Sahih al-Bukhari, hadith 4726
Overgeleverd door Ubayy ibn Ka'b. Arabische tekst met eigen vertaling en uitleg.
Overgeleverd door Ubayy ibn Ka'b
Sahih al-Bukhari geldt als geheel als betrouwbaar.
De overlevering
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ، وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى صَاحِبِهِ وَغَيْرَهُمَا قَدْ سَمِعْتُهُ يُحَدِّثُهُ عَنْ سَعِيدٍ قَالَ إِنَّا لَعِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي بَيْتِهِ، إِذْ قَالَ سَلُونِي قُلْتُ أَىْ أَبَا عَبَّاسٍ ـ جَعَلَنِي اللَّهُ فِدَاكَ ـ بِالْكُوفَةِ رَجُلٌ قَاصٌّ يُقَالُ لَهُ نَوْفٌ، يَزْعُمُ أَنَّهُ لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ، أَمَّا عَمْرٌو فَقَالَ لِي قَالَ قَدْ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ، وَأَمَّا يَعْلَى فَقَالَ لِي قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مُوسَى رَسُولُ اللَّهِ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ قَالَ ذَكَّرَ النَّاسَ يَوْمًا حَتَّى إِذَا فَاضَتِ الْعُيُونُ، وَرَقَّتِ الْقُلُوبُ وَلَّى، فَأَدْرَكَهُ رَجُلٌ، فَقَالَ أَىْ رَسُولَ اللَّهِ هَلْ فِي الأَرْضِ أَحَدٌ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ لاَ، فَعَتَبَ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَى اللَّهِ قِيلَ بَلَى قَالَ أَىْ رَبِّ فَأَيْنَ قَالَ بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ قَالَ أَىْ رَبِّ اجْعَلْ لِي عَلَمًا أَعْلَمُ ذَلِكَ بِهِ ". فَقَالَ لِي عَمْرٌو قَالَ " حَيْثُ يُفَارِقُكَ الْحُوتُ ". وَقَالَ لِي يَعْلَى قَالَ " خُذْ نُونًا مَيِّتًا حَيْثُ يُنْفَخُ فِيهِ الرُّوحُ، فَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ فَقَالَ لِفَتَاهُ لاَ أُكَلِّفُكَ إِلاَّ أَنْ تُخْبِرَنِي بِحَيْثُ يُفَارِقُكَ الْحُوتُ. قَالَ مَا كَلَّفْتَ كَثِيرًا فَذَلِكَ قَوْلُهُ جَلَّ ذِكْرُهُ {وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ} يُوشَعَ بْنِ نُونٍ ـ لَيْسَتْ عَنْ سَعِيدٍ ـ قَالَ فَبَيْنَمَا هُوَ فِي ظِلِّ صَخْرَةٍ فِي مَكَانٍ ثَرْيَانَ، إِذْ تَضَرَّبَ الْحُوتُ، وَمُوسَى نَائِمٌ، فَقَالَ فَتَاهُ لاَ أُوقِظُهُ حَتَّى إِذَا اسْتَيْقَظَ نَسِيَ أَنْ يُخْبِرَهُ، وَتَضَرَّبَ الْحُوتُ، حَتَّى دَخَلَ الْبَحْرَ فَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنْهُ جِرْيَةَ الْبَحْرِ حَتَّى كَأَنَّ أَثَرَهُ فِي حَجَرٍ ـ قَالَ لِي عَمْرٌو هَكَذَا كَأَنَّ أَثَرَهُ فِي حَجَرٍ، وَحَلَّقَ بَيْنَ إِبْهَامَيْهِ وَاللَّتَيْنِ تَلِيانِهِمَا ـ لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا قَالَ قَدْ قَطَعَ اللَّهُ عَنْكَ النَّصَبَ ـ لَيْسَتْ هَذِهِ عَنْ سَعِيدٍ ـ أَخْبَرَهُ، فَرَجَعَا فَوَجَدَا خَضِرًا ـ قَالَ لِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ ـ عَلَى طِنْفِسَةٍ خَضْرَاءَ عَلَى كَبِدِ الْبَحْرِ ـ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ ـ مُسَجًّى بِثَوْبِهِ قَدْ جَعَلَ طَرَفَهُ تَحْتَ رِجْلَيْهِ، وَطَرَفَهُ تَحْتَ رَأْسِهِ، فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى، فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ، وَقَالَ هَلْ بِأَرْضِي مِنْ سَلاَمٍ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا