Ciaron Iyali · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, hadisi na 5358

Rubutun Larabci tare da fassararmu da bayani.

Sahih (ingantacce)Littafi: Ciaron Iyali
صحيح البخاري

Riwayar

Rubutun Larabci

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، وَكَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ ذَكَرَ لِي ذِكْرًا مِنْ حَدِيثِهِ، فَانْطَلَقْتُ حَتَّى دَخَلْتُ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ مَالِكٌ انْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى عُمَرَ، إِذْ أَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ يَسْتَأْذِنُونَ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ ـ قَالَ ـ فَدَخَلُوا وَسَلَّمُوا فَجَلَسُوا، ثُمَّ لَبِثَ يَرْفَا قَلِيلاً فَقَالَ لِعُمَرَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمَا، فَلَمَّا دَخَلاَ سَلَّمَا وَجَلَسَا، فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا‏.‏ فَقَالَ الرَّهْطُ عُثْمَانُ وَأَصْحَابُهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنَهُمَا، وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ اتَّئِدُوا أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفْسَهُ‏.‏ قَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ذَلِكَ قَالاَ قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ، قَالَ اللَّهُ ‏{‏مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏قَدِيرٌ‏}‏‏.‏ فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ وَلاَ اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ، لَقَدْ أَعْطَاكُمُوهَا وَبَثَّهَا فِيكُمْ، حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ، فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيَاتَهُ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ، هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ‏.‏ قَالَ لِعَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ‏.‏ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَبَضَهَا أَبُو بَكْرٍ يَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنْتُمَا حِينَئِذٍ ـ وَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ ـ تَزْعُمَانِ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ كَذَا وَكَذَا، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنَّهُ فِيهَا صَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ، فَقَبَضْتُهَا سَنَتَيْنِ أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ وَأَمْرُكُمَا جَمِيعٌ، جِئْتَنِي تَسْأَلُنِي نَصِيبَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ، وَأَتَى هَذَا يَسْأَلُنِي نَصِيبَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا، فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبِمَا عَمِلَ بِهِ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَبِمَا عَمِلْتُ بِهِ فِيهَا، مُنْذُ وُلِّيتُهَا، وَإِلاَّ فَلاَ تُكَلِّمَانِي فِيهَا فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا بِذَلِكَ‏.‏ فَدَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا بِذَلِكَ فَقَالَ الرَّهْطُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ أَفَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، فَوَالَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ لاَ أَقْضِي فِيهَا قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَادْفَعَاهَا فَأَنَا أَكْفِيكُمَاهَا‏.‏

Fassara

Sa’id bin ‘Ufair ya ba mu labari, ya ce: Al-Laith ya ba ni labari, ya ce: ‘Uqail ya ba ni labari daga Ibn Shihab, ya ce: Malik bin Aus bin Al-Hadathan ya ba ni labari, kuma Muhammad bin Jubair bin Mut’im ya ambata min wani bangare na hadisin sa, sai na tafi har na shiga wurin Malik bin Aus, na tambaye shi. Sai Malik ya ce: Na tafi har na shiga wurin Umar, a lokacin da mai gadin kofarsa Yarfa ya zo ya ce:

