Sahih Muslim, hedîsa 4607
Abdullah ibn Abbas rivayet kiriye. Nivîsa erebî bi wergera me û ravekirinê.
Ji Abdullah ibn Abbas hatiye rîwayetkirin
Sahih Muslim bi tevahî pêbawer tê hesibandin.
Rîwayet
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ، حُمَيْدٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ رَافِعٍ - قَالَ ابْنُ رَافِعٍ وَابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ، أَخْبَرَهُ مِنْ، فِيهِ إِلَى فِيهِ قَالَ انْطَلَقْتُ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَبَيْنَا أَنَا بِالشَّأْمِ إِذْ جِيءَ بِكِتَابٍ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى هِرَقْلَ يَعْنِي عَظِيمَ الرُّومِ - قَالَ - وَكَانَ دِحْيَةُ الْكَلْبِيُّ جَاءَ بِهِ فَدَفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ عَظِيمُ بُصْرَى إِلَى هِرَقْلَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَلْ هَا هُنَا أَحَدٌ مِنْ قَوْمِ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ قَالُوا نَعَمْ - قَالَ - فَدُعِيتُ فِي نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَدَخَلْنَا عَلَى هِرَقْلَ فَأَجْلَسَنَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا مِنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا . فَأَجْلَسُونِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَجْلَسُوا أَصْحَابِي خَلْفِي ثُمَّ دَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ لَهُ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنِ الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ . قَالَ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَايْمُ اللَّهِ لَوْلاَ مَخَافَةَ أَنْ يُؤْثَرَ عَلَىَّ الْكَذِبُ لَكَذَبْتُ . ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ سَلْهُ كَيْفَ حَسَبُهُ فِيكُمْ قَالَ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو حَسَبٍ قَالَ فَهَلْ كَانَ مِن�� آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ لاَ . قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لاَ . قَالَ وَمَنْ يَتَّبِعُهُ أَشْرَافُ النَّاسِ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ . قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قَالَ قُلْتُ لاَ بَلْ يَزِيدُونَ . قَالَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ سَخْطَةً لَهُ قَالَ قُلْتُ لاَ . قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ . قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قَالَ قُلْتُ تَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالاً يُصِيبُ مِنَّا وَنُصِيبُ مِنْهُ . قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لاَ . وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لاَ نَدْرِي مَا هُوَ صَانِعٌ فِيهَا . قَالَ فَوَاللَّهِ مَا أَمْكَنَنِي مِنْ كَلِمَةٍ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرَ هَذِهِ . قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قَالَ قُلْتُ لاَ . قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ حَسَبِهِ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو حَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي أَحْسَابِ قَوْمِهَا . وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ فِي آبَائِهِ مَلِكٌ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ . فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ . وَسَأَلْتُكَ عَنْ أَتْبَاعِهِ أَضُعَفَاؤُهُمْ أَمْ أَشْرَافُهُمْ فَقُلْتَ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ . وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ . فَقَدْ عَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ يَذْهَبَ فَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ . وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَهُ سَخْطَةً لَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ . وَكَذَلِكَ الإِيمَانُ إِذَا خَالَطَ بَشَاشَةَ الْقُلُوبِ . وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ . وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ فَزَعَمْتَ أَنَّكُمْ قَدْ قَاتَلْتُمُوهُ فَتَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سِجَالاً يَنَالُ مِنْكُمْ وَتَنَالُونَ مِنْهُ . وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى ثُمَّ تَكُونُ لَهُمُ الْعَاقِبَةُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ لاَ يَغْدِرُ . وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لاَ تَغْدِرُ . وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ . فَقُلْتُ لَوْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ ائْتَمَّ بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ . قَالَ ثُمَّ قَالَ بِمَ يَأْمُرُ كُمْ قُلْتُ يَأْمُرُنَا بِالصَّلاَةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّلَةِ وَالْعَفَافِ قَالَ إِنْ يَكُنْ مَا تَقُولُ فِيهِ حَقًّا فَإِنَّهُ نَبِيٌّ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَمْ أَكُنْ أَظُنُّهُ مِنْكُمْ وَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لأَحْبَبْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمَيْهِ وَلَيَبْلُغَنَّ مُلْكُهُ مَا تَحْتَ قَدَمَىَّ . قَالَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ " بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلاَمٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الإِسْلاَمِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ وَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الأَرِيسِيِّينَ وَ { يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لاَ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ وَلاَ نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلاَ يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ} فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ ارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ عِنْدَهُ وَكَثُرَ اللَّغْطُ وَأَمَرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا . قَالَ فَقُلْتُ لأَصْحَابِي حِينَ خَرَجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ لَيَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الأَصْفَرِ - قَالَ - فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا بِأَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَىَّ الإِسْلاَمَ .
