Sahih al-Bukhari, hadith 122
Overgeleverd door Ubayy ibn Kab. Arabische tekst met eigen vertaling en uitleg.
Overgeleverd door Ubayy ibn Kab
Sahih al-Bukhari geldt als geheel als betrouwbaar.
De overlevering
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبِكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ، إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ. فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ، فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ. فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ، إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ، فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ. قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهْوَ ثَمَّ، فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ، وَحَمَلاَ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ، حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنَ الْمِكْتَلِ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا، وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا، فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمِهِمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا، لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا، وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنَ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ. فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، قَالَ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي، فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ ـ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ ـ فَسَلَّمَ مُوسَى. فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى. فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ. قَالَ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا، يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لاَ تَعْلَمُهُ أَنْتَ، وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لاَ أَعْلَمُهُ. قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا، وَلاَ أَعْصِي لَكَ أَمْرًا، فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ، فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ، فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا، فَعُرِفَ الْخَضِرُ، فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ، فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ. فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى، مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ. فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ. فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ. فَكَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا. فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلاَمٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلاَهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ. فَقَالَ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا ـ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ ـ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا، فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا، فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ. قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ. فَقَالَ لَهُ مُوسَى لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا. قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ ". قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى، لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا ".
Abdullah ibn Mohammed heeft ons overgeleverd, hij zei: Soefjan heeft ons overgeleverd, hij zei: Amr heeft ons overgeleverd, hij zei: Sa'id ibn Djoebair heeft mij bericht, hij zei: Ik zei tegen Ibn Abbas: 'Nauf al-Bikali beweert dat Moesa niet de Moesa van de Kinderen van Israël is, maar een andere Moesa.' Hij antwoordde: 'De vijand van Allah liegt. Oebay ibn Ka'b heeft ons overgeleverd van de Profeet ﷺ dat hij zei:
"De profeet Moesa stond eens op als prediker voor de Kinderen van Israël en werd gevraagd: 'Wie is de meest geleerde onder de mensen?' Hij antwoordde: 'Ik ben de meest geleerde.' Daarop berispte Allah hem, omdat hij de kennis niet aan Hem toeschreef. Allah openbaarde toen aan hem: 'Er is een dienaar van Mijn dienaren bij de samenkomst van de twee zeeën die geleerder is dan jij.' Hij vroeg: 'O mijn Heer, hoe kan ik hem bereiken?' Er werd tegen hem gezegd: 'Neem een vis in een mand en wanneer je hem kwijtraakt, dan is hij daar.' Dus vertrok hij samen met zijn jonge metgezel Joesja ibn Noen, en zij droegen een vis in een mand. Toen zij bij de rots aankwamen, legden zij hun hoofden neer en sliepen. De vis gleed uit de mand en baande zich een weg naar de zee als door een tunnel. Dit was een wonder voor Moesa en zijn metgezel. Zij reisden