“Shin za ka bar Uthman, Abdurrahman, Az-Zubair da Sa’d su shigo? Suna neman izini.” Ya ce: “Ee.” Sai ya ba su izini, suka shiga, suka yi sallama, suka zauna. Bayan ɗan lokaci kaɗan, Yarfa ya sake zuwa ya wa Umar: “Shin za ka bar Ali da Abbas su shigo?” Ya ce: “Ee.” Sai ya ba su izini, sa’ad da suka shiga, suka yi sallama, suka zauna. Sai Abbas ya ce: “Ya Amirul-Mu’minina! Ka yi hukunci tsakanina da wannan.” Sai mutanen, wato Uthman da abokansa, suka ce: “Ya Amirul-Mu’minina! Ka yi hukunci tsakaninsu, ka hutarta ɗaya daga wajen ɗayan.” Sai Umar ya ce: “Ku yi haƙuri! Ina rantsar da ku da Allah wanda sama da ƙasa suke tsaye da izininsa, shin kun san cewa Manzon Allah ﷺ ya ce: ‘Ba ma gadon komai, abin da muka bari sadaka ne’? Kuma Manzon Allah ﷺ yana nufin kansa ne da hakan?” Mutanen suka ce: “Tabbas ya faɗi hakan.” Sai Umar ya juya ga Ali da Abbas ya ce: “Ina rantsar da ku biyu da Allah, shin kun san cewa Manzon Allah ﷺ ya faɗi hakan?” Su biyun suka ce: “Tabbas ya faɗi hakan.” Sai Umar ya ce: “To, zan yi muku bayani game da wannan lamari. Lallai Allah ya keɓanta Manzonsa ﷺ a cikin wannan dukiya da wani abu wanda bai ba wa kowa ba shi kaɗai. Allah ya ce: {Abin da Allah ya bai wa Manzonsa (a matsayin ganima) daga gare su, to ba ku yi galaba a kansa da dawakai ko raƙuma ba...} har zuwa maganarsa: {...mai iko}. Don haka wannan dukiya ta zama ta musamman ga Manzon Allah ﷺ. Amma wallahi bai riƙe ta don kansa ba tare da ku ba, kuma bai kebe ta daga gare ku ba; lallai ya ba ku ita, ya rarraba ta a tsakaninku har sai wannan ɓangaren ya rage. Kuma Manzon Allah ﷺ yana kashe wa iyalinsa bukatun shekararsu daga wannan dukiya, sannan ya ɗauki sauran, ya sanya shi a inda ake sanya dukiyar Allah (zakka). Manzon Allah ﷺ ya ci gaba da yin hakan tsawon rayuwarsa. Yanzu ina rantsar da ku da Allah, shin kun san hakan?” Suka ce: “Ee.” Sai ya wa Ali da Abbas: “Ina rantsar da ku biyu da Allah, shin kun san hakan?” Su biyun suka ce: “Ee.” Sai Umar ya kara da cewa: “Sa’ad da Allah ya karɓi ran Manzonsa ﷺ, Abu Bakr ya ce: ‘Ni ne waliyyin Manzon Allah ﷺ.’ Sai Abu Bakr ya karɓi wannan dukiya, yana aiki da ita yadda Manzon Allah ﷺ yake aiki da ita, kuma ku biyun kun san hakan a wancan lokacin.” Sai Umar ya juya ga Ali da Abbas ya ce: “Ku biyun kuna zargin Abu Bakr da kaza da kaza! Amma Allah ya san cewa shi mai gaskiya ne, mai adalci, mai biyayya, kuma mai bin hakki a cikin hakan.” Sannan Allah ya karɗi ran Abu Bakr, sai na ce: “Ni ne waliyyin Manzon Allah ﷺ da Abu Bakr.” Sai na riƙe wannan dukiya shekaru biyu, ina aiki da ita yadda Manzon Allah ﷺ da Abu Bakr suka yi. Daga nan ku biyun kuka zo wurina, maganarku ɗaya ce, kuma lamurinku haɗe. (Ya Abbas!) Ka zo wurina kana neman rabonka daga ɗan’uwanka, kuma wannan (Ali) ya zo yana neman rabon matarsa daga wajen mahaifinta. Sai na ce muku: “Idan kuna so, zan miƙa muku ita, bisa sharadin cewa za ku yi alkawari da Allah da yarjejeniyarsa cewa za ku yi aiki da ita yadda Manzon Allah ﷺ ya yi, da yadda Abu Bakr ya yi, da kuma yadda na yi tun farkon mulkina; idan ba haka ba, to kada ku sake magana da ni game da ita.” Sai ku biyun kuka ce: “Miƙa mana ita bisa wannan sharadi.” Sai na miƙa muku ita bisa hakan. Ina rantsar da ku da Allah, shin na miƙa muku ita bisa wannan sharadi?” Mutanen suka ce: “Ee.” Sai ya juya ga Ali da Abbas ya ce: “Ina rantsar da ku biyu da Allah, shin na miƙa muku ita bisa wannan sharadi?” Su biyun suka ce: “Ee.” Sai ya ce: “To, shin kuna son in yi wani hukunci daban da haka? To, rantshe da Wanda sama da ƙasa suke tsaye da izininsa, ba zan taɓa yin wani hukunci daban da hakan ba har zuwa lokacin Kiyama! Idan kuma kun kasa sarrafa ta, to mayar da ita gare ni, ni ne zan isar da ita a madadinku.”

Khutba World ce ta fassara da bayyana shi, daga Larabci.

Babban saƙo

Annabi ﷺ ya ware wa iyalinsa guzurin shekara guda, sauran kuma ya sarrafa su a matsayin dukiyar al'umma.

Asali da dalili

ʿAli da ʿAbbas sun nemi ʿUmar ya yanke hukunci game da sarrafa dukiyoyin da suka shafi Annabi ﷺ. ʿUmar ya tunatar da waɗanda suke wurin da maganar cewa annabawa ba sa barin gado da kuma yarjejeniyar da aka miƙa musu sarrafa dukiyar a ƙarƙashinta.

Bayani kan kalmomi masu wuya
fayʾ

Dukiyar da ta zo hannun Musulmi ba tare da yaƙi ba, wadda ake sarrafawa bisa ƙa'idojin Musulunci.

sadaqah

Sadaka; a nan tana nufin dukiyar da ba a raba a matsayin gadon mutum ba.

guzurin shekara guda

Abubuwan da ake buƙata don kula da iyali na tsawon shekara guda.

Abin da malamai suka fahimta daga gare shi

Malaman da suka gabata sun fahimci daga wannan riwaya cewa ba a raba dukiyar da ʿUmar ya yi magana a kanta ga magada kamar gadon da aka saba ba, sai dai an sarrafa ta bisa tsarin Annabci. Riwayar kuma tana nuna cewa iyalin Annabi ﷺ suna samun guzuri mai dacewa daga waɗannan albarkatu, sannan ana amfani da abin da ya rage domin amfanin al'umma. Masana fikihu suna tattauna ƙa'idoji na musamman game da fayʾ da sarrafa ta a cikin koyarwar dukiyar jama'a; wannan nassi shi kaɗai bai kafa ƙa'ida ta gama-gari game da gadon mutum na kashin kansa ba.

Darussa na yau
  1. Idan za ka sarrafa albarkatun da aka haɗa, ka fara tsara yarjejeniya bayyananniya kuma ka bi ta a hankali.
  2. A cikin tsara kasafin kuɗi mai alhaki, ka fara tanadar da abubuwan da iyalinka suke bukata.
  3. Ka sarrafa kuɗin al'umma a bayyane, sannan ka kashe abin da ya rage bisa manufar da aka amince da ita.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Hadisi kowace rana, a harshenka

Manhajar tana ba ka hadisi tare da bayani kowace rana, har ma a matsayin widget a wayarka. Ana amfani da ita kyauta.