Sahih al-Bukhari, hedîsa 4953
Aisha rivayet kiriye. Nivîsa erebî bi wergera me û ravekirinê.
Ji Aisha hatiye rîwayetkirin
Sahih al-Bukhari bi tevahî pêbawer tê hesibandin.
Rîwayet
حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ مَرْوَانَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رِزْمَةَ، أَخْبَرَنَا أَبُو صَالِحٍ، سَلْمَوَيْهِ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ، أَنَّ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الرُّؤْيَا الصَّادِقَةُ فِي النَّوْمِ، فَكَانَ لاَ يَرَى رُؤْيَا إِلاَّ جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ، ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلاَءُ فَكَانَ يَلْحَقُ بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ ـ قَالَ وَالتَّحَنُّثُ التَّعَبُّدُ ـ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى أَهْلِهِ، وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ، ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ بِمِثْلِهَا، حَتَّى فَجِئَهُ الْحَقُّ وَهْوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا أَنَا بِقَارِئٍ ". قَالَ " فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجُهْدُ ثُمَّ أَرْسَلَنِي. فَقَالَ اقْرَأْ. قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ. فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيِةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجُهْدُ، ثُمَّ أَرْسَلَنِي. فَقَالَ اقْرَأْ. قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ. فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجُهْدُ ثُمَّ أَرْسَلَنِي. فَقَالَ {اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ * خَلَقَ الإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ * اقْرَأْ وَرَبُّكَ الأَكْرَمُ * الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ} ". الآيَاتِ إِلَى قَوْلِهِ {عَلَّمَ الإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ} فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَرْجُفُ بَوَادِرُهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ فَقَالَ " زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي ". فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ قَالَ لِخَدِيجَةَ " أَىْ خَدِيجَةُ مَا لِي، لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي ". فَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ. قَالَتْ خَدِيجَةُ كَلاَّ أَبْشِرْ، فَوَاللَّهِ لاَ يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا، فَوَاللَّهِ إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ، وَتَصْدُقُ الْحَدِيثَ، وَتَحْمِلُ الْكَلَّ، وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ، وَتَقْرِي الضَّيْفَ، وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ. فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلٍ وَهْوَ ابْنُ عَمِّ خَدِيجَةَ أَخِي أَبِيهَا، وَكَانَ امْرَأً تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ، وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعَرَبِيَّ وَيَكْتُبُ مِنَ الإِنْجِيلِ بِالْعَرَبِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ، وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ. قَالَ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَبَرَ مَا رَأَى. فَقَالَ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي أُنْزِلَ عَلَى مُوسَى، لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا، لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا. ذَكَرَ حَرْفًا. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ ". قَالَ وَرَقَةُ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ بِمَا جِئْتَ بِهِ إِلاَّ أُوذِيَ، وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ حَيًّا أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا. ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ، وَفَتَرَ الْوَحْىُ، فَتْرَةً حَتَّى حَزِنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