مُوسَى. قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ. قَالَ فَمَا شَأْنُكَ قَالَ جِئْتُ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا. قَالَ أَمَا يَكْفِيكَ أَنَّ التَّوْرَاةَ بِيَدَيْكَ، وَأَنَّ الْوَحْىَ يَأْتِيكَ، يَا مُوسَى إِنَّ لِي عِلْمًا لاَ يَنْبَغِي لَكَ أَنْ تَعْلَمَهُ وَإِنَّ لَكَ عِلْمًا لاَ يَنْبَغِي لِي أَنْ أَعْلَمَهُ، فَأَخَذَ طَائِرٌ بِمِنْقَارِهِ مِنَ الْبَحْرِ وَقَالَ وَاللَّهِ مَا عِلْمِي وَمَا عِلْمُكَ فِي جَنْبِ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ كَمَا أَخَذَ هَذَا الطَّائِرُ بِمِنْقَارِهِ مِنَ الْبَحْرِ، حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ وَجَدَا مَعَابِرَ صِغَارًا تَحْمِلُ أَهْلَ هَذَا السَّاحِلِ إِلَى أَهْلِ هَذَا السَّاحِلِ الآخَرِ عَرَفُوهُ، فَقَالُوا عَبْدُ اللَّهِ الصَّالِحُ ـ قَالَ قُلْنَا لِسَعِيدٍ خَضِرٌ قَالَ نَعَمْ ـ لاَ نَحْمِلُهُ بِأَجْرٍ، فَخَرَقَهَا وَوَتَدَ فِيهَا وَتِدًا. قَالَ مُوسَى أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا ـ قَالَ مُجَاهِدٌ مُنْكَرًا ـ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا كَانَتِ الأُولَى نِسْيَانًا وَالْوُسْطَى شَرْطًا وَالثَّالِثَةُ عَمْدًا قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا، لَقِيَا غُلاَمًا فَقَتَلَهُ ـ قَالَ يَعْلَى قَالَ سَعِيدٌ ـ وَجَدَ غِلْمَانًا يَلْعَبُونَ، فَأَخَذَ غُلاَمًا كَافِرًا ظَرِيفًا فَأَضْجَعَهُ، ثُمَّ ذَبَحَهُ بِالسِّكِّينِ. قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَمْ تَعْمَلْ بِالْحِنْثِ ـ وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَرَأَهَا زَكِيَّةً زَاكِيَةً مُسْلِمَةً كَقَوْلِكَ غُلاَمًا زَكِيًّا ـ فَانْطَلَقَا، فَوَجَدَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ ـ قَالَ سَعِيدٌ بِيَدِهِ هَكَذَا ـ وَرَفَعَ يَدَهُ فَاسْتَقَامَ ـ قَالَ يَعْلَى ـ حَسِبْتُ أَنَّ سَعِيدًا قَالَ فَمَسَحَهُ بِيَدِهِ فَاسْتَقَامَ، لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا ـ قَالَ سَعِيدٌ أَجْرًا نَأْكُلُهُ ـ وَكَانَ وَرَاءَهُمْ، وَكَانَ أَمَامَهُمْ ـ قَرَأَهَا ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ ـ يَزْعُمُونَ عَنْ غَيْرِ سَعِيدٍ أَنَّهُ هُدَدُ بْنُ بُدَدٍ، وَالْغُلاَمُ الْمَقْتُولُ، اسْمُهُ يَزْعُمُونَ جَيْسُورٌ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْبًا، فَأَرَدْتُ إِذَا هِيَ مَرَّتْ بِهِ أَنْ يَدَعَهَا لِعَيْبِهَا، فَإِذَا جَاوَزُوا أَصْلَحُوهَا فَانْتَفَعُوا بِهَا وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ سَدُّوهَا بِقَارُورَةٍ وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ بِالْقَارِ، كَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ، وَكَانَ كَافِرًا فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا، أَنْ يَحْمِلَهُمَا حُبُّهُ عَلَى أَنْ يُتَابِعَاهُ عَلَى دِينِهِ فَأَرَدْنَا أَنْ يُبَدِّلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً لِقَوْلِهِ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا هُمَا بِهِ أَرْحَمُ مِنْهُمَا بِالأَوَّلِ، الَّذِي قَتَلَ خَضِرٌ وَزَعَمَ غَيْرُ سَعِيدٍ أَنَّهُمَا أُبْدِلاَ جَارِيَةً، وأَمَّا دَاوُدُ بْنُ أَبِي عَاصِمٍ فَقَالَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ إِنَّهَا جَارِيَةٌ".
