Sahih al-Bukhari, hadith 4725
Overgeleverd door Ubayy ibn Ka'b. Arabische tekst met eigen vertaling en uitleg.
Overgeleverd door Ubayy ibn Ka'b
Sahih al-Bukhari geldt als geheel als betrouwbaar.
De overlevering
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ لَيْسَ هُوَ مُوسَى صَاحِبَ بَنِي إِسْرَائِيلَ. فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنِي أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ مُوسَى قَامَ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ، إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ إِنَّ لِي عَبْدًا بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ، هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ مُوسَى يَا رَبِّ فَكَيْفَ لِي بِهِ قَالَ تَأْخُذُ مَعَكَ حُوتًا فَتَجْعَلُهُ فِي مِكْتَلٍ، فَحَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَهْوَ ثَمَّ، فَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ ثُمَّ انْطَلَقَ، وَانْطَلَقَ مَعَهُ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ، حَتَّى إِذَا أَتَيَا الصَّخْرَةَ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا فَنَامَا، وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمِكْتَلِ، فَخَرَجَ مِنْهُ، فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا، وَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنِ الْحُوتِ جِرْيَةَ الْمَاءِ فَصَارَ عَلَيْهِ مِثْلَ الطَّاقِ فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ، نَسِيَ صَاحِبُهُ أَنْ يُخْبِرَهُ بِالْحُوتِ، فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ يَوْمِهِمَا وَلَيْلَتَهُمَا، حَتَّى إِذَا كَانَ مِنَ الْغَدِ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا قَالَ وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أَمَرَ اللَّهُ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ، وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا قَالَ فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَلِمُوسَى وَلِفَتَاهُ عَجَبًا فَقَالَ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا قَالَ رَجَعَا يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، فَإِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى ثَوْبًا، فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى. فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ قَالَ أَنَا مُوسَى. قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ أَتَيْتُكَ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا. قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا، يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لاَ تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَ اللَّهُ لاَ أَعْلَمُهُ. فَقَالَ مُوسَى سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا، وَلاَ أَعْصِي لَكَ أَمْرًا. فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ، فَإِنِ اتَّبَعْتَنِي فَلاَ تَسْأَلْنِي عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا، فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ، فَمَرَّتْ سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمْ، فَعَرَفُوا الْخَضِرَ، فَحَمَلُوهُ بِغَيْرِ نَوْلٍ فَلَمَّا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ، لَمْ يَفْجَأْ إِلاَّ وَالْخَضِرُ قَدْ قَلَعَ لَوْحًا مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ بِالْقَدُومِ. فَقَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا. قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا. قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا ". قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَكَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا قَالَ وَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ فِي الْبَحْرِ نَقْرَةً، فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ مَا عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ مِثْلُ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ مِنْ هَذَا الْبَحْرِ ثُمَّ خَرَجَا مِنَ السَّفِينَةِ، فَبَيْنَا هُمَا يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ، إِذْ أَبْصَرَ الْخَضِرُ غُلاَمًا يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَاقْتَلَعَهُ بِيَدِهِ فَقَتَلَهُ. فَقَالَ لَهُ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا. قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا قَالَ وَهَذَا أَشَدُّ مِنَ الأُولَى، قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَىْءٍ بَعْدَهَا فَلاَ تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ ـ قَالَ مَائِلٌ ـ فَقَامَ الْخَضِرُ فَأَقَامَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُطْعِمُونَا، وَلَمْ يُضَيِّفُونَا، لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا. قَالَ {هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ} إِلَى قَوْلِهِ {ذَلِكَ تَأْوِيلُ مَا لَمْ تَسْطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا}. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى كَانَ صَبَرَ حَتَّى يَقُصَّ اللَّهُ عَلَيْنَا مِنْ خَبَرِهِمَا ". قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ فَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقْرَأُ وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا، وَكَانَ يَقْرَأُ وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَكَانَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ.
