فضائل النبي ﷺ وأصحابه · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari، حدیث 3615

روایت‌شده توسط Al-Bara' ibn Azib. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: فضائل النبي ﷺ وأصحابه
صحيح البخاري
چه کسی روایت کرد؟

از البخاري تا الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ

Sahih (معتبر)
  1. 1مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَآن را به البخاري روایت کرد
  2. 2أَحْمَدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ أَبُو الْحَسَنِ الْحَرَّانِيُّ
  3. 3زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ
  4. 4أَبُو إِسْحَاقَ
  5. 5الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ

ترتیب مطابق متن عربی این روایت است. صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته می‌شود.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ أَبُو الْحَسَنِ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ، يَقُولُ جَاءَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ إِلَى أَبِي فِي مَنْزِلِهِ، فَاشْتَرَى مِنْهُ رَحْلاً فَقَالَ لِعَازِبٍ ابْعَثِ ابْنَكَ يَحْمِلْهُ مَعِي‏.‏ قَالَ فَحَمَلْتُهُ مَعَهُ، وَخَرَجَ أَبِي يَنْتَقِدُ ثَمَنَهُ، فَقَالَ لَهُ أَبِي يَا أَبَا بَكْرٍ حَدِّثْنِي كَيْفَ صَنَعْتُمَا حِينَ سَرَيْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ أَسْرَيْنَا لَيْلَتَنَا، وَمِنَ الْغَدِ حَتَّى قَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ، وَخَلاَ الطَّرِيقُ لاَ يَمُرُّ فِيهِ أَحَدٌ، فَرُفِعَتْ لَنَا صَخْرَةٌ طَوِيلَةٌ، لَهَا ظِلٌّ لَمْ تَأْتِ عَلَيْهِ الشَّمْسُ فَنَزَلْنَا عِنْدَهُ، وَسَوَّيْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَكَانًا بِيَدِي يَنَامُ عَلَيْهِ، وَبَسَطْتُ فِيهِ فَرْوَةً، وَقُلْتُ نَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَأَنَا أَنْفُضُ لَكَ مَا حَوْلَكَ‏.‏ فَنَامَ وَخَرَجْتُ أَنْفُضُ مَا حَوْلَهُ، فَإِذَا أَنَا بِرَاعٍ مُقْبِلٍ بِغَنَمِهِ إِلَى الصَّخْرَةِ يُرِيدُ مِنْهَا مِثْلَ الَّذِي أَرَدْنَا فَقُلْتُ لِمَنْ أَنْتَ يَا غُلاَمُ فَقَالَ لِرَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ أَوْ مَكَّةَ‏.‏ قُلْتُ أَفِي غَنَمِكَ لَبَنٌ قَالَ نَعَمُ‏.‏ قُلْتُ أَفَتَحْلُبُ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَخَذَ شَاةً‏.‏ فَقُلْتُ انْفُضِ الضَّرْعَ مِنَ التُّرَابِ وَالشَّعَرِ وَالْقَذَى‏.‏ قَالَ فَرَأَيْتُ الْبَرَاءَ يَضْرِبُ إِحْدَى يَدَيْهِ عَلَى الأُخْرَى يَنْفُضُ، فَحَلَبَ فِي قَعْبٍ كُثْبَةً مِنْ لَبَنٍ، وَمَعِي إِدَاوَةٌ حَمَلْتُهَا لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَرْتَوِي مِنْهَا، يَشْرَبُ وَيَتَوَضَّأُ، فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَكَرِهْتُ أَنْ أُوقِظَهُ، فَوَافَقْتُهُ حِينَ اسْتَيْقَظَ، فَصَبَبْتُ مِنَ الْمَاءِ عَلَى اللَّبَنِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ، فَقُلْتُ اشْرَبْ يَا رَسُولَ اللَّهِ ـ قَالَ ـ فَشَرِبَ، حَتَّى رَضِيتُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَلَمْ يَأْنِ لِلرَّحِيلِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ بَلَى ـ قَالَ ـ فَارْتَحَلْنَا بَعْدَ مَا مَالَتِ الشَّمْشُ، وَاتَّبَعَنَا سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكٍ، فَقُلْتُ أُتِينَا يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَحْزَنْ، إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا ‏"‏‏.‏ فَدَعَا عَلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَارْتَطَمَتْ بِهِ فَرَسُهُ إِلَى بَطْنِهَا ـ أُرَى فِي جَلَدٍ مِنَ الأَرْضِ، شَكَّ زُهَيْرٌ ـ فَقَالَ إِنِّي أُرَاكُمَا قَدْ دَعَوْتُمَا عَلَىَّ فَادْعُوَا لِي، فَاللَّهُ لَكُمَا أَنْ أَرُدَّ عَنْكُمَا الطَّلَبَ‏.‏ فَدَعَا لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَنَجَا فَجَعَلَ لاَ يَلْقَى أَحَدًا إِلاَّ قَالَ كَفَيْتُكُمْ مَا هُنَا‏.‏ فَلاَ يَلْقَى أَحَدًا إِلاَّ رَدَّهُ‏.‏ قَالَ وَوَفَى لَنَا‏.‏

ترجمه

محمد بن یوسف به ما حدیث کرد، احمد بن یزید بن ابراهیم ابوالحسن حرّانی به ما حدیث کرد، زهیر بن معاویه به ما حدیث کرد، ابواسحاق به ما حدیث کرد، من از براء بن عازب شنیدم که می‌گفت: ابوبکر رضی الله عنه به خانه پدرم آمد و زینی از او خرید. به عازب گفت:

«پسرت را بفرست تا آن را با من حمل کند.» پس من آن را با ایشان حمل کردم و پدرم برای دریافت قیمت زین به دنبال ما آمد. پدرم به او گفت: «ای ابوبکر! وقتی در شب هجرت همراه رسول الله ﷺ سفر می‌کردید، چه کردید؟ برایم تعریف کن.» او گفت: «بله، ما تمام شب را سفر کردیم و فردای آن روز تا نیمروز ادامه دادیم، زمانی که به دلیل گرمای شدید هیچ‌کس در جاده دیده نمی‌شد. سپس سنگی بلند برایمان نمایان شد که سایه‌ای داشت و هنوز آفتاب به آن نرسیده بود. در آنجا فرود آمدیم و من با دست خود مکانی را برای پیامبر ﷺ هموار کردم تا بر آن بخوابند و پوستی در آن پهن کردم. گفتم: «ای رسول الله ﷺ، بخوابید و من اطراف شما را پاسداری می‌کنم.» پس ایشان خوابیدند و من برای نگهبانی از اطراف ایشان بیرون رفتم. ناگهان چوپانی را دیدم که با گوسفندانش به سمت همان سنگ می‌آمد و قصدی مانند قصد ما داشت. پرسیدم: «ای پسر، تو متعلق به کیستی؟» گفت: «مردی از اهل مدینه یا مکه.» گفتم: «آیا در گوسفندانت شیر هست؟» گفت: «بله.» گفتم: «آیا برای ما شیر می‌دوشی؟» گفت: «بله.» سپس بزغاله‌ای را گرفت. گفتم: «پستان را از خاک، مو و آلودگی پاک کن.» (راوی می‌گوید که براء را دید که یک دستش را به دست دیگرش می‌زد تا نشان دهد چوپان چگونه گرد و خاک را تکاند). او مقدار کمی شیر در ظرفی چوبی دوشید و من مشک آبی داشتم که برای پیامبر ﷺ حمل می‌کردم تا از آن بنوشند و وضو بگیرند. نزد پیامبر ﷺ آمدم، اما خوشم نیامد که ایشان را بیدار کنم؛ ولی وقتی رسیدم، پیامبر ﷺ بیدار شده بودند. پس آب را روی ظرف شیر ریختم تا پایین آن خنک شود. سپس گفتم: «ای رسول الله ﷺ، بنوشید.» ایشان نوشیدند تا اینکه من راضی شدم. سپس فرمودند: «آیا وقت حرکت نرسیده است؟» گفتم: «چرا.» پس بعد از زوال خورشید حرکت کردیم. سراقه بن مالک ما را تعقیب کرد، گفتم: «ای رسول الله ﷺ، ما لو رفتیم!» ایشان فرمودند: «اندوهگین مباش، همانا الله با ماست.» سپس پیامبر ﷺ علیه او دعا کردند و پاهای اسبش تا شکم در زمین فرو رفت — زهیر شک دارد که آیا ابوبکر گفته «در زمین سخت» یا نه. سراقه گفت: «می‌بینم که شما دو نفر علیه من دعا کرده‌اید، پس برایم دعای خیر کنید. به الله قسم، جویندگان شما را باز خواهم گرداند.» پس پیامبر ﷺ برایش دعا کردند و او نجات یافت. سپس هر کس را در راه می‌دید، می‌گفت: «من اینجا جستجو کردم ولی اثری نبود.» و هر کس را که می‌دید، بازمی‌گرداند. براء گفت: «و او به وعده‌اش با ما وفا کرد.»

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

ابوبکر هنگام هجرت از پیامبر ﷺ محافظت کرد و بر الله توکل داشت.

پیشینه و سبب بیان

این ماجرا در جریان هجرت پیامبر ﷺ و ابوبکر از مکه به مدینه رخ داد. روایت سفر آن دو، محل استراحتشان در مسیر و تعقیب آنان به‌دست سراقه بن مالک را توصیف می‌کند.

توضیح واژه‌های دشوار
هجرت

کوچ پیامبر ﷺ و یارانش از مکه به مدینه.

احرام

در این روایت کاربرد ندارد.

مشک آب

کیسه‌ای چرمی که مسافران آب را برای نوشیدن و پاکیزگی در آن نگه می‌داشتند.

برداشت‌های عالمان

دانشمندان از این ماجرا چنین برداشت می‌کنند که توکل بر الله با رعایت تدابیر عملی همراه است: ابوبکر مراقب بود، وسایل سفر را آماده می‌کرد و اطراف را زیر نظر داشت. عبارت «الله با ماست» نشان‌دهنده اعتماد به یاری الله است، اما به این معنا نیست که باید خطر یا تلاش را نادیده گرفت. همچنین فضیلت ویژه ابوبکر به‌عنوان همراه پیامبر در هجرت و وقوع معجزه به مشیت الله آشکار می‌شود. وعده سراقه و کمک او برای بازگرداندن تعقیب‌کنندگان نیز بر اهمیت وفای به عهد تأکید دارد.

درس‌هایی برای امروز
  1. برای انجام کاری دشوار، تدابیر عملی بیندیش و هم‌زمان بر الله توکل کن.
  2. در سفر، فعالانه آسایش و امنیت همراهانت را فراهم کن.
  3. به وعده‌هایت وفا کن و برای جلوگیری از آسیب یا ستم به دیگران کمک کن.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.