Ibrahim ibn Moesa vertelde ons, Hisham ibn Yusuf berichtte ons dat Ibn Djuraidj hun berichtte en zei: Ya'la ibn Muslim en Amr ibn Dinar berichtten mij over Sa'id ibn Djubair, waarbij de een aanvulde wat de ander had gezegd; ook anderen heb ik het van Sa'id horen vertellen. Hij zei: Wij waren bij Ibn Abbas in zijn huis, toen hij zei:
"Vraag mij." Ik zei: "O Abu Abbas - moge Allah mij tot jouw losprijs maken - er is in Koefa een verhalenverteller genaamd Nauf, die beweert dat hij (de metgezel van Al-Khidr) niet Mozes van de Kinderen van Israël is." Wat betreft Amr, hij zei tegen mij: "Hij (Ibn Abbas) zei: 'De vijand van Allah heeft gelogen.'" Maar Ya'la zei tegen mij: "Ibn Abbas zei: Ubayy ibn Ka'b vertelde mij dat de Boodschapper van Allah ﷺ zei: 'Mozes, de Boodschapper van Allah - vrede zij met hem - preekte op een dag voor de mensen totdat hun ogen vol tranen stonden en hun harten zacht werden. Toen keerde hij zich om, maar een man haalde hem in en zei: "O Boodschapper van Allah, is er iemand op aarde die geleerder is dan u?" Hij antwoordde: "Nee." Daarop berispte Allah hem omdat hij de kennis niet aan Allah toeschreef. Er werd gezegd: "Jawel." Hij vroeg: "O mijn Heer, waar is hij?" Allah antwoordde: "Bij de samenkomst van de twee zeeën." Hij vroeg: "O mijn Heer, geef mij een teken waaraan ik dat kan herkennen."' Amr zei tegen mij: "Allah zei: 'Waar de vis je zal verlaten.'" Ya'la zei tegen mij: "Allah zei: 'Neem een dode vis; waar deze tot leven wordt geblazen, daar is het.'" Dus nam Mozes een vis, legde deze in een mand en zei tegen zijn jongeman: "Ik vraag je niets anders dan dat je mij informeert zodra de vis je verlaat." De jongeman antwoordde: "Dat is geen zware taak." Dit verwijst naar het woord van Allah, Verheven is Zijn Vermelding: {En toen Mozes tot zijn jongeman zei...} [18:60], namelijk Yusha' ibn Nun - dit laatste is niet van Sa'id -. De Profeet ﷺ vervolgde: "Terwijl de jongeman in de schaduw van een rots op een vochtige plek zat, begon de vis te spartelen terwijl Mozes sliep. De jongeman dacht: 'Ik zal hem niet wakker maken,' maar toen Mozes wakker werd, vergat de jongeman hem te vertellen dat de vis was ontsnapt en de zee in was gegaan. Allah hield de stroming van de zee tegen rondom de vis, zodat het spoor eruitzag als een afdruk in steen." Amr maakte met zijn duimen en wijsvingers een cirkel en zei tegen mij: "Zo, alsof het spoor in steen was gedrukt." Mozes zei: "Wij hebben op deze reis veel vermoeienis geleden." (Dit deel is niet van Sa'id). Daarna keerden zij terug en vonden Al-Khidr - Oethman ibn Abi Sulaiman zei tegen mij: op een groen tapijt in het midden van de zee -. Sa'id ibn Djubair zei: Hij was bedekt met zijn kleed, met één uiteinde onder zijn voeten en het andere onder zijn hoofd. Mozes groette hem, waarop hij zijn gezicht ontblootte en verbaasd zei: "Is er dan begroeting in mijn land? Wie bent u?" Mozes antwoordde: "Ik ben Mozes." Hij vroeg: "Mozes van de Kinderen van Israël?" Mozes zei: "Ja." Hij vroeg: "Wat wilt u?" Mozes antwoordde: "Ik ben gekomen opdat u mij leert van de juiste leiding die u is onderwezen." Al-Khidr zei: "Is het niet genoeg voor u dat de Thora in uw handen is en dat de Openbaring tot u komt? O Mozes, ik bezit kennis die u niet behoort te weten, en u bezit kennis die ik niet behoor te weten." Op dat moment nam een vogel met zijn snavel water uit de zee. Al-Khidr zei: "Bij Allah, mijn kennis en uw kennis vergeleken met de kennis van Allah is slechts zoals wat deze vogel met zijn snavel uit de zee heeft genomen." Vervolgens stapten zij op een schip. Zij troffen kleine veerboten aan die mensen van de ene kust naar de andere brachten. De bemanning herkende Al-Khidr en zei: "De rechtschapen dienaar van Allah" - wij vroegen aan Sa'id: "Was dat Khidr?" Hij zei: "Ja" - "wij zullen hem niet tegen betaling vervoeren." Daarop boorde Al-Khidr een gat in het schip en stopte het dicht met een stuk hout. Mozes zei: "Hebt u het doorboord om de opvarenden te laten verdrinken? U hebt zeker iets verschrikkelijks gedaan!" (Moedjahid zei: 'iets verwerpelijk'). Al-Khidr antwoordde: "Heb ik niet gezegd