Sa’ied ibn Djoebair verhaalde: Ik zei tegen Ibn ‘Abbas:
"Nauf al-Bikali beweert dat Mozes, de metgezel van Al-Khidr, niet dezelfde Mozes is als die van de Kinderen van Israël." Ibn ‘Abbas antwoordde: "De vijand van Allah heeft gelogen." Oebayy ibn Ka’b verhaalde dat hij de Boodschapper van Allah ﷺ hoorde zeggen: "Mozes stond eens op om een preek te houden voor de Kinderen van Israël en werd gevraagd: 'Wie is de meest geleerde onder de mensen?' Hij antwoordde: 'Ik ben het.' Daarop berispte Allah hem, omdat hij de kennis niet aan Hem toeschreef. Allah openbaarde toen aan hem: 'Ik heb een dienaar bij de samenkomst van de twee zeeën die geleerder is dan jij.' Mozes vroeg: 'O mijn Heer, hoe kan ik hem vinden?' Allah zei: 'Neem een vis en leg hem in een mand; waar je de vis kwijtraakt, daar zul je hem vinden.' Mozes nam dus een vis, legde hem in een mand en vertrok samen met zijn jonge dienaar Joesja’ ibn Noen. Toen zij bij een rots aankwamen, legden zij hun hoofden neer en sliepen. De vis begon hevig te bewegen in de mand, sprong eruit en viel in de zee, waarna hij zijn weg door de zee nam als in een tunnel. Allah hield de waterstroom rondom de vis tegen, zodat het pad als een gewelf vormde. Toen Mozes wakker werd, vergat zijn metgezel hem over de vis te vertellen. Zij zetten hun reis voort gedurende de rest van de dag en de hele nacht. De volgende ochtend zei Mozes tegen zijn dienaar: 'Breng ons onze maaltijd; wij hebben zeker vermoeienis ondervonden tijdens deze reis.' Maar Mozes voelde de vermoeienis pas nadat hij de plaats was gepasseerd die Allah hem had bevolen te zoeken. Zijn dienaar zei toen tegen hem: 'Herinnert u zich toen wij bij de rots rustten? Waarlijk, ik vergat de vis, en niemand anders dan Satan deed mij vergeten hem te noemen. Hij nam zijn weg naar de zee op wonderbaarlijke wijze.' Voor de vis was er een tunnel, maar voor Mozes en zijn dienaar was het een wonder. Mozes zei: 'Dat is wat wij zochten!' Zij keerden terug op hun voetstappen. Toen zij weer bij de rots aankwamen, vonden zij daar een man bedekt met een kleed. Mozes groette hem. Al-Khidr zei verbaasd: 'Is er dan begroeting in jouw land?' Mozes antwoordde: 'Ik ben Mozes.' Hij vroeg: 'De Mozes van de Kinderen van Israël?' Mozes zei: 'Ja, ik ben tot u gekomen opdat u mij leert van wat u aan wijsheid is onderwezen.' Al-Khidr zei: 'Voorwaar, u zult met mij geen geduld kunnen hebben. O Mozes, ik bezit kennis van Allah die Hij mij heeft geleerd en die u niet kent, en u bezit kennis van Allah die Hij u heeft geleerd en die ik niet ken.' Mozes zei: 'Als Allah wil, zult u mij geduldig vinden en zal ik u in niets ongehoorzaam zijn.' Al-Khidr zei tegen hem: 'Als u mij dan volgt, vraag mij dan nergens naar totdat ik er zelf over begin.' Vervolgens liepen zij samen langs de kust van de zee. Er kwam een schip voorbij en zij vroegen de bemanning hen mee te nemen. Zij herkenden Al-Khidr en lieten hen gratis aan boord stappen. Nauwelijks waren zij aan boord, of Al-Khidr trok met een bijl een plank uit het schip. Mozes zei tegen hem: 'Een volk heeft ons gratis meegenomen, en toch maakt u hun schip lek om de opvarenden te laten verdrinken? Waarlijk, u hebt iets verschrikkelijks gedaan!' Al-Khidr zei: 'Heb ik niet gezegd dat u met mij geen geduld zou kunnen hebben?' Mozes antwoordde: 'Berisp mij niet voor wat ik vergat en maak mijn zaak niet moeilijk voor mij.' De Boodschapper van Allah ﷺ zei: "En de eerste keer was het vergeetachtigheid van Mozes." Vervolgens kwam er een vogel die op de rand van het schip ging zitten en één