Hudûd û Cezayên Allah · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, hedîsa 6830

Abdullah ibn Abbas rivayet kiriye. Nivîsa erebî bi wergera me û ravekirinê.

Sahih (pêbawer)Pirtûk: Hudûd û Cezayên Allah
صحيح البخاري
Kê ew vegot?

Ji Abdullah ibn Abbas hatiye rîwayetkirin

Sahih (pêbawer)

Sahih al-Bukhari bi tevahî pêbawer tê hesibandin.

Rîwayet

Nivîsa erebî

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كُنْتُ أُقْرِئُ رِجَالاً مِنَ الْمُهَاجِرِينَ مِنْهُمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ، فَبَيْنَمَا أَنَا فِي مَنْزِلِهِ بِمِنًى، وَهْوَ عِنْدَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فِي آخِرِ حَجَّةٍ حَجَّهَا، إِذْ رَجَعَ إِلَىَّ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَقَالَ لَوْ رَأَيْتَ رَجُلاً أَتَى أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ الْيَوْمَ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَلْ لَكَ فِي فُلاَنٍ يَقُولُ لَوْ قَدْ مَاتَ عُمَرُ لَقَدْ بَايَعْتُ فُلاَنًا، فَوَاللَّهِ مَا كَانَتْ بَيْعَةُ أَبِي بَكْرٍ إِلاَّ فَلْتَةً، فَتَمَّتْ‏.‏ فَغَضِبَ عُمَرُ ثُمَّ قَالَ إِنِّي إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَقَائِمٌ الْعَشِيَّةَ فِي النَّاسِ، فَمُحَذِّرُهُمْ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ يُرِيدُونَ أَنْ يَغْصِبُوهُمْ أُمُورَهُمْ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ لاَ تَفْعَلْ فَإِنَّ الْمَوْسِمَ يَجْمَعُ رَعَاعَ النَّاسِ وَغَوْغَاءَهُمْ، فَإِنَّهُمْ هُمُ الَّذِينَ يَغْلِبُونَ عَلَى قُرْبِكَ حِينَ تَقُومُ فِي النَّاسِ، وَأَنَا أَخْشَى أَنْ تَقُومَ فَتَقُولَ مَقَالَةً يُطَيِّرُهَا عَنْكَ كُلُّ مُطَيِّرٍ، وَأَنْ لاَ يَعُوهَا، وَأَنْ لاَ يَضَعُوهَا عَلَى مَوَاضِعِهَا، فَأَمْهِلْ حَتَّى تَقْدَمَ الْمَدِينَةَ فَإِنَّهَا دَارُ الْهِجْرَةِ وَالسُّنَّةِ، فَتَخْلُصَ بِأَهْلِ الْفِقْهِ وَأَشْرَافِ النَّاسِ، فَتَقُولَ مَا قُلْتَ مُتَمَكِّنًا، فَيَعِي أَهْلُ الْعِلْمِ مَقَالَتَكَ، وَيَضَعُونَهَا عَلَى مَوَاضِعِهَا‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ أَمَا وَاللَّهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لأَقُومَنَّ بِذَلِكَ أَوَّلَ مَقَامٍ أَقُومُهُ بِالْمَدِينَةِ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فِي عَقِبِ ذِي الْحَجَّةِ، فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ عَجَّلْنَا الرَّوَاحَ حِينَ زَاغَتِ الشَّمْسُ، حَتَّى أَجِدَ سَعِيدَ بْنَ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ جَالِسًا إِلَى رُكْنِ الْمِنْبَرِ، فَجَلَسْتُ حَوْلَهُ تَمَسُّ رُكْبَتِي رُكْبَتَهُ، فَلَمْ أَنْشَبْ أَنْ خَرَجَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، فَلَمَّا رَأَيْتُهُ مُقْبِلاً قُلْتُ لِسَعِيدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ، لَيَقُولَنَّ الْعَشِيَّةَ مَقَالَةً لَمْ يَقُلْهَا مُنْذُ اسْتُخْلِفَ، فَأَنْكَرَ عَلَىَّ وَقَالَ مَا عَسَيْتَ أَنْ يَقُولَ مَا لَمْ يَقُلْ‏.