Sahih al-Bukhari, hadith 3401
Overgeleverd door Ubayy ibn Ka'b. Arabische tekst met eigen vertaling en uitleg.
Overgeleverd door Ubayy ibn Ka'b
Sahih al-Bukhari geldt als geheel als betrouwbaar.
De overlevering
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ لَيْسَ هُوَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ، إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ. فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " أَنَّ مُوسَى قَامَ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ، فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا. فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ. فَقَالَ لَهُ بَلَى، لِي عَبْدٌ بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ. قَالَ أَىْ رَبِّ وَمَنْ لِي بِهِ ـ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ أَىْ رَبِّ وَكَيْفَ لِي بِهِ ـ قَالَ تَأْخُذُ حُوتًا، فَتَجْعَلُهُ فِي مِكْتَلٍ، حَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَهْوَ ثَمَّ ـ وَرُبَّمَا قَالَ فَهْوَ ثَمَّهْ ـ وَأَخَذَ حُوتًا، فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ، ثُمَّ انْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ، حَتَّى أَتَيَا الصَّخْرَةَ، وَضَعَا رُءُوسَهُمَا فَرَقَدَ مُوسَى، وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فَخَرَجَ فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ، فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا، فَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنِ الْحُوتِ جِرْيَةَ الْمَاءِ، فَصَارَ مِثْلَ الطَّاقِ، فَقَالَ هَكَذَا مِثْلُ الطَّاقِ. فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا، حَتَّى إِذَا كَانَ مِنَ الْغَدِ قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا. وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ حَيْثُ أَمَرَهُ اللَّهُ. قَالَ لَهُ فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ، وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا، فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَلَهُمَا عَجَبًا. قَالَ لَهُ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي، فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، رَجَعَا يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، فَإِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ، فَسَلَّمَ مُوسَى، فَرَدَّ عَلَيْهِ. فَقَالَ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ. قَالَ أَنَا مُوسَى. قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ، أَتَيْتُكَ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا. قَالَ يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ، عَلَّمَنِيهِ اللَّهُ لاَ تَعْلَمُهُ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ لاَ أَعْلَمُهُ. قَالَ هَلْ أَتَّبِعُكَ قَالَ {إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا * وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا} إِلَى قَوْلِهِ {إِمْرًا} فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ، فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ، كَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمْ، فَعَرَفُوا الْخَضِرَ، فَحَمَلُوهُ بِغَيْرِ نَوْلٍ، فَلَمَّا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ جَاءَ عُصْفُورٌ، فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ، فَنَقَرَ فِي الْبَحْرِ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ، قَالَ لَهُ الْخَضِرُ يَا مُوسَى، مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ مِثْلَ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ بِمِنْقَارِهِ مِنَ الْبَحْرِ. إِذْ أَخَذَ الْفَأْسَ فَنَزَعَ لَوْحًا، قَالَ فَلَمْ يَفْجَأْ مُوسَى إِلاَّ وَقَدْ قَلَعَ لَوْحًا بِالْقَدُّومِ. فَقَالَ لَهُ مُوسَى مَا صَنَعْتَ قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا، لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا. قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا. قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا، فَكَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا. فَلَمَّا خَرَجَا مِنَ الْبَحْرِ مَرُّوا بِغُلاَمٍ يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَقَلَعَهُ بِيَدِهِ هَكَذَا ـ وَأَوْمَأَ سُفْيَانُ بِأَطْرَافِ أَصَابِعِهِ كَأَنَّهُ يَقْطِفُ شَيْئًا ـ فَقَالَ لَهُ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا. قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا. قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَىْءٍ بَعْدَهَا فَلاَ تُصَاحِبْنِي، قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا. فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ مَائِلاً ـ أَوْمَأَ بِيَدِهِ هَكَذَا وَأَشَارَ سُفْيَانُ كَأَنَّهُ يَمْسَحُ شَيْئًا إِلَى فَوْقُ، فَلَمْ أَسْمَعْ سُفْيَانَ يَذْكُرُ مَائِلاً إِلاَّ مَرَّةً ـ قَالَ قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُطْعِمُونَا وَلَمْ يُضَيِّفُونَا عَمَدْتَ إِلَى حَائِطِهِمْ لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا. قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ، سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا". قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى كَانَ صَبَرَ، فَقَصَّ اللَّهُ عَلَيْنَا مِنْ خَبَرِهِمَا ". قَالَ سُفْيَانُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى، لَوْ كَانَ صَبَرَ يُقَصُّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا ". وَقَرَأَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا، وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَكَانَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ. ثُمَّ قَالَ لِي سُفْيَانُ سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ. قِيلَ لِسُفْيَانَ حَفِظْتَهُ قَبْلَ أَنْ تَسْمَعَهُ مِنْ عَمْرٍو، أَوْ تَحَفَّظْتَهُ مِنْ إِنْسَانٍ فَقَالَ مِمَّنْ أَتَحَفَّظُهُ وَرَوَاهُ أَحَدٌ عَنْ عَمْرٍو غَيْرِي سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ.