verder gedurende de rest van hun nacht en de volgende dag. Toen het ochtend werd, zei Moesa tegen zijn metgezel: 'Breng ons onze maaltijd; wij hebben zeker vermoeienis ondervonden tijdens deze reis.' Maar Moesa voelde geen vermoeienis totdat hij de plaats voorbij was waar hem bevolen was te stoppen. Zijn metgezel zei tegen hem: 'Weet je nog toen wij bij de rots rustten? Waarlijk, ik vergat de vis.' Moesa zei: 'Dat is wat wij zochten!' Zij keerden terug op hun voetstappen en toen zij bij de rots aankwamen, zagen zij een man bedekt met een kleed – of hij had zichzelf bedekt met zijn kleed. Moesa groette hem. Al-Chidr zei: 'Hoe komt er vrede in jouw land?' Moesa antwoordde: 'Ik ben Moesa.' Hij vroeg: 'De Moesa van de Kinderen van Israël?' Hij antwoordde: 'Ja.' Moesa zei: 'Mag ik jou volgen opdat jij mij leert van wat jou aan wijsheid is onderwezen?' Hij antwoordde: 'Voorwaar, jij zult niet in staat zijn om geduldig met mij te blijven, o Moesa! Want ik bezit kennis van Allah die Hij mij heeft geleerd en die jij niet kent, en jij bezit kennis die Hij jou heeft geleerd en die ik niet ken.' Moesa zei: 'Als Allah wil, zul je mij geduldig vinden en zal ik geen enkel bevel van jou ongehoorzamen.' Zij vertrokken samen lopend langs de kust van de zee, zonder schip. Er voer een schip voorbij en zij vroegen de bemanning om hen mee te nemen. Al-Chidr werd herkend en zij namen hen mee zonder betaling. Er kwam een vogel die op de rand van het schip ging zitten en één of twee keer met zijn snavel in de zee pikte. Al-Chidr zei: 'O Moesa, mijn kennis en jouw kennis verminderen de kennis van Allah slechts zoveel als deze vogel met zijn snavel van de zee heeft genomen.' Vervolgens nam Al-Chidr een plank van het schip en trok die eruit. Moesa zei: 'Een volk heeft ons gratis meegenomen, en nu beschadig je hun schip om de opvarenden te laten verdrinken?' Hij antwoordde: 'Heb ik niet gezegd dat jij niet in staat zult zijn om geduldig met mij te blijven?' Moesa zei: 'Straf mij niet voor wat ik ben vergeten.' Dit was de eerste keer dat Moesa het vergat. Zij reisden verder en zagen een jongen die met andere jongens speelde. Al-Chidr pakte hem bij zijn hoofd en trok het eraf met zijn hand. Moesa zei: 'Dood jij een onschuldige ziel zonder dat hij iemand heeft gedood?' Hij antwoordde: 'Heb ik jou niet gezegd dat jij niet in staat zult zijn om geduldig met mij te blijven?' – Ibn Oejaina zei: En dit is nadrukkelijker. Zij reisden verder totdat zij bij de bewoners van een dorp kwamen en hen om voedsel vroegen, maar zij weigerden hen gastvrijheid te verlenen. Zij vonden daar een muur die op instorten stond, en hij richtte hem op. Al-Chidr deed dit met zijn eigen hand en richtte de muur op. Moesa zei tegen hem: 'Als je wilde, had je hiervoor een vergoeding kunnen vragen.' Hij antwoordde: 'Dit is het afscheid tussen mij en jou.'" De Profeet ﷺ zei: "Moge Allah barmhartig zijn jegens Moesa; wij hadden gewenst dat hij geduldig was gebleven, zodat ons meer over hun verhaal verteld zou worden."
Vertaling en uitleg door Khutba World, vertaald vanuit het Arabisch.
Moesa leert dat kennis begrensd is en geduld ruimte geeft voor wijsheid.
Een dienaar aan wie Allah bijzondere kennis had gegeven; Moesa ﷺ reisde met hem om daarvan te leren.
De plaats die Allah Moesa ﷺ als bestemming aanwees om Al-Chidr te ontmoeten.
Erkennen dat menselijke kennis beperkt is en dat Allah de uiteindelijke bron van kennis is.
Klassieke geleerden leiden hieruit af dat een geleerde nederig hoort te blijven en zijn kennis aan Allah toeschrijft. De ontmoeting toont ook dat kennis uiteenlopende terreinen omvat: Moesa ﷺ bezat kennis die Al-Chidr niet had, en omgekeerd. De geleerden benadrukken dat Moesa ﷺ handelde naar wat hij zichtbaar zag en naar de regels die hij kende; het verhaal verleent niemand het recht om anderen onrecht aan te doen op grond van verborgen kennis. Ook geldt dat een leerling geduld en respect toont, terwijl een leraar de grenzen van zijn onderwijs duidelijk maakt.
- Zeg bij een vraag waarop je het antwoord niet zeker weet: ‘Allah weet het het best’, en zoek het zorgvuldig uit.
- Wanneer je van iemand leert, luister geduldig en stel vragen zonder vooruit te lopen op wat je nog niet begrijpt.
- Besef bij tegenslag dat je niet altijd alle achterliggende wijsheid kent, maar houd je aan rechtvaardigheid en duidelijke regels.
Wat deze overlevering betekent van innerlijk naar samenleving — tik op een kring om te openen.
Elke dag een hadith, in jouw taal
De app geeft je dagelijks een hadith met uitleg, ook als widget op je telefoon. Gratis te gebruiken.