‏ قَبْلَهُ فَجَلَسَ عُمَرُ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَلَمَّا سَكَتَ الْمُؤَذِّنُونَ قَامَ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي قَائِلٌ لَكُمْ مَقَالَةً قَدْ قُدِّرَ لِي أَنْ أَقُولَهَا، لاَ أَدْرِي لَعَلَّهَا بَيْنَ يَدَىْ أَجَلِي، فَمَنْ عَقَلَهَا وَوَعَاهَا فَلْيُحَدِّثْ بِهَا حَيْثُ انْتَهَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ، وَمَنْ خَشِيَ أَنْ لاَ يَعْقِلَهَا فَلاَ أُحِلُّ لأَحَدٍ أَنْ يَكْذِبَ عَلَىَّ، إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم بِالْحَقِّ وَأَنْزَلَ عَلَيْهِ الْكِتَابَ فَكَانَ مِمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ آيَةُ الرَّجْمِ، فَقَرَأْنَاهَا وَعَقَلْنَاهَا وَوَعَيْنَاهَا، رَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَجَمْنَا بَعْدَهُ، فَأَخْشَى إِنْ طَالَ بِالنَّاسِ زَمَانٌ أَنْ يَقُولَ قَائِلٌ وَاللَّهِ مَا نَجِدُ آيَةَ الرَّجْمِ فِي كِتَابِ اللَّهِ، فَيَضِلُّوا بِتَرْكِ فَرِيضَةٍ أَنْزَلَهَا اللَّهُ، وَالرَّجْمُ فِي كِتَابِ اللَّهِ حَقٌّ عَلَى مَنْ زَنَى إِذَا أُحْصِنَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ، إِذَا قَامَتِ الْبَيِّنَةُ أَوْ كَانَ الْحَبَلُ أَوْ الاِعْتِرَافُ، ثُمَّ إِنَّا كُنَّا نَقْرَأُ فِيمَا نَقْرَأُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ أَنْ لاَ تَرْغَبُوا عَنْ آبَائِكُمْ، فَإِنَّهُ كُفْرٌ بِكُمْ أَنْ تَرْغَبُوا عَنْ آبَائِكُمْ، أَوْ إِنَّ كُفْرًا بِكُمْ أَنْ تَرْغَبُوا عَنْ آبَائِكُمْ، أَلاَ ثُمَّ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ تُطْرُونِي كَمَا أُطْرِيَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَقُولُوا عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ إِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّ قَائِلاً مِنْكُمْ يَقُولُ وَاللَّهِ لَوْ مَاتَ عُمَرُ بَايَعْتُ فُلاَنًا‏.‏ فَلاَ يَغْتَرَّنَّ امْرُؤٌ أَنْ يَقُولَ إِنَّمَا كَانَتْ بَيْعَةُ أَبِي بَكْرٍ فَلْتَةً وَتَمَّتْ أَلاَ وَإِنَّهَا قَدْ كَانَتْ كَذَلِكَ وَلَكِنَّ اللَّهَ وَقَى شَرَّهَا، وَلَيْسَ مِنْكُمْ مَنْ تُقْطَعُ الأَعْنَاقُ إِلَيْهِ مِثْلُ أَبِي بَكْرٍ، مَنْ بَايَعَ رَجُلاً عَنْ غَيْرِ مَشُورَةٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَلاَ يُبَايَعُ هُوَ وَلاَ الَّذِي بَايَعَهُ تَغِرَّةً أَنْ يُقْتَلاَ، وَإِنَّهُ قَدْ كَانَ مِنْ خَبَرِنَا حِينَ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ أَنَّ الأَنْصَارَ خَالَفُونَا وَاجْتَمَعُوا بِأَسْرِهِمْ فِي سَقِيفَةِ بَنِي سَاعِدَةَ، وَخَالَفَ عَنَّا عَلِيٌّ وَالزُّبَيْرُ وَمَنْ مَعَهُمَا، وَاجْتَمَعَ الْمُهَاجِرُونَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَقُلْتُ لأَبِي بَكْرٍ يَا أَبَا بَكْرٍ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى إِخْوَانِنَا هَؤُلاَءِ مِنَ الأَنْصَارِ‏.‏ فَانْطَلَقْنَا نُرِيدُهُمْ فَلَمَّا دَنَوْنَا مِنْهُمْ لَقِيَنَا مِنْهُمْ رَجُلاَنِ صَالِحَانِ، فَذَكَرَا مَا تَمَالَى عَلَيْهِ الْقَوْمُ فَقَالاَ أَيْنَ تُرِيدُونَ يَا مَعْشَرَ الْمُهَاجِرِينَ فَقُلْنَا نُرِيدُ إِخْوَانَنَا هَؤُلاَءِ مِنَ الأَنْصَارِ‏.‏ فَقَالاَ لاَ عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَقْرَبُوهُمُ اقْضُوا أَمْرَكُمْ‏.‏ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لَنَأْتِيَنَّهُمْ‏.‏ فَانْطَلَقْنَا حَتَّى أَتَيْنَاهُمْ فِي سَقِيفَةِ بَنِي سَاعِدَةَ، فَإِذَا رَجُلٌ مُزَمَّلٌ بَيْنَ ظَهْرَانَيْهِمْ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالُوا هَذَا سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ‏.