Sahih al-Bukhari, hadisi na 4727
An rawaito daga Ubayy ibn Ka'b. Rubutun Larabci tare da fassararmu da bayani.
An ruwaito daga Ubayy ibn Ka'b
Ana ɗaukar Sahih al-Bukhari gaba ɗaya a matsayin ingantacce.
Riwayar
حَدَّثَنِي قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ لَيْسَ بِمُوسَى الْخَضِرِ. فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَامَ مُوسَى خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَقِيلَ لَهُ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ قَالَ أَنَا، فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ، إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ، وَأَوْحَى إِلَيْهِ بَلَى عَبْدٌ مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ، هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ أَىْ رَبِّ كَيْفَ السَّبِيلُ إِلَيْهِ قَالَ تَأْخُذُ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَحَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَاتَّبِعْهُ قَالَ فَخَرَجَ مُوسَى، وَمَعَهُ فَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ، وَمَعَهُمَا الْحُوتُ حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، فَنَزَلاَ عِنْدَهَا قَالَ فَوَضَعَ مُوسَى رَأْسَهُ فَنَامَ ـ قَالَ سُفْيَانُ وَفِي حَدِيثِ غَيْرِ عَمْرٍو قَالَ ـ وَفِي أَصْلِ الصَّخْرَةِ عَيْنٌ يُقَالُ لَهَا الْحَيَاةُ لاَ يُصِيبُ مِنْ مَائِهَا شَىْءٌ إِلاَّ حَيِيَ، فَأَصَابَ الْحُوتَ مِنْ مَاءِ تِلْكَ الْعَيْنِ، قَالَ فَتَحَرَّكَ، وَانْسَلَّ مِنَ الْمِكْتَلِ، فَدَخَلَ الْبَحْرَ فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ مُوسَى {قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا} الآيَةَ قَالَ وَلَمْ يَجِدِ النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ مَا أُمِرَ بِهِ، قَالَ لَهُ فَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ {أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ} الآيَةَ قَالَ فَرَجَعَا يَقُصَّانِ فِي آثَارِهِمَا، فَوَجَدَا فِي الْبَحْرِ كَالطَّاقِ مَمَرَّ الْحُوتِ، فَكَانَ لِفَتَاهُ عَجَبًا، وَلِلْحُوتِ سَرَبًا قَالَ فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، إِذْ هُمَا بِرَجُلٍ مُسَجًّى بِثَوْبٍ، فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى قَالَ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى. قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا. قَالَ لَهُ الْخَضِرُ يَا مُوسَى إِنَّكَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ لاَ أَعْلَمُهُ، وَأَنَا عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ اللَّهُ لاَ تَعْلَمُهُ. قَالَ بَلْ أَتَّبِعُكَ. قَالَ فَإِنِ اتَّبَعْتَنِي فَلاَ تَسْأَلْنِي عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا، فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمْ فِي سَفِينَتِهِمْ بِغَيْرِ نَوْلٍ ـ يَقُولُ بِغَيْرِ أَجْرٍ ـ فَرَكِبَا السَّفِينَةَ قَالَ وَوَقَعَ عُصْفُورٌ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ، فَغَمَسَ مِنْقَارَهُ الْبَحْرَ فَقَالَ الْخَضِرُ لِمُوسَى مَا عِلْمُكَ وَعِلْمِي وَعِلْمُ الْخَلاَئِقِ فِي عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ مِقْدَارُ مَا غَمَسَ هَذَا الْعُصْفُورُ مِنْقَارَهُ قَالَ فَلَمْ يَفْجَأْ مُوسَى، إِذْ عَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى قَدُومٍ فَخَرَقَ السَّفِينَةَ، فَقَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا {لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ} الآيَةَ فَانْطَلَقَا إِذَا هُمَا بِغُلاَمٍ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَقَطَعَهُ. قَالَ لَهُ مُوسَى {أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا * قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا} إِلَى قَوْلِهِ {فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ} فَقَالَ بِيَدِهِ هَكَذَا فَأَقَامَهُ، فَقَالَ لَهُ مُوسَى إِنَّا دَخَلْنَا هَذِهِ الْقَرْيَةَ، فَلَمْ يُضَيِّفُونَا وَلَمْ يُطْعِمُونَا، لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا. قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا ". قَالَ وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقْرَأُ وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا، وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَكَانَ كَافِرًا.
