Sahih al-Bukhari، حدیث 456
روایتشده توسط Aisha. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.
به روایت Aisha
صحيح البخاري در مجموع معتبر دانسته میشود.
روایت
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أَتَتْهَا بَرِيرَةُ تَسْأَلُهَا فِي كِتَابَتِهَا فَقَالَتْ إِنْ شِئْتِ أَعْطَيْتُ أَهْلَكِ وَيَكُونُ الْوَلاَءُ لِي. وَقَالَ أَهْلُهَا إِنْ شِئْتِ أَعْطَيْتِهَا مَا بَقِيَ ـ وَقَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً إِنْ شِئْتِ أَعْتَقْتِهَا وَيَكُونُ الْوَلاَءُ لَنَا ـ فَلَمَّا جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَكَّرَتْهُ ذَلِكَ فَقَالَ " ابْتَاعِيهَا فَأَعْتِقِيهَا، فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ". ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ ـ وَقَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً فَصَعِدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ ـ فَقَالَ " مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ، مَنِ اشْتَرَطَ شَرْطًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَلَيْسَ لَهُ، وَإِنِ اشْتَرَطَ مِائَةَ مَرَّةٍ ". قَالَ عَلِيٌّ قَالَ يَحْيَى وَعَبْدُ الْوَهَّابِ عَنْ يَحْيَى عَنْ عَمْرَةَ. وَقَالَ جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ عَنْ يَحْيَى قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَةَ قَالَتْ سَمِعْتُ عَائِشَةَ. رَوَاهُ مَالِكٌ عَنْ يَحْيَى عَنْ عَمْرَةَ أَنَّ بَرِيرَةَ. وَلَمْ يَذْكُرْ صَعِدَ الْمِنْبَرَ.
علی بن عبدالله برای ما حدیث کرد و گفت: سفیان برای ما حدیث کرد، از یحیی، از عَمره، از عایشه رضی الله عنها که فرمود: بریره نزد او آمد تا درباره قرارداد آزادیاش کمک بخواهد. عایشه گفت:
«اگر بخواهی، قیمت تو را به صاحبانت میپردازم، اما حق وَلاء (سرپرستی) از آنِ من خواهد بود.» ولی صاحبانش گفتند: «اگر بخواهی، میتوانی باقیماندهٔ قیمت را بپردازی — و سفیان یکبار گفته است: اگر بخواهی، میتوانی او را آزاد کنی، اما وَلاء از آنِ ماست.» هنگامی که رسول الله ﷺ تشریف آوردند، عایشه این موضوع را با ایشان در میان گذاشت. پیامبر ﷺ فرمودند: «او را بخر و آزادش کن، زیرا بیگمان وَلاء از آنِ کسی است که آزاد میکند.» سپس رسول الله ﷺ بر فراز منبر ایستادند — و سفیان یکبار گفته است که رسول الله ﷺ بر منبر بالا رفتند — و فرمودند: «چه شده است گروهی شرایطی را تعیین میکنند که در کتاب الله نیست؟ هر کس شرطی بگذارد که در کتاب الله نبوده باشد، آن شرط برای او باطل است، حتی اگر صد بار آن را شرط کند.» علی گفت: یحیی و عبدالوهاب از یحیی، از عَمره روایت کردهاند. و جعفر بن عون از یحیی روایت کرده که گفت: شنیدم عَمره میگفت: شنیدم عایشه میفرمود. مالک نیز از یحیی، از عَمره روایت کرده است که بریره... اما اشارهای به بالا رفتن از منبر نکرده است.
ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمهشده از عربی.
حقِّ ولاء از آنِ کسی است که برده را آزاد میکند.
بَریره از عایشه خواست برای آزادیاش به او کمک کند. صاحبانش میخواستند شرطی دربارهٔ حقِّ ولاء بگذارند؛ پیامبر ﷺ داوری کرد که این حق از آنِ کسی است که او را آزاد میکند.
قراردادی که بر اساس آن برده یا کنیز مبلغ توافقشدهای میپردازد تا آزاد شود.
پیوند حقوقیای که در پی آزاد کردن برده پدید میآید و از جمله بر ارث اثر دارد.
توافقی که طرفین به قرارداد پیوند میزنند؛ اگر با شریعت اسلام ناسازگار باشد، معتبر نیست.
عالمان از این روایت نتیجه میگیرند که حقِّ ولاء به کسی تعلق دارد که آزادی را انجام میدهد و نمیتوان آن را با شرطی ناسازگار در قرارداد به دیگری واگذار کرد. سخن دربارهٔ شروط را ردّ شروطی میدانند که با احکام خدا ناسازگارند، نه ردّ کلی همهٔ توافقهای قراردادی. مذاهب فقهی پیامدهای دقیق چنین شروطی را در چارچوب احکام خریدوفروش و مکاتبه بررسی میکنند، اما اصلِ تغییرناپذیریِ حقی را که شرع مقرر کرده، میپذیرند.
- شرطهای قراردادها را با دقت بخوانید و با توافقهایی که به حقی تثبیتشده در شرع آسیب میزنند، موافقت نکنید.
- اگر قراردادی شرطهای مبهم یا ناسازگار دارد، از فردی آگاه مشورت بگیرید.
- از دارایی خود برای کمک به دیگران بهره ببرید و حقوق آنان را منصفانه رعایت کنید.
این روایت به همان مسئلهٔ مکاتبه و حقِّ ولاء میپردازد و به فهم زمینهٔ سخن کمک میکند.
Sahih al-Bukhari · #455 (Sahih)این روایت نیز مکاتبهٔ او و پیامدهای حقوقی آزادیاش را شرح میدهد.
Sahih al-Bukhari · #457 (Sahih)این روایت همان اصل حقوقیِ مربوط به آزادی و حقِّ ولاء را بررسی میکند.
هر روز یک حدیث، به زبان خودت
اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه میدهد؛ حتی بهصورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.