‏ فَقُلْتُ مَا لَهُ قَالُوا يُوعَكُ‏.‏ فَلَمَّا جَلَسْنَا قَلِيلاً تَشَهَّدَ خَطِيبُهُمْ، فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَنَحْنُ أَنْصَارُ اللَّهِ وَكَتِيبَةُ الإِسْلاَمِ، وَأَنْتُمْ مَعْشَرَ الْمُهَاجِرِينَ رَهْطٌ، وَقَدْ دَفَّتْ دَافَّةٌ مِنْ قَوْمِكُمْ، فَإِذَا هُمْ يُرِيدُونَ أَنْ يَخْتَزِلُونَا مِنْ أَصْلِنَا وَأَنْ يَحْضُنُونَا مِنَ الأَمْرِ‏.‏ فَلَمَّا سَكَتَ أَرَدْتُ أَنْ أَتَكَلَّمَ وَكُنْتُ زَوَّرْتُ مَقَالَةً أَعْجَبَتْنِي أُرِيدُ أَنْ أُقَدِّمَهَا بَيْنَ يَدَىْ أَبِي بَكْرٍ، وَكُنْتُ أُدَارِي مِنْهُ بَعْضَ الْحَدِّ، فَلَمَّا أَرَدْتُ أَنْ أَتَكَلَّمَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ عَلَى رِسْلِكَ‏.‏ فَكَرِهْتُ أَنْ أُغْضِبَهُ، فَتَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ فَكَانَ هُوَ أَحْلَمَ مِنِّي وَأَوْقَرَ، وَاللَّهِ مَا تَرَكَ مِنْ كَلِمَةٍ أَعْجَبَتْنِي فِي تَزْوِيرِي إِلاَّ قَالَ فِي بَدِيهَتِهِ مِثْلَهَا أَوْ أَفْضَلَ مِنْهَا حَتَّى سَكَتَ فَقَالَ مَا ذَكَرْتُمْ فِيكُمْ مِنْ خَيْرٍ فَأَنْتُمْ لَهُ أَهْلٌ، وَلَنْ يُعْرَفَ هَذَا الأَمْرُ إِلاَّ لِهَذَا الْحَىِّ مِنْ قُرَيْشٍ، هُمْ أَوْسَطُ الْعَرَبِ نَسَبًا وَدَارًا، وَقَدْ رَضِيتُ لَكُمْ أَحَدَ هَذَيْنِ الرَّجُلَيْنِ، فَبَايِعُوا أَيَّهُمَا شِئْتُمْ‏.‏ فَأَخَذَ بِيَدِي وَبِيَدِ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِ وَهْوَ جَالِسٌ بَيْنَنَا، فَلَمْ أَكْرَهْ مِمَّا قَالَ غَيْرَهَا، كَانَ وَاللَّهِ أَنْ أُقَدَّمَ فَتُضْرَبَ عُنُقِي لاَ يُقَرِّبُنِي ذَلِكَ مِنْ إِثْمٍ، أَحَبَّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أَتَأَمَّرَ عَلَى قَوْمٍ فِيهِمْ أَبُو بَكْرٍ، اللَّهُمَّ إِلاَّ أَنْ تُسَوِّلَ إِلَىَّ نَفْسِي عِنْدَ الْمَوْتِ شَيْئًا لاَ أَجِدُهُ الآنَ‏.‏ فَقَالَ قَائِلٌ مِنَ الأَنْصَارِ أَنَا جُذَيْلُهَا الْمُحَكَّكُ، وَعُذَيْقُهَا الْمُرَجَّبُ، مِنَّا أَمِيرٌ، وَمِنْكُمْ أَمِيرٌ، يَا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ‏.‏ فَكَثُرَ اللَّغَطُ، وَارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ حَتَّى فَرِقْتُ مِنَ الاِخْتِلاَفِ‏.‏ فَقُلْتُ ابْسُطْ يَدَكَ يَا أَبَا بَكْرٍ‏.‏ فَبَسَطَ يَدَهُ فَبَايَعْتُهُ، وَبَايَعَهُ الْمُهَاجِرُونَ، ثُمَّ بَايَعَتْهُ الأَنْصَارُ، وَنَزَوْنَا عَلَى سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ فَقَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ قَتَلْتُمْ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ‏.‏ فَقُلْتُ قَتَلَ اللَّهُ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ‏.‏ قَالَ عُمَرُ وَإِنَّا وَاللَّهِ مَا وَجَدْنَا فِيمَا حَضَرْنَا مِنْ أَمْرٍ أَقْوَى مِنْ مُبَايَعَةِ أَبِي بَكْرٍ خَشِينَا إِنْ فَارَقْنَا الْقَوْمَ وَلَمْ تَكُنْ بَيْعَةٌ أَنْ يُبَايِعُوا رَجُلاً مِنْهُمْ بَعْدَنَا، فَإِمَّا بَايَعْنَاهُمْ عَلَى مَا لاَ نَرْضَى، وَإِمَّا نُخَالِفُهُمْ فَيَكُونُ فَسَادٌ، فَمَنْ بَايَعَ رَجُلاً عَلَى غَيْرِ مَشُورَةٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَلاَ يُتَابَعُ هُوَ وَلاَ الَّذِي بَايَعَهُ تَغِرَّةً أَنْ يُقْتَلاَ‏.‏

