فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ، فَإِنِ اتَّبَعْتَنِي فَلاَ تَسْأَلْنِي عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا، فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ، فَمَرَّتْ سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمْ، فَعَرَفُوا الْخَضِرَ، فَحَمَلُوهُ بِغَيْرِ نَوْلٍ فَلَمَّا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ، لَمْ يَفْجَأْ إِلاَّ وَالْخَضِرُ قَدْ قَلَعَ لَوْحًا مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ بِالْقَدُومِ. فَقَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا. قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا. قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا ". قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَكَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا قَالَ وَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ فِي الْبَحْرِ نَقْرَةً، فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ مَا عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ مِثْلُ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ مِنْ هَذَا الْبَحْرِ ثُمَّ خَرَجَا مِنَ السَّفِينَةِ، فَبَيْنَا هُمَا يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ، إِذْ أَبْصَرَ الْخَضِرُ غُلاَمًا يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَاقْتَلَعَهُ بِيَدِهِ فَقَتَلَهُ. فَقَالَ لَهُ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا. قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا قَالَ وَهَذَا أَشَدُّ مِنَ الأُولَى، قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَىْءٍ بَعْدَهَا فَلاَ تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ ـ قَالَ مَائِلٌ ـ فَقَامَ الْخَضِرُ فَأَقَامَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُطْعِمُونَا، وَلَمْ يُضَيِّفُونَا، لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا. قَالَ {هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ} إِلَى قَوْلِهِ {ذَلِكَ تَأْوِيلُ مَا لَمْ تَسْطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا}. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى كَانَ صَبَرَ حَتَّى يَقُصَّ اللَّهُ عَلَيْنَا مِنْ خَبَرِهِمَا ". قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ فَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقْرَأُ وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا، وَكَانَ يَقْرَأُ وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَكَانَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ.
Sa’id bin Jubair ya ruwaito cewa: Na ce wa Ibn Abbas,
“Nauf Al-Bikali yana da’awar cewa Musa, abokin Khadir, ba shi ne Musa na Banu Isra’ila ba.” Ibn Abbas ya ce, “Maƙiyin Allah (Nauf) ya yi ƙarya.” Ubayy bin Ka’b ya ruwaito cewa ya ji Manzon Allah ﷺ yana cewa: “Musa ya tsaya ya yi wa Banu Isra’ila lacca, sai aka tambaye shi, ‘Wane ne mafi ilimi a cikin mutane?’ Musa ya amsa, ‘Ni ne.’ Sai Allah ya gyara shi saboda bai mayar da ilimin zuwa gare Shi ba. Don haka Allah ya wahayi masa: ‘Aina haɗuwar tekuna biyu akwai bawanmu wanda ya fi ka ilimi.’ Musa ya ce, ‘Ya Ubangijina, ta yaya zan same shi?’ Allah ya ce, ‘Ɗauki kifi ka sa shi a cikin kwandon tafiya, inda ka rasa kifin, nan ne za ka same shi.’ Sai Musa ya ɗauki kifi ya sa shi a cikin kwando, sannan ya tashi tare da yaron sa Yusha’ bin Nun, har sun zo wani dutse suka kwanta sun barci. Kifin ya motsa sosai a cikin kwandon ya fita ya faɗi cikin teku, inda ya bi hanya a cikin ruwan kamar rami. Allah ya dakatar da gudun ruwa a bangarorin hanyar da kifin ya samar, ta zama kamar rami. Lokacin da Musa ya tashi, abokinsa ya manta gaya masa game da kifin, sai suka ci gaba da tafiyarsu sauran ranar da dare. Da safe Musa ya ce wa yaron sa, ‘Kawo mana abincinmu na safiya; mun sha wahala sosai a wannan tafiyarmu.’ Musa bai ji gajiya ba sai bayan ya wuce wurin da Allah ya umarce shi neman. Yaron sa ya ce masa, ‘Ka tuna lokacin da muka je ga dutsen? Ni dai na manta kifin, sai Shaytan ne ya sa na manta tunawa da shi. Ya bi hanyarsa a cikin teku cikin al’ajabi.’ Musa ya ce, ‘Wannan shi ne abin da muke nema.’ Sai suka juya suna bin sawunsu baya har sun isa ga dutsen. Ga wani mutum a rufe da kaya. Musa ya sallama masa. Khadir ya ce cikin mamaki, ‘Shin akwai irin wannan salama a ƙasarka?’ Musa ya ce, ‘Ni ne Musa.’ Ya ce, ‘Musa na Banu Isra’ila?’ Ya ce, ‘Ee, na zo maka ne don ka koyar da ni daga abin da aka koya maka na rashadi.’ Khadir ya ce, ‘Ba za ka iya haƙuri da ni ba, ya Musa. Ina da wani ilimi daga ilimin Allah da Ya koya mini wanda kai ba ka sani ba, kuma kana da wani ilimi daga ilimin Allah da Allah ya koya maka wanda ni ba na sani ba.’ Musa ya ce, ‘In sha Allah, za ka same ni mai haƙuri, kuma ba zan saba wa umarninka ba.’ Khadir ya ce masa, ‘Idan ka bi ni, kar ka tambaye ni komai har in faɗa maka game da shi.’ Sai suka tafi suna tafiya a bakin teku, wata jirgin ruwa ta wuce, suka roƙi ma’aikatan su ɗauke su. Sun gane Khadir, sai suka ɗauke su kyauta. Da suka hau jirgin, sai kwatsam Musa ya ga Khadir ya cire wani allo na jirgin da gatari. Musa ya ce masa, ‘Mutane sun ɗauke mu kyauta, amma ka huje jirginsu don ka nutsar da mutanen ciki! Lallai ka aikata mummunan abu.’ Khadir ya ce, ‘Ban ce maka ba za ka iya haƙuri da ni ba?’ Musa ya ce, ‘Kar ka kama ni da abin da na manta, kuma kar ka yi mini wahala a lamurina.’ Manzon Allah ﷺ ya ce, “Uzuri na farko da Musa ya bayar shi ne mantawa.” Sannan wata ƙaramar tsuntsuwa ta zo ta tsaya a gefen jirgin ta ɗibi beakarta sau ɗaya a cikin teku. Khadir ya ce wa Musa, ‘Ilimina da iliminka idan aka kwatanta da ilimin Allah, yayi daidai da abin da wannan tsuntsuwarta ta ɗiba daga wannan teku.’ Sannan suka sauka daga jirgin, yayin da suke tafiya a bakin teku, Khadir ya ga wani yaro yana wasa da sauran yara. Khadir ya kama kan yaron da hannunsa ya ja shi ya kashe shi. Musa ya ce, ‘Ka kashe rai mai tsabta wanda bai kashe kowa ba! Lallai ka aikata abin ƙi.’ Ya ce, ‘Ban ce maka ba za ka iya haƙuri da ni ba?’ (Mai ruwaito ya ce, wannan zargin ya fi na farko tsanani.) Musa ya ce, ‘Idan na tambaye ka komai bayan wannan, kar ka ci gaba da zama tare da ni, ka sami uzuri daga gare ni.’ Sannan suka ci gaba da tafiya har sun zo ga mazaunan wata ƙauye, suka roƙe su abinci amma suka ƙi baƙuncinsu. A can suka sami wani bango da ke son rushewa. Khadir ya tsayar da shi da hannunsa. Musa ya ce, ‘Waɗannan mutanen da muka zo gare su, ba su ba mu abinci ba, kuma ba su yi mana baƙunci ba. Da ka so, da ka ɗauki lada akan hakan.’ Khadir ya ce, {Wannan shi ne rabuwa tsakanina da kai} har zuwa maganarsa {Wannan shi ne fassarar abin da ba ka iya haƙuri a kansa ba}. Manzon Allah ﷺ ya ce, “Muna son da Musa ya yi haƙuri domin Allah ya bayyana mana labarinsu.” Sa’id bin Jubair ya ce, Ibn Abbas yana karanta: {A gabansu akwai sarki wanda yake ɗaukar kowane jirgi mai kyau da karfi}, kuma yana karanta: {Amma game da yaron, kafiri ne kuma iyayensa masu imani ne}.
Khutba World ce ta fassara da bayyana shi, daga Larabci.
Musa yana koyar da cewa ilimi yana da iyaka, kuma fahimta tana buƙatar haƙuri.
Bawan Allah da aka ba shi wani ilimi na musamman.
Wurin da Allah Ya nuna wa Musa a matsayin wurin haɗuwarsu.
Yarda cewa duk ilimi a ƙarshe daga Allah yake, ba wai ya ta'allaka da cancantar mutum kaɗai ba.
Malamai sun fahimci daga wannan cewa malami ya danganta iliminsa ga Allah kuma ya kasance mai tawali'u: har annabawa ma ba su san komai ba. Wannan haɗuwa tana nuna cewa mutane na iya samun nau'o'in ilimi dabam-dabam, kuma hukunci kan wasu abubuwa wani lokaci ba ya bayyana sai an san mahallin da yake ɓoye. Tambayoyin Musa sun samo asali ne daga damuwarsa game da adalci, yayin da Al-Khidr ya roƙe shi ya fara jira. Wannan nassi ba ya halatta mutum ya yi aiki da kansa bisa ilimin gaibu; a wajen Al-Khidr, waɗannan ayyukan suna cikin abin da Allah Ya koya masa. Malamai kuma suna jaddada muhimmancin haƙuri wajen koyo da kuma kyakkyawar mu'amala tsakanin ɗalibi da malami.
- Idan ka ba da amsarka, kada ka ce kawai ‘na sani’; ka yarda cewa ilimi a ƙarshe daga Allah yake.
- Ka yi haƙuri idan ba ka san dukkan mahallin ba tukuna, kuma ka nemi bayani a lokacin da ya dace.
- Ka raba ilimi cikin tawali'u, kuma ka yarda cewa wasu na iya sanin abin da kai ba ka sani ba.
Hadisi kowace rana, a harshenka
Manhajar tana ba ka hadisi tare da bayani kowace rana, har ma a matsayin widget a wayarka. Ana amfani da ita kyauta.