Yehya ji me re vegot, Leys ji me re vegot, ji Uqeyl, ji Ibn Şihab, Seîd bin Merwan ji min re vegot, Mihemed bin Ebdilezîz bin Ebî Rizme ji me re vegot, Ebû Salih Selmeveyh ji me re agahdar kir û got: Ebdila ji min re vegot, ji Yûnis bin Yezîd, wî got: Ibn Şihab ji min re agahdar kir ku Urwe bin Zubeyr jê re vegotiye ku Aişe, hevjîna Pêxember ﷺ gotiye: Destpêka wahiyê ji bo Resûlullah ﷺ bi xewnên rastîn di xewê de bû; wî tu xewnek nedidît lê ew wekî ronahiya sibehê ya zelal derdiket holê. Paşê tenêbûn (xelwet) li dilê wî xweş bû, lewma ew diçû غار حراء (Xara Hîrayê) û tê de îbadet dikir — û tehenus tê wateya îbadetkirinê — çend şevan berî ku vegere malbata xwe, û ji bo vê yekê azûqe (xwarin) hildida. Paşê vedigeriya ba Xedîceyê û dîsa mîna wê azûqe hildida, heta ku heq (wahî) hat ser wî dema ku ew di Xara Hîrayê de bû. Melek hat ba wî û got:
«Bixwîne!» Resûlullah ﷺ got: «Ez ne xwendekar im.» Wî got: «Paşê min girtim û min qefiland heta ku ez westiyam, paşê min berda û got: Bixwîne! Min got: Ez ne xwendekar im. Careke din min girtim û qefiland heta ku ez westiyam, paşê min berda û got: Bixwîne! Min got: Ez ne xwendekar im. Cara sêyemîn min girtim û qefiland heta ku ez westiyam, paşê min berda û got: {Bi navê Xwedayê xwe yê ku afirandiye bixwîne * Mirov ji xwînmeyê afirandiye * Bixwîne, Xwedayê te yê herî kerem e * Yê ku bi pênûsê fêr kiriye}» heta ayeta {Fêrî mirov kir tiştê ku nizanibû}. Resûlullah ﷺ bi van ayetan vegeriya û endamên wî dilerizîn heta ku ket ba Xedîceyê û got: «Min bipêçin! Min bipêçin!» Wan ew pêça heta ku tirs ji ser wî çû. Wî ji Xedîceyê re got: «Ey Xedîce! Çi bi ser min de hatiye? Min tirsa ku ziyanek bigihîje min.» Wî qewl ji wê re vegot. Xedîceyê got: «Na, mizgînî be! Sond bi Allah, Allah tu caran te rûreş nake. Sond bi Allah, tu silsilên xizmtiyê girê didî, rastgotin î, barê kesên bêzar hildigirî, ji kesên destkurt re qezenc dikî, mêvanan pêşwazî dikî û di karên baş de alîkarî dikî.» Paşê Xedîceyê ew bir ba Wereqe bin Newfel, kurê mamê bavê Xedîceyê; ew di dema cahiliyetê de bûbû Xiristiyan û bi Erebî dinivîsî û ji Încîlê bi Erebî dinivîsî çiqas Allah dixwest. Ew kalbûrekî kor bû. Xedîceyê got: «Ey kurê mamê min, guhdarî bike ka biraziyê te çi dibêje.» Wereqe got: «Ey biraziyê min, te çi dîtiye?» Pêxember ﷺ tiştê ku dîtibû ji wî re vegot. Wereqe got: «Ev ew Namûs (Cibrîl) e ku li ser Mûsa hatibû nazzilkirin. Heya ku ez ciwan bim! Heya ku ez zindî bim!» Wî gotinek din jî zêde kir. Resûlullah ﷺ pirsî: «Gelo ew ê min derxin?» Wereqe got: «Erê, tu kesek tiştekî mîna yê te aniye nayê eziyetkirin. Eger roja te bibînim û ez zindî bim, ez ê bi awayekî xurt piştgiriya te bikim.» Lê demeke kurt şûnde Wereqe mir û wahî ji bo demekê sekinî, lewma Resûlullah ﷺ gelek xemgîn bû.
Werger û ravekirin ji hêla Khutba World ve, ji erebî hatine wergerandin.
Destpêka vahya yekem bi xewnên rast û bangewaza xwendinê bû.
Xewnên ku bi eşkereyî rast derketin û destpêka amadekariyê ji bo vahyê pêk anîn.
Ji jiyana rojane dûr ketin da ku bi aramî îbadeta Allah were kirin.
Navê ku Waraqa ji bo milyaketê ku vahyê anî, Cibrîl, bikar anî.
Zanyarên klasîk, di nav wan de Ibn Hecer, dibêjin ku xewnên rast hatina vahyê pêşbînî kirin û ayetên yekem ên hatin nazilkirin ji sûreya al-‘Alaq bûn. Gotinên Xedîceyê nîşan didin ku exlaqê baş û xizmeta kesên din nîşanên fezîletê ne; bersiva Waraqayê jî dijberiya giran a ku pêxember pê re rû bi rû dibin derdixe holê. Ev riwayet dîroka pêxemberiyê vedibêje û bi serê xwe ji bo çar mezhebên fiqhê hukmekî taybet destnîşan nake.
- Di demên tengaviyê de piştgiriyê ji kesekî pêbawer û aqilmend bixwaze, wek ku Pêxember ﷺ piştgiriyê ji Xedîceyê dît.
- Exlaqê baş bike pratîk: têkiliyên xizmên xwe biparêze, rast biaxive û alîkariya kesên hewcedar bike.
- Dema ku tu karekî hêja dest pê dikî, li dijberiyê amade be û di rastî û sebirê de bisekine.
Her roj hedîsek, bi zimanê te
Sepan her roj hedîsek bi ravekirinê dide te, herwiha wek wîdjetekê li ser telefona te. Bikaranîna wê belaş e.