Sahih al-Bukhari, hedîsa 4033
Umar ibn al-Khattab rivayet kiriye. Nivîsa erebî bi wergera me û ravekirinê.
Ji al‑Bukhari heta Malik ibn Aws ibn al‑Hadathan an‑Nasri
- 1Abu al‑Yamanji al‑Bukhari re vegotأَبُو الْيَمَانِ
- 2Shu'aybشُعَيْبٌ
- 3Az‑Zuhriالزُّهْرِيِّ
- 4Malik ibn Aws ibn al‑Hadathan an‑Nasriمَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيُّ
Rêz li gorî nivîsa erebî ya vê rîwayetê ye. Nav ji erebî bi tîpên latînî hatine nivîsandin. Sahih al-Bukhari bi tevahî pêbawer tê hesibandin.
Rîwayet
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيُّ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ دَعَاهُ إِذْ جَاءَهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ، وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ يَسْتَأْذِنُونَ فَقَالَ نَعَمْ، فَأَدْخِلْهُمْ. فَلَبِثَ قَلِيلاً، ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ يَسْتَأْذِنَانِ قَالَ نَعَمْ. فَلَمَّا دَخَلاَ قَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا، وَهُمَا يَخْتَصِمَانِ فِي الَّذِي أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَنِي النَّضِيرِ، فَاسْتَبَّ عَلِيٌّ وَعَبَّاسٌ، فَقَالَ الرَّهْطُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ. فَقَالَ عُمَرُ اتَّئِدُوا، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ". يُرِيدُ بِذَلِكَ نَفْسَهُ. قَالُوا قَدْ قَالَ ذَلِكَ. فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ قَالَ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ. قَالَ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ فَقَالَ جَلَّ ذِكْرُهُ {وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ} إِلَى قَوْلِهِ {قَدِيرٌ} فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ، وَلاَ اسْتَأْثَرَهَا عَلَيْكُمْ، لَقَدْ أَعْطَاكُمُوهَا وَقَسَمَهَا فِيكُمْ، حَتَّى بَقِيَ هَذَا الْمَالُ مِنْهَا، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيَاتَهُ، ثُمَّ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فَأَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَقَبَضَهُ أَبُو بَكْرٍ، فَعَمِلَ فِيهِ بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنْتُمْ حِينَئِذٍ. فَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ وَقَالَ تَذْكُرَانِ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ عَمِلَ فِيهِ كَمَا تَقُولاَنِ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ فِيهِ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ. فَقَبَضْتُهُ سَنَتَيْنِ مِنْ إِمَارَتِي أَعْمَلُ فِيهِ بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي فِيهِ صَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي كِلاَكُمَا وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ وَأَمْرُكُمَا جَمِيعٌ، فَجِئْتَنِي ـ يَعْنِي عَبَّاسًا ـ فَقُلْتُ لَكُمَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ". فَلَمَّا بَدَا لِي أَنْ أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهِ بِمَا عَمِلَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، وَمَا عَمِلْتُ فِيهِ مُذْ وَلِيتُ، وَإِلاَّ فَلاَ تُكَلِّمَانِي، فَقُلْتُمَا ادْفَعْهُ إِلَيْنَا بِذَلِكَ. فَدَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا، أَفَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ لاَ أَقْضِي فِيهِ بِقَضَاءٍ غَيْرِ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهُ، فَادْفَعَا إِلَىَّ فَأَنَا أَكْفِيكُمَاهُ. قَالَ فَحَدَّثْتُ هَذَا الْحَدِيثَ، عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ فَقَالَ صَدَقَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ، أَنَا سَمِعْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ أَرْسَلَ أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عُثْمَانَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ يَسْأَلْنَهُ ثُمُنَهُنَّ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم، فَكُنْتُ أَنَا أَرُدُّهُنَّ، فَقُلْتُ لَهُنَّ أَلاَ تَتَّقِينَ اللَّهَ، أَلَمْ تَعْلَمْنَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ " لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ـ يُرِيدُ بِذَلِكَ نَفْسَهُ ـ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ ". فَانْتَهَى أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى مَا أَخْبَرَتْهُنَّ. قَالَ فَكَانَتْ هَذِهِ الصَّدَقَةُ بِيَدِ عَلِيٍّ، مَنَعَهَا عَلِيٌّ عَبَّاسًا فَغَلَبَهُ عَلَيْهَا، ثُمَّ كَانَ بِيَدِ حَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ، ثُمَّ بِيَدِ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ، ثُمَّ بِيَدِ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ وَحَسَنِ بْنِ حَسَنٍ، كِلاَهُمَا كَانَا يَتَدَاوَلاَنِهَا، ثُمَّ بِيَدِ زَيْدِ بْنِ حَسَنٍ، وَهْىَ صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَقًّا.