Sa’id bin Jubair ya ruwaito cewa: Na ce wa Ibn Abbas,
“Nauf Al-Bakali yana da’awar cewa Musa na Banu Isra’ila ba shi ne Musa mai sahun Khadir ba.” Ibn Abbas ya ce, “Maƙiyin Allah ya yi ƙarya! Ubayy bin Ka’b ya ruwaita mana daga Manzon Allah ﷺ cewa: ‘Musa ya tsaya ya yi wa Banu Isra’ila wa’azi, sai aka tambaye shi, “Wane ne mafi ilimi a cikin mutane?” Ya amsa, “Ni ne.” Sai Allah ya soki shi saboda bai mayar da ilimin zuwa gare Shi ba. Sannan Allah ya wahayi masa: “A’a, akwai bawa daga cikin bayina a mahadar tekuna biyu wanda ya fi ka ilimi.” Musa ya ce, “Ya Ubangijina, ta yaya zan same shi?” Allah ya ce, “Ka ɗauki kifi a cikin kwando, inda ka rasa kifin nan ka bi shi (za ka same shi a wurin).” Don haka Musa ya tashi tare da matashinsa Yusha’ bin Nun, suna ɗauke da kifi har sun zo kan dutse suka hutu a can. Musa ya sanya kansa ya barci.’ (Sufyan, ɗaya daga cikin masu ruwaya, ya ce wani banda Amr ya faɗi): ‘A gindin dutsen akwai maɓurɗiya da ake kira Al-Hayat, duk abin da ruwanta ya taɓa sai ya raye. Sai ruwan wannan maɓurɗiyar ya fado kan kifin, sai ya motsa ya zamewa daga cikin kwandon ya shiga teku. Lokacin da Musa ya farka, ya ce wa matashinsa, {“Zo mu da abincinmu na safe”} [Al-Kahf: 62]. Mai ruwaya ya ƙara: Musa bai ji gajiya ba sai bayan ya wuce wurin da aka umarce shi ya lura. Matashinsa Yusha’ bin Nun ya ce masa, {“Ka tuna lokacin da muka nemi mafaka a dutsen? Lallai na manta da kifin...”} [Al-Kahf: 63]. Mai ruwaya ya ƙara: Sai suka dawo suna bin sawunsu baya, sai suka ga a cikin teku kamar rami hanyar da kifin ya bi. Wannan ya zama abin mamaki ga matashinsa, kuma ga kifin ya zama hanya. Lokacin da suka isa dutsen, sai suka ga wani mutum an rufe shi da tufafi. Musa ya sallama masa. Mutumin ya ce da mamaki, “Shin akwai irin wannan salama a ƙasarka?” Musa ya ce, “Ni ne Musa.” Mutumin ya ce, “Musa na Banu Isra’ila?” Musa ya ce, “Ee,” ya ƙara, “Zan iya bin ka don ka koyar da ni wani abu daga ilimin da aka koya maka?” [Al-Kahf: 66]. Khadir ya ce masa, “Ya Musa! Kana da wani ilimi daga ilimin Allah wanda Allah ya koya maka wanda ni ban sani ba; kuma ni ina da wani ilimi daga ilimin Allah wanda Allah ya koya mini wanda kai ba ka sani ba.” Musa ya ce, “Amma zan bi ka.” Khadir ya ce, “To idan za ka bi ni, kar ka tambaye ni game da komai har in faɗa maka game da shi da kaina.” [Al-Kahf: 70]. Bayan haka suka ci gaba da tafiya a bakin teku. Wata jirgin ruwa ta wuce ta gane Khadir sai suka ɗauke su a cikin jirginsu kyauta. Sai suka hau jirgin. Wata ƙaramar tsuntsuwa ta zo ta sauka a gefen jirgin ta nutsar da becinta a cikin teku. Khadir ya ce wa Musa, “Ilimina da iliminka da ilimin halittu idan aka