Ji Îbn Ebbas (r.a) hatiye ragihandin ku wî ev hadîs rasterast ji Ebû Sufyan (r.a) bihîstiye. Ebû Sufyan got: Di dema aştiyê ya di navbera min û Resûlullah ﷺ de, ez derketim rêwîtiyekê. Dema ez li Şamê bûm, nameya Resûlullah ﷺ anîn ba Hiraql, qeyserê Romayê. Name ji aliyê Dihye el-Kelbî ve hatibû anîn û wî dabû walîyê Busrayê, walî jî ew da Hiraql. Hiraql pirsî:
"Li vir kesek ji qewmê vî zilamê ku îdia dike ew nebî ye heye?" Gotin: "Erê." Paşê ez û çend kesên din ji Qureyşê hatin gazîkirin. Em ketin ba Hiraql û wî em li pêşiya xwe rûniştandin. Wî pirsî: "Kîjan ji we ji aliyê nesebê ve herî nêzîkî vî zilamê ku îdia dike ew nebî ye ye?" Ebû Sufyan got: Min got: "Ez im." Wan ez li pêşiya wî rûniştandim û hevalên min li pişta min rûniştandin. Paşê wî tercimanê xwe gazî kir û jê re got: "Wan re bibêje ku ez ê ji vî zilamî li ser wî kesê ku îdia dike ew nebî ye bipirsim. Heke ew derewan bike, hûn jî wî derewderxînin." Ebû Sufyan got: Sond be bi Xwedê, heger tirsa ku derew li ser min were tomarkirin tunebûya, min dê derew bikira. Paşê Hiraql ji tercimanê xwe re got: "Ji wî bipirse ka neseba wî di nav we de çawa ye?" Min got: "Ew di nav me de xwedî nesbeke bilind e." Wî pirsî: "Di bav û kalên wî de padîşah hebûye?" Min got: "Na." Wî pirsî: "Berî ku wî tiştê ku gotiye bibêje, we ew bi derewtiyê tawanbar dikir?" Min got: "Na." Wî pirsî: "Kesên ku wî dişopînin şerîf in an lawaz in?" Min got: "Belkî lawaz in." Wî pirsî: "Ew zêde dibin an kêm dibin?" Min got: "Na, belkî zêde dibin." Wî pirsî: "Piştî ku yek dikeve dînê wî, ji ber nefretê jê vedigere?" Min got: "Na." Wî pirsî: "We şer li gel kiriye?" Min got: "Erê." Wî pirsî: "Şerê we yê li gel wî çawa bû?" Min got: "Şerê di navbera me û wî de carna wiha bû; carna ew ji me zirarê dibîne û carna em ji wî zirarê dibînin." Wî pirsî: "Gelo ew soza xwe dişkîne?" Min got: "Na, lê niha em di navbera xwe de di demeke aştiyê de ne û em nizanin ew ê çi bike." (Ebû Sufyan got: Sond be bi Xwedê, min nikaribû tiştekî din lê zêde bike ji bilî vê hevokê). Wî pirsî: "Berî wî kesekî din ev gotin gotiye?" Min got: "Na." Paşê wî ji tercimanê xwe re got: "Jê re bibêje: Min ji te li ser neseba wî pirsî û te got ku ew xwedî nesbeke bilind e; nebî jî wiha di nav qewmên xwe yên herî şerîf de tên şandin. Min ji te pirsî ka di bav û kalên wî de padîşah hebûye û te got na. Heger padîşah hebûya, min dê bigota ev zilam li dû mülkê bav û kalên xwe ye. Min ji te pirsî ka şopînerên wî lawaz in an şerîf in û te got lawaz in; şopînerên nebîyan jî wiha ne. Min ji te pirsî ka we berî îdiaya wî ew bi derewtiyê tawanbar dikir û te got na. Min fêm kir ku kesek ku li ser mirovan derewan nake, qet nikare li ser Allah derewan bike. Min ji te pirsî ka piştî ketina dînê wî kesek jê vedigere û te got na. Îman jî wiha ye; dema dikeve dilan, tê de cih digire. Min ji te pirsî ka ew zêde dibin an kêm dibin û te got zêde dibin. Îman jî wiha ye heta ku temam bibe. Min ji te pirsî ka we şer li gel kiriye û te got erê, û şer di navbera we de carna wiha bû; carna hûn jê zirarê dibînin û carna ew ji we zirarê dibîne. Nebî jî wiha tên ceribandin û paşê encam ji wan re ye. Min ji te pirsî ka ew soza xwe dişkîne û te got na. Nebî jî soza xwe naşikînin. Min ji te pirsî ka berî wî kesekî din ev gotin gotiye û te got na. Heger kesekî din berê ev gotin gotiba, min dê bigota ev zilam li pey gotineke berê ye." Paşê wî pirsî: "Ew fermanê bi çi dide we?" Min got: "Ew fermanê dide me ku em nimêj bikin, zekat bidin, silatan girêdin û paqij bin." Wî got: "Heger ev tiştê tu dibêjî rast be, ew bêguman nebî ye. Min dizanibû ku ew ê derkeve, lê min texmîn nedikir ku ew ê ji nav we be. Heger min bizanibûya ku ez dikarim bigihîjim wî, min dê hez bikira ku wî bibînim; û heger ez li cem wî bûma, min dê lingên wî bişuştana. Bêguman hukumdariya wî dê bigihîje wî cihê ku di bin lingên min de ye." Paşê wî nameya Resûlullah ﷺ xwest û xwend. Tê de wiha nivîsandibû: "Bi navê Allahê Rehman û Rehîm. Ji Muhemmed Resûlê Allah ji Hiraql Mezinê Romayê re. Silav li ser yê ku hidayetê dişopîne be. Piştî vê, ez te bangî Islamê dikim. Islamê qebûl bike, tu yê rizgar bibî. Islamê qebûl bike, Allah dê du caran ecra te bide te. Heger tu rû bigerînî, gunehê Ariysiyan (gelê te) li ser te ye. {Ey Ehla Pirtûkê! Werin ser gotineke ku di navbera me û we de wekhev e: Ku em tenê Allah perestiş bikin, tiştekî nekin şirîkê Wî, û hinek ji me hinekan wek xwedayan ji bilî Allah qebûl nekin. Heger ew rû bigerînin, bibêjin: Şahidî bidin ku em Misilman in} (3:64)." Dema wî xwendina nameyê qedand, deng li dora wî bilind bûn û qerebalix zêde bû û ferman da ku em werin derxistin. Dema em derdiketin, min ji hevalên xwe re got: Karê Îbn Ebû Kebşe (Resûlullah ﷺ) pir mezin bûye; va ye padîşahê Beni Esfer jî jê ditirse. Ez her tim bawer bûm ku karê Resûlullah ﷺ dê serbikeve, heta ku Allah Islam xist dilê min.
Werger û ravekirin ji hêla Khutba World ve, ji erebî hatine wergerandin.
Hîraql di rastgoiya Mihemed ﷺ de nîşanên pêxemberiyê nas kir.
Abū Sufyān li ser hevdîtina xwe ya bi împarator Hîraql re li Sûriyê, di dema agirbestê de bi Pêxember ﷺ re, vegot. Hîraql li ser Mihemed ﷺ pirsên jê kir û paşê nameya wî ya vexwendina bo Îslamê xwend.
Împaratorê Împaratoriya Bîzansê, ku di rivayetê de wekî serwerê Romiyan hatiye binavkirin.
Cureyekî mecbûrî yê xêrê ye ku misilman li gorî şertên diyarkirî didin.
Lihevhatinek an peymaneke aştiyê ye ku divê were bicîhkirin.
Zanyarên klasîk ji pirsên Hîraql digihîjin vê encamê ku rastgoiya beriya pêxemberiyê, şagirtên rawestayî û bicihanîna peymanan nîşanên pêbaweriya peyamberî ne. Rivayet herwiha destnîşan dike ku hejmara bawermendan dikare zêde bibe û peyamber berî serkeftina dawî ceribandinan derbas dikin. Bang bo nimêj, zekat, parastina têkiliyên malbatê û paqijiyê nîşan dide ku bawerî bi îbadet û exlaqê baş ve girêdayî ye.
- Rastgo be, her çend rastî ji berjewendiya te re nebe jî.
- Peyman û lihevhatinan bi cih bîne, heta li hember kesên ku tu bi wan re nakok î.
- Bila bawerî di nimêjê, lênêrîna malbatê û reftara paqij de xuya bibe.
Ev guhertoyê jî qala pirsên Hîraql ji Abū Sufyān dike û nirxandina wî ya nîşanên pêxemberiyê vedibêje.
Sahih Muslim · #4609 (Sahih)Ev rivayet dibêje ku Pêxember ﷺ ji serweran re name şandine, û bi vî awayî bi nameya wî ya ji Hîraql re tê girêdan.
Sahih al-Bukhari · #2 (Sahih)Rivayeta navdar a li ser niyetan tekez dike ku bawerî û kirin pêdivî bi armanceke dilpak heye.
Her roj hedîsek, bi zimanê te
Sepan her roj hedîsek bi ravekirinê dide te, herwiha wek wîdjetekê li ser telefona te. Bikaranîna wê belaş e.