dat u met mij geen geduld zou kunnen hebben?" De eerste keer was het uit vergeetachtigheid, de tweede keer was het een voorwaarde, en de derde keer was het opzettelijk. Mozes zei: "Berisp mij niet voor wat ik ben vergeten en maak mijn zaak niet te moeilijk voor mij." Daarna troffen zij een jongen aan en Al-Khidr doodde hem. Ya'la zei dat Sa'id vertelde: "Zij vonden jongens die aan het spelen waren. Al-Khidr greep een knappe, ongelovige jongen, legde hem neer en slachtte hem met een mes." Mozes zei: "Hebt u een onschuldige ziel gedood zonder dat zij een ander leven heeft genomen? U hebt iets gruwelijks gedaan!" (Ibn Abbas las hier 'zakiyya' als 'onschuldig/rein', moslim, zoals men zegt 'een reine jongen'). Vervolgens gingen zij verder en vonden een muur die dreigde in te storten. Al-Khidr richtte hem weer op. Sa'id bewoog zijn hand en zei: "Hij tilde zijn hand op en de muur stond weer recht." Ya'la zei: "Ik meen dat Sa'id zei: 'Hij streek er met zijn hand overheen en hij stond recht.'" Mozes zei: "Als u had gewild, had u hiervoor een loon kunnen vragen." Sa'id zei: "Een loon om van te eten." En achter hen - of voor hen, zoals Ibn Abbas las: 'voor hen was een koning' - bevond zich een koning. Anderen dan Sa'id beweren dat hij Hudad ibn Budud heette en dat de gedode jongen Jaisur heette. Deze koning nam elk schip met geweld in beslag. Al-Khidr zei: "Ik wilde dat wanneer het schip hem passeerde, hij het vanwege het gebrek zou laten gaan, zodat zij het na passage konden repareren en ervan konden profiteren." Sommigen zeiden dat zij het gat dichtmaakten met een fles, anderen zeiden met pek. "Zijn ouders waren gelovigen en hij was een ongelovige; wij vreesden dat hij hen door opstandigheid en ongeloof zou dwingen tot afvalligheid, doordat hun liefde voor hem hen ertoe zou brengen hem in zijn religie te volgen. Daarom wilden wij dat hun Heer hem voor hen zou vervangen door iemand die reiner was en barmhartiger." Dit was het antwoord op de woorden van Mozes: "Hebt u een onschuldige ziel gedood?" "Barmhartiger" betekent dat zij barmhartiger zouden zijn voor deze nieuwe dan voor de eerste die Al-Khidr had gedood. Anderen dan Sa'id zeiden dat zij ter vervanging een meisje kregen. Dawud ibn Abi Asim zei namens meerdere bronnen dat het een meisje was.
Vertaling en uitleg door Khutba World, vertaald vanuit het Arabisch.
Mozes leert dat menselijke kennis beperkt is en geduld vraagt.
Een rechtschapen dienaar aan wie Allah bijzondere kennis had gegeven.
De plaats waar Mozes Al-Khidr moest zoeken, herkenbaar aan het teken van de vis.
De begeleider van Mozes op zijn reis; in de overlevering wordt hij geïdentificeerd als Yusha ibn Nun.
Geleerden halen hieruit dat kennis niet bij één mens samenkomt en dat men kennis aan Allah moet toeschrijven. De ontmoeting leert ook dat een leerling geduld en respect nodig heeft, terwijl een leraar grenzen en voorwaarden mag stellen. De gebeurtenissen tonen dat Allah wijsheid kent achter zaken waarvan mensen slechts een deel zien; zij geven geen vrijbrief om zelf onrecht te doen of iemand te doden. De vier soennitische wetscholen ontlenen aan deze vertelling geen algemene uitzondering op het verbod op doden: menselijke beslissingen blijven gebonden aan de geopenbaarde wet.
- Zeg bij een vraag waar je het antwoord niet zeker van weet: Allah weet het het best, en zoek betrouwbare kennis op.
- Vraag een leraar om uitleg en oefen geduld wanneer je nog niet alle redenen achter een situatie kent.
- Trek geen oordeel over een moeilijke gebeurtenis zonder betrouwbare kennis; vertrouw op Allah zonder onrecht te rechtvaardigen.
Wat deze overlevering betekent van innerlijk naar samenleving — tik op een kring om te openen.
Deze sahih overlevering vermeldt Ibn Abbas’ weerlegging van Nauf en verbindt Mozes van de Kinderen van Israël met de reis naar Al-Khidr.
Sahih al-Bukhari · #4727 (Sahih)Deze sahih overlevering behandelt eveneens het geschil over de identiteit van Mozes en de ontmoeting met Al-Khidr.
Elke dag een hadith, in jouw taal
De app geeft je dagelijks een hadith met uitleg, ook als widget op je telefoon. Gratis te gebruiken.