keer met zijn snavel in de zee pikte. Al-Khidr zei tegen Mozes: 'Mijn kennis en uw kennis vergeleken met de kennis van Allah zijn slechts zoals wat deze vogel uit deze zee heeft genomen.' Daarna stapten zij uit het schip. Terwijl zij langs de kust liepen, zag Al-Khidr een jongen spelen met andere jongens. Al-Khidr greep het hoofd van de jongen met zijn hand, rukte het eraf en doodde hem. Mozes zei: 'Hebt u een onschuldige ziel gedood zonder dat zij iemand heeft gedood? Waarlijk, u hebt iets afschuwelijks gedaan!' Al-Khidr zei: 'Heb ik u niet gezegd dat u met mij geen geduld zou kunnen hebben?' (De overleveraar merkte op dat dit ernstiger was dan de eerste keer.) Mozes zei: 'Als ik u na dit nog ergens naar vraag, vergezel mij dan niet langer; u hebt van mijn kant een excuus ontvangen.' Zij liepen verder totdat zij bij de bewoners van een stad kwamen. Zij vroegen hen om voedsel, maar zij weigerden hen gastvrijheid te verlenen. Daar vonden zij een muur die op instorten stond. Al-Khidr richtte hem met zijn eigen handen weer op. Mozes zei: 'Wij kwamen bij een volk dat ons noch voedde, noch als gasten ontving. Als u had gewild, had u hiervoor zeker een vergoeding kunnen vragen.' Al-Khidr zei: '{Dit is de scheiding tussen mij en u}' tot aan Zijn woorden: '{Dat is de uitleg van datgene waarover u geen geduld kon opbrengen}.' De Boodschapper van Allah ﷺ zei: "Wij hadden gewenst dat Mozes geduldig was geweest, zodat Allah ons meer van hun verhaal had kunnen vertellen." Sa’ied ibn Djoebair zei: Ibn ‘Abbas las vervolgens: "...en achter hen was een koning die elk goed schip met geweld wegnam", en hij las ook: "En wat betreft de jongen, hij was ongelovig, terwijl zijn ouders gelovigen waren."
Vertaling en uitleg door Khutba World, vertaald vanuit het Arabisch.
Mozes leert dat kennis beperkt is en geduld inzicht vraagt.
Een dienaar van Allah aan wie bijzondere kennis was gegeven.
De plek die Allah aan Mozes aanwees als ontmoetingsplaats.
Erkennen dat alle kennis uiteindelijk van Allah komt en niet alleen op eigen verdienste berust.
Geleerden leiden hieruit af dat een geleerde zijn kennis aan Allah toeschrijft en nederig blijft: zelfs profeten kenden niet alles. De ontmoeting toont dat mensen verschillende kennis kunnen ontvangen en dat het oordeel over gebeurtenissen soms pas begrijpelijk wordt wanneer de verborgen context bekend is. Mozes’ vragen kwamen voort uit zijn zorg voor rechtvaardigheid, terwijl Al-Khidr hem had gevraagd eerst af te wachten. De passage rechtvaardigt geen zelfstandig handelen op basis van verborgen kennis; zulke daden behoren bij Al-Khidr tot wat Allah hem had geleerd. Geleerden benadrukken ook het belang van geduld bij het leren en van respectvolle omgang tussen leerling en leraar.
- Zeg bij een eigen antwoord niet alleen ‘ik weet het’, maar erken dat kennis uiteindelijk van Allah komt.
- Blijf geduldig wanneer je nog niet alle context kent en vraag op een passend moment om uitleg.
- Deel kennis nederig en erken dat anderen kennis kunnen bezitten die jij niet hebt.
Wat deze overlevering betekent van innerlijk naar samenleving — tik op een kring om te openen.
Deze overlevering vertelt eveneens over het geschil rond de identiteit van Mozes en het verhaal van zijn ontmoeting met Al-Khidr.
Sahih al-Bukhari · #4726 (Sahih)Deze overlevering geeft een andere versie van het verhaal van Mozes en Al-Khidr en vult de uitleg van hun reis aan.
Elke dag een hadith, in jouw taal
De app geeft je dagelijks een hadith met uitleg, ook als widget op je telefoon. Gratis te gebruiken.