Malik bin Ews el-Hedesan en-Nesrî ragihand: Carekê Omer bin el-Xettab (razîyallahû enhu) gazî min kir û ez li cem wî rûniştim. Di vê navberê de dergevanê wî Yerfa hat û got:
"Osman, Ebdurehman bin Ewf, Zubejr û Se'd (bin Ebî Weqqas) destûrê dixwazin; bila ez wan bînim hundir?" Omer got: "Erê, wan bîne hundir." Piştî demekê kurt, Yerfa dîsa hat û got: "Elî û Ebbas destûrê dixwazin; bila ez wan jî bînim hundir?" Omer got: "Erê." Gava her du ketin hundir, Ebbas got: "Ey Emîrê Bawermendan! Di navbera min û vî (Elî) de hukm bike." Her duyan li ser wê milkê ku Xwedê ji Benu Nedîr wekî 'Fey' (xenîmeta bê şer bidestxistî) dabû Pêxemberê xwe ﷺ, bi hev re nîqaş dikirin. Elî û Ebbas dest bi rexnekirina hev kirin. Kesên amadebûyî (Osman û hevalên wî) gotin: "Ey Emîrê Bawermendan! Di navbera wan de hukm bike û yekî ji yê din rizgar bike." Omer got: "Bisekinin! Ez sond dixwim bi Xwedê yê ku bi izna Wî ezman û erd li ser piyan in! Ma hûn dizanin ku Resûlullah ﷺ gotiye: 'Em (pêxember) mîrat nahêlin; tiştê ku em dihêlin sedeqe ye,' û wî ev yek ji bo xwe digot?" Wan got: "Erê, wî wiha gotibû." Paşê Omer berê xwe da Elî û Ebbas û got: "Ez sond dixwim bi Xwedê! Ma hûn her du dizanin ku Resûlullah ﷺ wiha gotiye?" Her duyan bersiv dan: "Erê." Omer got: "Niha ez ê di derbarê vê mijarê de bi we re biaxivim. Xwedê yê Bilind di vê milkê Fey'ê de tiştek taybet bi Pêxemberê xwe ﷺ ve girêda ku tu kesekî din nedabû. Xwedê dibêje: 'Û ew tiştê ku Xwedê ji wan da Pêxemberê xwe... hûn ne bi hesp û ne jî bi deve li ser çûn...' (59:6). Loma ev milk tenê ji bo Resûlullah ﷺ bû. Lê bi Xwedê! Pêxember ﷺ ev milk tenê ji bo xwe negirt û ji we jî mehrûm nekir; belkî wî ew da we hemûyan û di nav we de parve kir, heta ku tenê ev milk jê ma. Resûlullah ﷺ ji vî milkî mesrefa salekê ya malbata xwe dida û ya mayî jî li cihê ku milkê Xwedê lê tê xerckirin (di rêya Xwedê de) xerc dikir. Resûlullah ﷺ di tevahiya jiyana xwe de wiha kir. Paşê Pêxember ﷺ wefat kir û Ebû Bekir got: 'Ez cîgirê Resûlullah ﷺ me.' Wî ev milk girt û mîna ku Resûlullah ﷺ tevdigeriya, wî jî wiha tevgeriya û hûn hemû jî di wê demê de agahdar bûn." Paşê Omer berê xwe da Elî û Ebbas û got: "Hûn her du bîr tînin ku Ebû Bekir di vê mijarê de mîna ku we gotiye tevgeriya û Xwedê dizane ku ew di vê yekê de rastgo, qenc, rêberê rast û peyrewê heqê bû. Paşê Xwedê canê Ebû Bekir stend û min got: 'Ez cîgirê Resûlullah ﷺ û Ebû Bekir im.' Min ev milk du salan di destê xwe de girt û mîna ku Resûlullah ﷺ û Ebû Bekir tevgeriyabûn, min jî wiha tevgeriya; Xwedê dizane ku ez di vê yekê de rastgo, qenc, rêberê rast û peyrewê heqê me. Paşê hûn her du hatin cem min û daxwaza we yek bû. Ey Ebbas! Te jî hat cem min. Min ji we her duyan re got ku Resûlullah ﷺ gotiye: 'Em mîrat nahêlin; tiştê ku em dihêlin sedeqe ye.' Dema ku min xwest ez vî milkî bidim we, min got: 'Heke hûn bixwazin, ez ê bi şertê soza Xwedê vî milkî bidim we ku