Werger

Îbn Ebbas (r.a) wiha gotiye: Min ji hinek kesên Muhacîran re Qur'anê dida xwendin, di nav wan de Ebdurehman bîn Ewf jî hebû. Dema ez li mala wî ya li Mînayê bûm, ew jî di Heca xwe ya dawî de li gel Omer bîn Xettab bû. Ebdurehman hat cem min û got: 'Xwezî te ew mêr dîtiba ku îro hat cem Emîrê Bawermendan û got: Ey Emîrê Bawermendan! Tu li ser filan kesî çi difikirî yê ku dibêje: Heke Omer bimire, ez ê beyata xwe bidim filan kesî; ji ber ku bi Xwedê, beyata Ebû Bekir tenê karekî ji nişka ve bû û paşê cih girt.' Omer hêrs bû û got: Bi xwestina Xwedê, ez ê îşev di nav gel de rabim û wan hişyar bikim li dijî wan kesên ku dixwazin mafên wan ji destê wan bistînin. Ebdurehman got: Min got: Ey Emîrê Bawermendan! Wisa neke, ji ber ku dema Hecê mirovên asayî û tevlihev dicivîne, û dema tu radibî da ku ji gel re axaftinê bikî, ew ê li dora te bicivin. Ez ditirsim ku tu rabî û tiştekî bibêjî, hinek kes gotina te belav bikin lê ne wekî ku te gotiye bibêjin, wateya wê fêm nekin û li cihê rast daneynin. Loma heta tu digihîjî Medîneyê sebir bike, ji ber ku ew warê Hicretê û Sunnetê ye; li wir tu dikarî bi zana û mirovên rûmetdar re rûnî û gotina xwe bi aramî bibêjî, û zanayên dînê gotina te fêm dikin û li cihê wê yê rast datînin. Omer got: Sond be bi Xwedê! Bi xwestina Xwedê, ez ê vê yekê di yekem axaftina xwe ya li Medîneyê de bikim. Îbn Ebbas zêde kir: Me di dawiya meha Zil-Hicceyê de gihîşt Medîneyê. Roja Înê, piştî ku roj çûbû aliyê xwarê, em zû çûn mizgeftê. Min Saîd bîn Zeyd bîn Emr bîn Nufeyl dît ku li quncika mînberê rûniştibû, ez jî li kêleka wî rûniştim bi awayekî ku çokê min li çokê wî diket. Piştî demekê kurt, Omer bîn Xettab derket. Dema min ew dît ku ber bi me ve tê, min ji Saîd re got: Îro êvarê Omer ê tiştekî bibêje ku ji dema bûye Xelîfe ve negotiye. Saîd ev yek red kir û got: Çima ew ê tiştekî bibêje ku berê negotiye? Paşê Omer li ser mînberê rûnişt. Dema muezzinan bang qedandin, ew rabû û Xwedê bi awayekî şayeste pesnê Wî da û got: Piştî vê yekê, ez ê gotinekê ji we re bibêjim ku Xwedê nivîsandiye ez bibêjim. Ez nizanim, belkî ev nîşana mirina min e. Kî vê yekê fêm bike û ji ber bike, bila li her cihê ku siwara wî bigihîjê vebêje. Lê kî bitirse ku fêm neke, bila li ser min derewan neke. Bêguman Xwedê Mihemed ﷺ bi heq şand û Pirtûk li ser wî nazil kir. Di nav tiştên ku Xwedê nazil kir de Ayeta Recmê (kevirkirina zewicî yê ku zinayê dike) hebû. Me ew xwend, fêm kir û ji ber kir. Resûlê Xwedê ﷺ cezayê recmê pêk anî û em jî piştî wî pêk anîn. Ez ditirsim ku dem li ser mirovan dirêj bibe û yek bibêje: Bi Xwedê, em Ayeta Recmê di Pirtûka Xwedê de nabînin, û bi terkkirina ferzekê ku Xwedê nazil kiriye winda bibin. Recm di Pirtûka Xwedê de heq e li ser her mêr û jina zewicî ya ku zinayê dike, heke delîl hebin an zarokbûn an jî îqrar pêk were. Her wiha me di Pirtûka Xwedê de dixwend: Ji bavên xwe yên rastîn dûr nekevin, ji ber ku ev ji bo we kufr e. Resûlê Xwedê ﷺ jî got: Wekî ku Îsa kurê Meryem hate pesnêdan, min zêde pesnêdin; bibêjin: Bendê Xwedê û Resûlê Wî. Paşê, ji min re hat gotin ku yek ji we dibêje: Bi Xwedê, heke Omer bimire, ez ê beyatê bidim filan kesî. Bila kesek xap nebe û bibêje ku beyata Ebû Bekir tenê ji nişka ve bû û serkeftî bû. Bêguman wisa bû, lê Xwedê ji şerê wê parast. Di nav we de kesek tune ku xwediyê wesfên Ebû Bekir be. Bizanibin ku kî bêyî şêwirmendiya Misilmanan beyatê bide kesekî, ne ew kes û ne jî yê ku beyat lê hatiye dayîn nayên piştgirîkirin, da ku her du neyên kuştin. Dema ku Xwedê Pêxemberê xwe ﷺ wefat kir, Ensar li dijî me derketin û li Seqîfeya Benî Saîdeyê civiyan. Elî, Zubeyr û yên bi wan re li dijî me bûn, lê Muhacîr li cem Ebû Bekir civiyan. Min ji Ebû Bekir re got: Were em herin cem van birayên xwe yên Ensar. Em çûn, dema em nêzîk bûn, du mêrên salih ji wan hatin pêşiya me û gotin: Ey koma Muhacîran! Hûn diçin ku derê? Me got: Em diçin cem van birayên xwe yên Ensar. Wan got: Pêwîst nake hûn herin cem wan; karê xwe temam bikin. Min got: Bi Xwedê, em ê herin cem wan. Em gihîştin Seqîfeya Benî Saîdeyê. Mêrekî pêçandî di nav wan de bû. Min pirsî: Ev kî ye? Gotin: Ev Se'd bîn Ubade ye. Min pirsî: Çi lê hatiye? Gotin: Nexweş e. Piştî ku em hinekî rûniştin, axaftvanê wan şehadet anî û Xwedê pesnê Wî da û got: Em Ensarên Xwedê ne û artêşa Îslamê ne, lê hûn Muhacîr komeke biçûk in û hinek ji we dixwazin me ji kokê me qut bikin û me ji vî karî dûr bixin. Dema ew bêdeng bû, min xwest biaxivim. Min axaftinek amade kiribû ku dixwest li pêş Ebû Bekir pêşkêş bikim. Dema min xwest biaxivim, Ebû Bekir got: Hêdî be. Min nexwest wî hêrs bikim. Ebû Bekir axivî; ew ji min bêtir bîhnfireh û giranbiha bû. Bi Xwedê, wî tu gotineke ku min di axaftina xwe de amade kiribû û ecibandibû berneda; wî mîna wê an çêtir jê re got. Paşê got: Tiştên baş ên ku we behs kirin, hûn jê re layiq in, lê ev kar (Xîlafet) tenê ji bo vê eşîra Qureyşê ye, ji ber ku ew di nav Ereban de ji aliyê neseb û war ve navîn in. Min ji bo we yek ji van her du mêran hilbijartiye; beyatê bidin kîjanê ku hûn bixwazin. Paşê wî destê min û destê Ebû Ubeyde bîn Cerrah girt. Ji gotinên wî tenê ev yek bi min giran hat; bi Xwedê, ji bo ku ez bibim serokê qewmekî ku Ebû Bekir tê de ye, bila stuyê min were jêkirin, ev ji min re hêsantir e, heke nefsa min dema mirinê tiştekî din nexwaze. Yekî ji Ensaran got: Ez stûna ku devekê birîndar xwe pê dixurifînim im û dara xurmeyê ya bilind im. Ey Qureyş! Ji me emîrek û ji we emîrek. Deng bilind bûn û min tirsiya ji nakokiyê. Min got: Ey Ebû Bekir! Destê xwe dirêj bike. Wî destê xwe dirêj kir, min beyat da wî. Muhacîran beyat da, paşê Ensaran jî beyat da. Me li ser Se'd bîn Ubade serkeftin. Yekî ji wan got: We Se'd bîn Ubade kuşt. Min got: Bila Xwedê Se'd bîn Ubade bikuje. Omer got: Bi Xwedê, piştî wefata Pêxember ﷺ, tiştek ji beyata Ebû Bekir girantir li ser me nebû. Me tirsiya ku heke em ji wan veqetin û beyat neyê kirin, ew ê beyatê bidin yekî ji xwe. Loma kî bêyî şêwirmendiya Misilmanan beyatê bide kesekî, bila neyê piştgirîkirin, da ku her du neyên kuştin.