kwatanta da ilimin Allah bai wuce yawan ruwan da wannan tsuntsuwar ta ɗauka da becinta ba.” Sai Musa ya yi mamaki lokacin da Khadir ya ɗauki gatari ya huje jirgin. Musa ya ce masa, “Waɗannan mutanen sun ɗauke mu kyauta, amma kai ka yi gangan ka huje jirginsu don ka nutse mutanen ciki. Lallai ka...” [Al-Kahf: 71]. Sannan suka ci gaba sai suka ga wani yaro yana wasa da sauran yara. Khadir ya kama shi da kansa ya yanke masa kai. Musa ya ce masa, {“Shin ka kashe rai mai tsabta ba tare da laifi ba? Lallai ka aikata mummunan abu!”} [Al-Kahf: 74]. Ya ce, {“Ban gaya maka ba cewa ba za ka iya haƙuri tare da ni ba?”} Har zuwa maganarsa {“...sai suka ƙi ba su abinci, sai suka samu a cikinta bango da ke son rushewa.”} [Al-Kahf: 75-77]. Khadir ya motsa hannunsa haka ya gyara shi. Musa ya ce masa, “Mun shiga wannan ƙauyen, ba su ba mu abinci ko ba mu abinci ba; da ka so, da ka yi aiki a kansa da lada.” Khadir ya ce, “Wannan shi ne rabuwa tsakanina da kai. Zan faɗa maka fassarar abubuwan da ba ka iya haƙuri a kansu ba.” [Al-Kahf: 78]. Manzon Allah ﷺ ya ce, “Mun yi fatan da Musa ya yi haƙuri har Allah ya ba mu labarin ƙarin abubuwan da suka faru tsakaninsu.” Ibn Abbas yana karanta: {“Kuma a gabansu akwai sarki da ke kwace kowace jirgi mai kyau da karfi.”} [Al-Kahf: 79] {...kuma dangane da yaron, kafiri ne.}
Khutba World ce ta fassara da bayyana shi, daga Larabci.
Musa ya koya mana cewa ilimi yana da iyaka, fahimta kuma tana buƙatar haƙuri.
Sa’ied ibn Djoebair ya tambayi Ibn ‘Abbas game da iƙirarin Nauf al-Bakali cewa Musa na Banu Isra’ila ba shi ne Musa ɗin da ya kasance abokin tafiyar Al-Khidr ba. Ibn ‘Abbas ya ƙaryata wannan iƙirari da wannan ruwayar.
Bawan Allah ne da aka ba shi wani ilimi na musamman, kuma ya haɗu da Musa.
Wurin da Musa, bisa ga ruwayar, ya kamata ya nemi Al-Khidr.
Fassarar da Al-Khidr ya bayar daga baya game da abubuwan da Musa ya gani.
Malaman gargajiya suna jaddada cewa malami ya jingina iliminsa ga Allah kuma ya yarda cewa wasu na iya mallakar ilimin da shi bai da shi. Labarin yana koyar da haƙuri yayin neman fahimta. Ayyuka na musamman da Al-Khidr ya yi sun danganta da ilimin da Allah ya ba shi; ba su zama izini na gama-gari na karya ƙa’idoji ko cutar da wani ba.
- Idan ka san wani abu, ka ce: Allah ne Mafi sani, kuma ka kasance a buɗe ga ilimin wasu.
- Idan ba ka fahimci wani abu ba, ka nemi bayani kuma ka jinkirta hukunci muddin hakan ya dace.
- Lokacin koyo, ku fayyace yarjejeniya kuma ku yi haƙuri idan ba ku san bayani ba tukuna.
Hadisi kowace rana, a harshenka
Manhajar tana ba ka hadisi tare da bayani kowace rana, har ma a matsayin widget a wayarka. Ana amfani da ita kyauta.