hûn ê mîna Resûlullah ﷺ, Ebû Bekir û mîna ku min ji destpêka xelîfetiya xwe ve kiriye, tevbigerin; wekî din bi min re neaxivin.' We her duyan got: 'Bi vî şertî bide me.' Û min bi vî şertî da we. Niha hûn ji min hukmekî din dixwazin? Bi Xwedê yê ku bi izna Wî ezman û erd li ser piyan in, heya Saet (Qiyamet) qaim bibe, ez ê tu hukmekî din di vê mijarê de nedim. Heke hûn nikaribin wê îdare bikin, wê vegerînin min, ez ê ji bo we bes bikim." Raviyê jêrîn got: "Min ev hedîs ji Urwe bin Zubejr re vegot û wî got: 'Malik bin Ews rast gotiye. Min bihîstiye ku Aişe (razîyallahû anha), hevjîna Pêxember ﷺ digot: Hevjînên Pêxember ﷺ Osman şandin cem Ebû Bekir da ku para xwe ya 1/8 ji milkê Fey'ê bixwazin. Lê min ew vedigerandin û digot: Ma hûn ji Xwedê natirsin? Ma hûn nizanin ku Pêxember ﷺ digot: Em mîrat nahêlin; tiştê ku em dihêlin sedeqe ye - û wî ev yek ji bo xwe digot - Malbata Muhemmed ﷺ ji vî milkî dixwin? Gava min ev yek ji wan re got, hevjînên Pêxember ﷺ dev ji daxwaza xwe berdan." Ev milkê sedeqeyê di destê Elî de bû; Elî ew ji Ebbas re nehîşt û serketî bû. Paşê ew di destê Hesen bin Elî de bû, paşê di destê Huseyn bin Elî de, paşê di destê Elî bin Huseyn û Hesen bin Hesen de; her duyên dawî bi dorê îdare dikirin. Paşê ew di destê Zeyd bin Hesen de bû û ev bi rastî sedeqeya Resûlullah ﷺ e.
Werger û ravekirin ji hêla Khutba World ve, ji erebî hatine wergerandin.
Malên Pêxember ﷺ ji bo xêrxwaziyê mabûn û wek milkê giştî yê spartî dihatin rêvebirin.
‘Umer nakokiyek di navbera ‘Elî û ‘Abbās de derbarê rêvebirina malên Banū an-Naḍīr de çareser kir. Wî gotina Pêxember ﷺ ya ku tiştên pêxemberan li dû xwe dihêlin wek xêrxwazî têne hesibandin, û her wiha peymanên rêvebirinê yên ku wan berê qebûl kiribûn, ji wan re bibîr xist.
Malên ku bê şer dikevin destê civaka misilmanan.
Xêrxwazî; li vir tê wateya malên ku wek mîrasê kesane nayên dabeşkirin.
Mala ku hatiye spartin û divê li gorî rêgezên lihevkirî û ji bo armanca diyarkirî were rêvebirin.
Zanyarên klasîk ji vê yekê derdixin ku malên Pêxember ﷺ wek mîraseke asayî di navbera mîrasxwaran de nayên dabeşkirin; ew ji bo xêrxwaziyê û debara malbata wî dimînin. ‘Umer tekez dike ku rêveber divê malan li gorî pratîka Pêxember ﷺ birêve bibin û berpirsiyariya îdarî mafê xwedîtiya kesane nade. Çar mezhebên hiqûqî yên sunnî wê rêgeza taybet qebûl dikin ku pêxember bi awayê asayî nayên mîrasxwarin; lê dibe ku ji vê malê debara malbata Pêxember ﷺ bê kirin, li gorî rêgezên derbasdar.
- Peymanên rêvebirin û xerckirina mala hevpar eşkere diyar bike û li wan bisekine.
- Nakokiyan bê lez çareser bike: guhdariya kesên têkildar bike û daxwazên wan li gorî zanîna pêbawer binirxîne.
- Cudahiyê di navbera milkê kesane û mala ku tu li ser navê kesên din birêve dibî de biparêze.
Her roj hedîsek, bi zimanê te
Sepan her roj hedîsek bi ravekirinê dide te, herwiha wek wîdjetekê li ser telefona te. Bikaranîna wê belaş e.