Werger û ravekirin ji hêla Khutba World ve, ji erebî hatine wergerandin.

Peyama bingehîn

Omer girîngiya şêwirmendiya bi baldarî di hilbijartina rêberan de tekez dike.

Paşxane û sedem

Omer piştî hecê xwe yê dawî ev axaftin li Medîneyê kir, di bersiva gotinekê de derbarê sozeke pêşerojê ya dilsoziyê û ji bo ku bûyerên derbarê hilbijartina Ebû Bekir piştî mirina Pêxember ﷺ de rave bike.

Wateya peyvên dijwar
Bey'a

Sonda dilsoziyê û naskirina serkirdayetiyê.

Şûra

Şêwirmendî ku tê de kesên têkildar bi hev re li ser mijarekê nîqaş dikin.

Hudûd

Sînor û cezayên ku ji aliyê Allah ve hatine danîn û di bin şertên diyarkirî de ji aliyê desthilata berpirsiyar ve tên sepandin.

Zanyar ji vê çi derdixin

Zanyarên klasîk ji vê yekê girîngiya şêwirmendiyê û pêşîgirtina li dabeşbûnê di hilbijartina rêberekî de derdixin. Omer bey'a yekem a ji Ebû Bekir re wek rewşeke awarte û lezgîn vedibêje û hişyar dike ku soza dilsoziyê bê şêwir bi misilmanan re divê bibe mînakek ji bo veguhastina yekalî ya desthilatê. Zanyar di derbarê beşa rajmê de li ser statûya hiqûqî ya xwendina veguhastî û şertên sepandina wê nîqaş dikin; ev ceza karê kesên takekesî nîne, lê di bin desthilata îslamî ya berpirsiyar û rêgezên delîlan de ye.

Dersên ji bo îro
  1. Berî ku li ser biryarên girîng ên hevpar tevbigere, şêwira kesên pispor û yên têkildar bistîne.
  2. Gotinên hestiyar tenê dema ku wan baş fêm kirî û dikarî çarçoveya wan rave bikî, parve bike.
  3. Qet cezayên hiqûqî nehêle destê kesên ku dadê bi xwe pêk tînin; ev yek desthilata berpirsiyar û rêgezên hişk ên delîlan dixwaze.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Her roj hedîsek, bi zimanê te

Sepan her roj hedîsek bi ravekirinê dide te, herwiha wek wîdjetekê li ser telefona te. Bikaranîna wê belaş e.