Sa'id bin Jubair vertelde: Ik zei tegen Ibn Abbas:
"Nauf Al-Bakali beweert dat Mozes, de metgezel van Al-Khidr, niet de Mozes van de Kinderen van Israël was, maar een andere Mozes." Ibn Abbas zei: "De vijand van Allah heeft gelogen. Ubai bin Ka'b vertelde ons dat de Profeet ﷺ zei: 'Op een dag stond Mozes op en sprak tot de Kinderen van Israël. Hij werd gevraagd wie het meest geleerde mens was. Hij antwoordde: "Ik." Allah berispte hem omdat hij de kennis niet aan Hem toeschreef. Allah zei tot hem: "Jawel, er is een dienaar van Mij bij de samenkomst van de twee zeeën die geleerder is dan jij." Mozes vroeg: "O mijn Heer! Hoe kan ik hem ontmoeten?" Allah zei: "Neem een vis en plaats hem in een grote mand; je zult hem vinden op de plek waar je de vis verliest." Mozes nam een vis, legde hem in een mand en vertrok met zijn jongeman, Yusha' bin Noon, totdat zij de rots bereikten waar zij hun hoofden neerlegden om te rusten. Mozes sliep en de vis bewoog uit de mand en viel in de zee. De vis baande zich een weg door de zee als door een tunnel. Allah hield de stroming van het water voor de vis tegen, zodat het water als een boog bleef staan (de Profeet ﷺ maakte dit gebaar met zijn handen). Zij reisden de rest van de nacht en de volgende dag verder. De volgende ochtend zei Mozes tegen zijn jongeman: "Geef ons ons ontbijt, want wij hebben veel vermoeienis ondervonden tijdens deze reis." Mozes voelde de vermoeienis pas nadat hij de plaats had gepasseerd die Allah hem had bevolen te zoeken. Zijn jongeman zei tegen hem: "Weet u nog toen wij bij die rots zaten? Ik vergat de vis, en niemand anders dan Satan deed mij vergeten u erover te vertellen, en de vis nam op wonderbaarlijke wijze zijn weg in de zee." Zo was er een pad voor de vis en dat verbaasde hen beiden. Mozes zei: "Dat is wat wij zochten." Zij keerden terug langs hun voetstappen totdat zij bij de rots aankwamen. Daar zagen zij een man liggen, bedekt met een kleed. Mozes groette hem en hij antwoordde: "Hoe begroeten mensen elkaar in uw land?" Mozes zei: "Ik ben Mozes." De man vroeg: "Mozes van de Kinderen van Israël?" Mozes zei: "Ja, ik ben tot u gekomen zodat u mij kunt onderwijzen in wat Allah u heeft geleerd van rechtgeleiding." Hij zei: "O Mozes! Ik bezit kennis van Allah die Hij mij heeft geleerd en die u niet kent, en u bezit kennis van Allah die Hij u heeft geleerd en die ik niet ken." Mozes vroeg: "Mag ik u volgen?" Hij antwoordde: "Voorwaar, u zult niet in staat zijn geduld met mij te hebben. En hoe kunt u geduld hebben met iets waarvan u geen weet hebt?" (Mozes zei: "U zult mij, als Allah wil, geduldig vinden en ik zal u in niets ongehoorzaam zijn.") Vervolgens liepen zij samen langs de kust van de zee. Er kwam een schip voorbij en zij vroegen de bemanning of zij mee mochten varen. Zij herkenden Al-Khidr en namen hen zonder betaling aan boord. Toen zij op het schip waren, kwam er een musje dat op de rand van het schip ging zitten en zijn snavel één of twee keer in de zee doopte. Al-Khidr zei tegen Mozes: "O Mozes! Mijn kennis en uw kennis hebben niets afgedaan aan de kennis van Allah, behalve zoals dit musje met zijn snavel van de zee heeft afgenomen." Plotseling nam Al-Khidr een bijl en trok een plank los. Mozes merkte het pas toen hij al een plank met de bijl had verwijderd. Mozes zei tegen hem: "Wat hebt u gedaan? Deze mensen hebben ons gratis meegenomen en toch maakt u opzettelijk