Sahih al-Bukhari، حدیث 1462
روایتشده توسط Abu Sa'id al-Khudri. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
از البخاري تا پیامبر ﷺ
- 1ابْنُ أَبِي مَرْيَمَآن را به البخاري روایت کرد
- 2مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ
- 3زَيْدٌ
- 4عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ
- 5رسول خدا ﷺ
ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي زَيْدٌ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي أَضْحًى أَوْ فِطْرٍ إِلَى الْمُصَلَّى ثُمَّ انْصَرَفَ فَوَعَظَ النَّاسَ وَأَمَرَهُمْ بِالصَّدَقَةِ فَقَالَ " أَيُّهَا النَّاسُ تَصَدَّقُوا ". فَمَرَّ عَلَى النِّسَاءِ فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ النِّسَاءِ تَصَدَّقْنَ، فَإِنِّي رَأَيْتُكُنَّ أَكْثَرَ أَهْلِ النَّارِ ". فَقُلْنَ وَبِمَ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " تُكْثِرْنَ اللَّعْنَ وَتَكْفُرْنَ الْعَشِيرَ، مَا رَأَيْتُ مِنْ نَاقِصَاتِ عَقْلٍ وَدِينٍ أَذْهَبَ لِلُبِّ الرَّجُلِ الْحَازِمِ مِنْ إِحْدَاكُنَّ يَا مَعْشَرَ النِّسَاءِ ". ثُمَّ انْصَرَفَ فَلَمَّا صَارَ إِلَى مَنْزِلِهِ جَاءَتْ زَيْنَبُ امْرَأَةُ ابْنِ مَسْعُودٍ تَسْتَأْذِنُ عَلَيْهِ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذِهِ زَيْنَبُ فَقَالَ " أَىُّ الزَّيَانِبِ ". فَقِيلَ امْرَأَةُ ابْنِ مَسْعُودٍ. قَالَ " نَعَمِ ائْذَنُوا لَهَا ". فَأُذِنَ لَهَا قَالَتْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّكَ أَمَرْتَ الْيَوْمَ بِالصَّدَقَةِ، وَكَانَ عِنْدِي حُلِيٌّ لِي، فَأَرَدْتُ أَنْ أَتَصَدَّقَ بِهِ، فَزَعَمَ ابْنُ مَسْعُودٍ أَنَّهُ وَوَلَدَهُ أَحَقُّ مَنْ تَصَدَّقْتُ بِهِ عَلَيْهِمْ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " صَدَقَ ابْنُ مَسْعُودٍ، زَوْجُكِ وَوَلَدُكِ أَحَقُّ مَنْ تَصَدَّقْتِ بِهِ عَلَيْهِمْ ".
ابن ابی مریم برای ما حدیث کرد، محمد بن جعفر به ما خبر داد و گفت: زید به من خبر داد، از عیاض بن عبدالله، از ابوسعید خدری رضی الله عنه روایت است که رسول الله ﷺ در روز عید قربان یا فطر به سوی مصلی رفتند. سپس بازگشتند و مردم را موعظه کردند و آنان را به صدقه دادن امر فرمودند و گفتند:
«ای مردم! صدقه بدهید.» سپس از کنار زنان عبور کردند و فرمودند: «ای گروه زنان! صدقه بدهید، زیرا من دیدم که شما بیشترین ساکنان دوزخ هستید.» زنان پرسیدند: «ای رسول خدا ﷺ! دلیل آن چیست؟» فرمودند: «شما بسیار لعنت میکنید و نسبت به شوهران خود ناسپاس هستید. من کسی را ندیدهام که با وجود نقص در عقل و دین، بیشتر از یکی از شما بتواند عقل مردی زیرک را از بین ببرد، ای گروه زنان!» سپس بازگشتند و چون به منزل رسیدند، زینب همسر ابن مسعود آمد و اجازه ورود خواست. گفته شد: «ای رسول خدا ﷺ! این زینب است.» فرمودند: «کدام زینب؟» گفته شد: «همسر ابن مسعود.» فرمودند: «بله، به او اجازه دهید.» پس به او اجازه داده شد. او عرض کرد: «ای پیامبر خدا! شما امروز به صدقه دادن امر فرمودید و من زیورآلاتی داشتم که میخواستم آن را صدقه دهم، اما ابن مسعود ادعا کرد که او و فرزندانش سزاوارتر از هر کس دیگری هستند که این صدقه به آنها داده شود.» پیامبر ﷺ فرمودند: «ابن مسعود راست گفته است؛ همسر و فرزندانت سزاوارترین افراد برای دریافت صدقه تو هستند.»
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
صدقهٔ مستحب را میتوان نخست به همسر و فرزندان نیازمند داد.
بخشش خیریهٔ مستحب؛ در این روایت، زمینهٔ سخن بخشیدن زیورآلات است.
نیکیهای شوهر را انکار کردن یا تلاشهای او را نادیده گرفتن.
تعبیری که در روایت با تفاوتهای مشخص فقهی و دینی توضیح داده شده است؛ این تعبیر کرامت یا ارزش انسانی زنان را نفی نمیکند.
عالمان چنین برداشت میکنند که صدقهٔ مستحب به خویشاوندان نیازمند میتواند هم صدقه باشد و هم صلهٔ رحم. ازاینرو، همسر و فرزندان نیازمند میتوانند در اولویت قرار گیرند؛ چنانکه پیامبر ﷺ این موضوع را به زینب فرمود. توضیح کلاسیک دربارهٔ عقل و دین به احکام شهادت و نماز نخواندن موقت در دوران قاعدگی پیوند داده شده است؛ این سخن حکمی کلی مبنی بر کمارزشتر بودن زنان نیست. تشویق به صدقه و هشدار دربارهٔ نفرینکردن و ناسپاسی نیز دعوت به رفتار پرهیزکارانه است.
- هنگام صدقهٔ مستحب، نخست بررسی کنید که آیا اعضای نیازمند خانواده به حمایت احتیاج دارند.
- با نیتی خالص به خویشاوندان کمک کنید تا یاری به نزدیکان را با صدقه جمع کنید.
- در گفتوگوها مراقب نفرینکردن باشید و نیکی دیگران در حق خود را ارج بگذارید.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.