een gat in hun schip om de opvarenden te laten verdrinken? Waarlijk, u hebt iets verschrikkelijks gedaan." Al-Khidr antwoordde: "Heb ik niet gezegd dat u niet in staat zou zijn geduld met mij te hebben?" Mozes zei: "Berisp mij niet voor wat ik ben vergeten en maak mijn zaak niet moeilijk voor mij." Dit was de eerste keer dat Mozes een excuus had vanwege vergeetachtigheid. Toen zij de zee hadden verlaten, kwamen zij langs een jongen die met andere kinderen speelde. Al-Khidr pakte de jongen bij zijn hoofd en trok het eraf met zijn hand – Sufyan maakte hierbij een gebaar met zijn vingertoppen alsof hij iets plukte. Mozes zei tegen hem: "Hebt u een onschuldige ziel gedood zonder dat hij iemand heeft gedood? Waarlijk, u hebt iets afschuwelijks gedaan." Al-Khidr zei: "Heb ik u niet gezegd dat u niet in staat zou zijn geduld met mij te hebben?" Mozes zei: "Als ik u hierna nog ergens naar vraag, laat mij dan niet meer in uw gezelschap blijven. U hebt nu een geldig excuus van mij ontvangen." Zij liepen verder totdat zij bij de bewoners van een dorp kwamen. Zij vroegen hen om voedsel, maar zij weigerden hen als gasten te ontvangen. Daar vonden zij een muur die op instorten stond (Al-Khidr repareerde hem door er slechts met zijn handen over te strijken – Sufyan maakte een gebaar alsof hij iets omhoog streek). Mozes zei: "Wij zijn bij deze mensen gekomen, maar zij gaven ons geen voedsel en ontvingen ons niet als gasten, en toch repareert u hun muur. Als u had gewild, had u hiervoor een loon kunnen vragen." Al-Khidr zei: "Dit is het afscheid tussen mij en u. Ik zal u de uitleg geven van datgene waarvoor u geen geduld kon opbrengen." De Profeet ﷺ voegde eraan toe: "Wij wensten dat Mozes geduldig was gebleven, zodat Allah ons meer over hun verhaal had kunnen vertellen." (Sufyan zei dat de Profeet ﷺ zei: "Moge Allah barmhartig zijn met Mozes! Als hij geduldig was gebleven, zou ons meer over hun zaak zijn verteld.")
Vertaling en uitleg door Khutba World, vertaald vanuit het Arabisch.
Mozes leert dat kennis begrensd is en dat zoeken ernaar geduld vraagt.
De dienaar van Allah die Mozes ontmoet en kennis bezit die Mozes niet heeft.
De plaats waar Mozes volgens Allah de dienaar moest zoeken.
Erkennen dat alle kennis uiteindelijk van Allah komt en dat menselijke kennis begrensd is.
Klassieke geleerden leiden hieruit af dat kennisgebieden kunnen verschillen: Mozes bezat kennis die Al-Khidr niet had en omgekeerd. Ibn Hajar bespreekt in Fath al-Bari hoe de vertelling aanspoort tot bescheidenheid en geduld bij het leren. De geleerden benadrukken ook dat Mozes de zichtbare handelingen terecht beoordeelde naar de regels die hij kende; de verborgen redenen werden pas later aan hem uitgelegd. Het verhaal is geen algemene toestemming om regels te overtreden: Al-Khidr handelde op grond van kennis en een opdracht van Allah.
- Zeg bij uitspraken over je kennis: Allah weet het best, en erken eerlijk wat je nog niet weet.
- Vraag een deskundige om uitleg en geef jezelf de tijd om te leren voordat je over een situatie oordeelt.
- Toon geduld wanneer je de wijsheid achter een gebeurtenis nog niet kent, zonder onrecht of schadelijk gedrag goed te keuren.
Wat deze overlevering betekent van innerlijk naar samenleving — tik op een kring om te openen.
Elke dag een hadith, in jouw taal
De app geeft je dagelijks een hadith met uitleg, ook als widget op je telefoon. Gratis te gebruiken.