Sahih Muslim, hadith 7018
Overgeleverd door Ka'b ibn Malik. Arabische tekst met eigen vertaling en uitleg.
Overgeleverd door Ka'b ibn Malik
Sahih Muslim geldt als geheel als betrouwbaar.
De overlevering
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ مَوْلَى بَنِي أُمَيَّةَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ ثُمَّ غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَزْوَةَ تَبُوكَ وَهُوَ يُرِيدُ الرُّومَ وَنَصَارَى الْعَرَبِ بِالشَّامِ . قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ كَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ حِينَ عَمِيَ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ يُحَدِّثُ حَدِيثَهُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ قَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا قَطُّ إِلاَّ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ غَيْرَ أَنِّي قَدْ تَخَلَّفْتُ فِي غَزْوَةِ بَدْرٍ وَلَمْ يُعَاتِبْ أَحَدًا تَخَلَّفَ عَنْهُ إِنَّمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمُسْلِمُونَ يُرِيدُونَ عِيرَ قُرَيْشٍ حَتَّى جَمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ عَدُوِّهُمْ عَلَى غَيْرِ مِيعَادٍ وَلَقَدْ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حِينَ تَوَاثَقْنَا عَلَى الإِسْلاَمِ وَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِهَا مَشْهَدَ بَدْرٍ وَإِنْ كَانَتْ بَدْرٌ أَذْكَرَ فِي النَّاسِ مِنْهَا وَكَانَ مِنْ خَبَرِي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ أَنِّي لَمْ أَكُنْ قَطُّ أَقْوَى وَلاَ أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْهُ فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ وَاللَّهِ مَا جَمَعْتُ قَبْلَهَا رَاحِلَتَيْنِ قَطُّ حَتَّى جَمَعْتُهُمَا فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ فَغَزَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَرٍّ شَدِيدٍ وَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا وَاسْتَقْبَلَ عَدُوًّا كَثِيرًا فَجَلاَ لِلْمُسْلِمِينَ أَمْرَهُمْ لِيَتَأَهَّبُوا أُهْبَةَ غَزْوِهِمْ فَأَخْبَرَهُمْ بِوَجْهِهِمُ الَّذِي يُرِيدُ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَثِيرٌ وَلاَ يَجْمَعُهُمْ كِتَابُ حَافِظٍ - يُرِيدُ بِذَلِكَ الدِّيوَانَ - قَالَ كَعْبٌ فَقَلَّ رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَتَغَيَّبَ يَظُنُّ أَنَّ ذَلِكَ سَيَخْفَى لَهُ مَا لَمْ يَنْزِلْ فِيهِ وَحْىٌ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَغَزَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تِلْكَ الْغَزْوَةَ حِينَ طَابَتِ الثِّمَارُ وَالظِّلاَلُ فَأَنَا إِلَيْهَا أَصْعَرُ فَتَجَهَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَطَفِقْتُ أَغْدُو لِكَىْ أَتَجَهَّزَ مَعَهُمْ فَأَرْجِعُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا . وَأَقُولُ فِي نَفْسِي أَنَا قَادِرٌ عَلَى ذَلِكَ إِذَا أَرَدْتُ . فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ يَتَمَادَى بِي حَتَّى اسْتَمَرَّ بِالنَّاسِ الْجِدُّ فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَادِيًا وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَلَمْ أَقْضِ مِنْ جَهَازِي شَيْئًا ثُمَّ غَدَوْتُ فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ يَتَمَادَى بِي حَتَّى أَسْرَعُوا وَتَفَارَطَ الْغَزْوُ فَهَمَمْتُ أَنْ أَرْتَحِلَ فَأُدْرِكَهُمْ فَيَا لَيْتَنِي فَعَلْتُ ثُمَّ لَمْ يُقَدَّرْ ذَلِكَ لِي فَطَفِقْتُ إِذَا خَرَجْتُ فِي النَّاسِ بَعْدَ خُرُوجِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَحْزُنُنِي أَنِّي لاَ أَرَى لِي أُسْوَةً إِلاَّ رَجُلاً مَغْمُوصًا عَلَيْهِ فِي النِّفَاقِ أَوْ رَجُلاً مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ مِنَ الضُّعَفَاءِ وَلَمْ يَذْكُرْنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَلَغَ تَبُوكًا فَقَالَ وَهُوَ جَالِسٌ فِي الْقَوْمِ بِتَبُوكَ " مَا فَعَلَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ " . قَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَبَسَهُ بُرْدَاهُ وَالنَّظَرُ فِي عِطْفَيْهِ . فَقَالَ لَهُ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ بِئْسَ مَا قُلْتَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ إِلاَّ خَيْرًا . فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَيْنَمَا هُوَ عَلَى ذَلِكَ رَأَى رَجُلاً مُبَيِّضًا يَزُولُ بِهِ السَّرَابُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُنْ أَبَا خَيْثَمَةَ " . فَإِذَا هُو أَبُو خَيْثَمَةَ الأَنْصَارِيُّ وَهُوَ الَّذِي تَصَدَّقَ بِصَاعِ التَّمْرِ حِينَ لَمَزَهُ الْمُنَافِقُونَ . فَقَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ فَلَمَّا بَلَغَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ تَوَجَّهَ قَافِلاً مِنْ تَبُوكَ حَضَرَنِي بَثِّي فَطَفِقْتُ أَتَذَكَّرُ الْكَذِبَ وَأَقُولُ بِمَ أَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ غَدًا وَأَسْتَعِينُ عَلَى ذَلِكَ كُلَّ ذِي رَأْىٍ مِنْ أَهْلِي فَلَمَّا قِيلَ لِي إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ أَظَلَّ قَادِمًا زَاحَ عَنِّي الْبَاطِلُ حَتَّى عَرَفْتُ أَنِّي لَنْ أَنْجُوَ مِنْهُ بِشَىْءٍ أَبَدًا فَأَجْمَعْتُ صِدْقَهُ وَصَبَّحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَادِمًا وَكَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَرَكَعَ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ لِلنَّاسِ فَلَمَّا فَعَلَ ذَلِكَ جَاءَهُ الْمُخَلَّفُونَ فَطَفِقُوا يَعْتَذِرُونَ إِلَيْهِ وَيَحْلِفُونَ لَهُ وَكَانُوا بِضْعَةً وَثَمَانِينَ رَجُلاً فَقَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلاَنِيَتَهُمْ وَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَوَكَلَ سَرَائِرَهُمْ إِلَى اللَّهِ حَتَّى جِئْتُ فَلَمَّا سَلَّمْتُ تَبَسَّمَ تَبَسُّمَ الْمُغْضَبِ ثُمَّ قَالَ " تَعَالَ " . فَجِئْتُ أَمْشِي حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ لِي " مَا خَلَّفَكَ " . أَلَمْ تَكُنْ قَدِ ابْتَعْتَ ظَهْرَكَ " . قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ جَلَسْتُ عِنْدَ غَيْرِكَ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا لَرَأَيْتُ أَنِّي سَأَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ بِعُذْرٍ وَلَقَدْ أُعْطِيتُ جَدَلاً وَلَكِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَئِنْ حَدَّثْتُكَ الْيَوْمَ حَدِيثَ كَذِبٍ تَرْضَى بِهِ عَنِّي لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يُسْخِطَكَ عَلَىَّ وَلَئِنْ حَدَّثْتُكَ حَدِيثَ صِدْقٍ تَجِدُ عَلَىَّ فِيهِ إِنِّي لأَرْجُو فِيهِ عُقْبَى اللَّهِ وَاللَّهِ مَا كَانَ لِي عُذْرٌ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ قَطُّ أَقْوَى وَلاَ أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْكَ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَّا هَذَا فَقَدْ صَدَقَ فَقُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِيكَ " . فَقُمْتُ وَثَارَ رِجَالٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ فَاتَّبَعُونِي فَقَالُوا لِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْنَاكَ أَذْنَبْتَ ذَنْبًا قَبْلَ هَذَا لَقَدْ عَجَزْتَ فِي أَنْ لاَ تَكُونَ اعْتَذَرْتَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَا اعْتَذَرَ بِهِ إِلَيْهِ الْمُخَلَّفُونَ فَقَدْ كَانَ كَافِيَكَ ذَنْبَكَ اسْتِغْفَارُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَكَ . قَالَ فَوَاللَّهِ مَا زَالُوا يُؤَنِّبُونَنِي حَتَّى أَرَدْتُ أَنْ أَرْجِعَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأُكَذِّبَ نَفْسِي - قَالَ - ثُمَّ قُلْتُ لَهُمْ هَلْ لَقِيَ هَذَا مَعِي مِنْ أَحَدٍ قَالُوا نَعَمْ لَقِيَهُ مَعَكَ رَجُلاَنِ قَالاَ مِثْلَ مَا قُلْتَ فَقِيلَ لَهُمَا مِثْلُ مَا قِيلَ لَكَ - قَالَ - قُلْتُ مَنْ هُمَا قَالُوا مُرَارَةُ بْنُ رَبِيعَةَ الْعَامِرِيُّ وَهِلاَلُ بْنُ أُمَيَّةَ الْوَاقِفِيُّ - قَالَ - فَذَكَرُوا لِي رَجُلَيْنِ صَالِحَيْنِ قَدْ شِهِدَا بَدْرًا فِيهِمَا أُسْوَةٌ - قَالَ - فَمَضَيْتُ حِينَ ذَكَرُوهُمَا لِي . قَالَ وَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمُسْلِمِينَ عَنْ كَلاَمِنَا أَيُّهَا الثَّلاَثَةُ مِنْ بَيْنِ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ - قَالَ - فَاجْتَنَبَنَا النَّاسُ - وَقَالَ - تَغَيَّرُوا لَنَا حَتَّى تَنَكَّرَتْ لِي فِي نَفْسِيَ الأَرْضُ فَمَا هِيَ بِالأَرْضِ الَّتِي أَعْرِفُ فَلَبِثْنَا عَلَى ذَلِكَ خَمْسِينَ لَيْلَةً فَأَمَّا صَاحِبَاىَ فَاسْتَكَانَا وَقَعَدَا فِي بُيُوتِهِمَا يَبْكِيَانِ وَأَمَّا أَنَا فَكُنْتُ أَشَبَّ الْقَوْمِ وَأَجْلَدَهُمْ فَكُنْتُ أَخْرُجُ فَأَشْهَدُ الصَّلاَةَ وَأَطُوفُ فِي الأَسْوَاقِ وَلاَ يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ وَآتِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي مَجْلِسِهِ بَعْدَ الصَّلاَةِ فَأَقُولُ فِي نَفْسِي هَلْ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ بِرَدِّ السَّلاَمِ أَمْ لاَ ثُمَّ أُصَلِّي قَرِيبًا مِنْهُ وَأُسَارِقُهُ النَّظَرَ فَإِذَا أَقْبَلْتُ عَلَى صَلاَتِي نَظَرَ إِلَىَّ وَإِذَا الْتَفَتُّ نَحْوَهُ أَعْرَضَ عَنِّي حَتَّى إِذَا طَالَ ذَلِكَ عَلَىَّ مِنْ جَفْوَةِ الْمُسْلِمِينَ مَشَيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ جِدَارَ حَائِطِ أَبِي قَتَادَةَ وَهُوَ ابْنُ عَمِّي وَأَحَبُّ النَّاسِ إِلَىَّ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَوَاللَّهِ مَا رَدَّ عَلَىَّ السَّلاَمَ فَقُلْتُ لَهُ يَا أَبَا قَتَادَةَ أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَنَّ أَنِّي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ قَالَ فَسَكَتَ فَعُدْتُ فَنَاشَدْتُهُ فَسَكَتَ فَعُدْتُ فَنَاشَدْتُهُ فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . فَفَاضَتْ عَيْنَاىَ وَتَوَلَّيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ الْجِدَارَ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي فِي سُوقِ الْمَدِينَةِ إِذَا نَبَطِيٌّ مِنْ نَبَطِ أَهْلِ الشَّامِ مِمَّنْ قَدِمَ بِالطَّعَامِ يَبِيعُهُ بِالْمَدِينَةِ يَقُولُ مَنْ يَدُلُّ عَلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ - قَالَ - فَطَفِقَ النَّاسُ يُشِيرُونَ لَهُ إِلَىَّ حَتَّى جَاءَنِي فَدَفَعَ إِلَىَّ كِتَابًا مِنْ مَلِكِ غَسَّانَ وَكُنْتُ كَاتِبًا فَقَرَأْتُهُ فَإِذَا فِيهِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنَا أَنَّ صَاحِبَكَ قَدْ جَفَاكَ وَلَمْ يَجْعَلْكَ اللَّهُ بِدَارِ هَوَانٍ وَلاَ مَضْيَعَةٍ فَالْحَقْ بِنَا نُوَاسِكَ . قَالَ فَقُلْتُ حِينَ قَرَأْتُهَا وَهَذِهِ أَيْضًا مِنَ الْبَلاَءِ . فَتَيَامَمْتُ بِهَا التَّنُّورَ فَسَجَرْتُهَا بِهَا حَتَّى إِذَا مَضَتْ أَرْبَعُونَ مِنَ الْخَمْسِينَ وَاسْتَلْبَثَ الْوَحْىُ إِذَا رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْتِينِي فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُكَ أَنْ تَعْتَزِلَ امْرَأَتَكَ . قَالَ فَقُلْتُ أُطَلِّقُهَا أَمْ مَاذَا أَفْعَلُ قَالَ لاَ بَلِ اعْتَزِلْهَا فَلاَ تَقْرَبَنَّهَا - قَالَ - فَأَرْسَلَ إِلَى صَاحِبَىَّ بِمِثْلِ ذَلِكَ - قَالَ - فَقُلْتُ لاِمْرَأَتِي الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَكُونِي عِنْدَهُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِي هَذَا الأَمْرِ - قَالَ - فَجَاءَتِ امْرَأَةُ هِلاَلِ بْنِ أُمَيَّةَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هِلاَلَ بْنَ أُمَيَّةَ شَيْخٌ ضَائِعٌ لَيْسَ لَهُ خَادِمٌ فَهَلْ تَكْرَهُ أَنْ أَخْدُمَهُ قَالَ " لاَ وَلَكِنْ لاَ يَقْرَبَنَّكِ " . فَقَالَتْ إِنَّهُ وَاللَّهِ مَا بِهِ حَرَكَةٌ إِلَى شَىْءٍ وَوَاللَّهِ مَا زَالَ يَبْكِي مُنْذُ كَانَ مِنْ أَمْرِهِ مَا كَانَ إِلَى يَوْمِهِ هَذَا . قَالَ فَقَالَ لِي بَعْضُ أَهْلِي لَوِ اسْتَأْذَنْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي امْرَأَتِكَ فَقَدْ أَذِنَ لاِمْرَأَةِ هِلاَلِ بْنِ أُمَيَّةَ أَنْ تَخْدُمَهُ - قَالَ - فَقُلْتُ لاَ أَسْتَأْذِنُ فِيهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا يُدْرِينِي مَاذَا يَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اسْتَأْذَنْتُهُ فِيهَا وَأَنَا رَجُلٌ شَابٌّ - قَالَ - فَلَبِثْتُ بِذَلِكَ عَشْرَ لَيَالٍ فَكَمُلَ لَنَا خَمْسُونَ لَيْلَةً مِنْ حِينَ نُهِيَ عَنْ كَلاَمِنَا - قَالَ - ثُمَّ صَلَّيْتُ صَلاَةَ الْفَجْرِ صَبَاحَ خَمْسِينَ لَيْلَةً عَلَى ظَهْرِ بَيْتٍ مِنْ بُيُوتِنَا فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ عَلَى الْحَالِ الَّتِي ذَكَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنَّا قَدْ ضَاقَتْ عَلَىَّ نَفْسِي وَضَاقَتْ عَلَىَّ الأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ سَمِعْتُ صَوْتَ صَارِخٍ أَوْفَى عَلَى سَلْعٍ يَقُولُ بِأَعْلَى صَوْتِهِ يَا كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ أَبْشِرْ - قَالَ - فَخَرَرْتُ سَاجِدًا وَعَرَفْتُ أَنْ قَدْ جَاءَ فَرَجٌ . - قَالَ - فَآذَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّاسَ بِتَوْبَةِ اللَّهِ عَلَيْنَا حِينَ صَلَّى صَلاَةَ الْفَجْرِ فَذَهَبَ النَّاسُ يُبَشِّرُونَنَا فَذَهَبَ قِبَلَ صَاحِبَىَّ مُبَشِّرُونَ وَرَكَضَ رَجُلٌ إِلَىَّ فَرَسًا وَسَعَى سَاعٍ مِنْ أَسْلَمَ قِبَلِي وَأَوْفَى الْجَبَلَ فَكَانَ الصَّوْتُ أَسْرَعَ مِنَ الْفَرَسِ فَلَمَّا جَاءَنِي الَّذِي سَمِعْتُ صَوْتَهُ يُبَشِّرُنِي فَنَزَعْتُ لَهُ ثَوْبَىَّ فَكَسَوْتُهُمَا إِيَّاهُ بِبِشَارَتِهِ وَاللَّهِ مَا أَمْلِكُ غَيْرَهُمَا يَوْمَئِذٍ وَاسْتَعَرْتُ ثَوْبَيْنِ . فَلَبِسْتُهُمَا فَانْطَلَقْتُ أَتَأَمَّمُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَلَقَّانِي النَّاسُ فَوْجًا فَوْجًا يُهَنِّئُونِي بِالتَّوْبَةِ وَيَقُولُونَ لِتَهْنِئْكَ تَوْبَةُ اللَّهِ عَلَيْكَ . حَتَّى دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ فِي الْمَسْجِدِ وَحَوْلَهُ النَّاسُ فَقَامَ طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ يُهَرْوِلُ حَتَّى صَافَحَنِي وَهَنَّأَنِي وَاللَّهِ مَا قَامَ رَجُلٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ غَيْرُهُ . قَالَ فَكَانَ كَعْبٌ لاَ يَنْسَاهَا لِطَلْحَةَ . قَالَ كَعْبٌ فَلَمَّا سَلَّمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ وَهُوَ يَبْرُقُ وَجْهُهُ مِنَ السُّرُورِ وَيَقُولُ " أَبْشِرْ بِخَيْرِ يَوْمٍ مَرَّ عَلَيْكَ مُنْذُ وَلَدَتْكَ أُمُّكَ " . قَالَ فَقُلْتُ أَمِنْ عِنْدِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمْ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ فَقَالَ " لاَ بَلْ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ " . وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سُرَّ اسْتَنَارَ وَجْهُهُ كَأَنَّ وَجْهَهُ قِطْعَةُ قَمَرٍ - قَالَ - وَكُنَّا نَعْرِفُ ذَلِكَ - قَالَ - فَلَمَّا جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ أَنْخَلِعَ مِنْ مَالِي صَدَقَةً إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمْسِكْ بَعْضَ مَالِكَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكَ " . قَالَ فَقُلْتُ فَإِنِّي أُمْسِكُ سَهْمِيَ الَّذِي بِخَيْبَرَ - قَالَ - وَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ إِنَّمَا أَنْجَانِي بِالصِّدْقِ وَإِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ لاَ أُحَدِّثَ إِلاَّ صِدْقًا مَا بَقِيتُ - قَالَ - فَوَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ أَنَّ أَحَدًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ أَبْلاَهُ اللَّهُ فِي صِدْقِ الْحَدِيثِ مُنْذُ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى يَوْمِي هَذَا أَحْسَنَ مِمَّا أَبْلاَنِي اللَّهُ بِهِ وَاللَّهِ مَا تَعَمَّدْتُ كَذْبَةً مُنْذُ قُلْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى يَوْمِي هَذَا وَإِنِّي لأَرْجُو أَنْ يَحْفَظَنِيَ اللَّهُ فِيمَا بَقِيَ . قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ مِنْ بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَءُوفٌ رَحِيمٌ * وَعَلَى الثَّلاَثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا حَتَّى إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ الأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنْفُسُهُمْ} حَتَّى بَلَغَ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ} قَالَ كَعْبٌ وَاللَّهِ مَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَىَّ مِنْ نِعْمَةٍ قَطُّ بَعْدَ إِذْ هَدَانِي اللَّهُ لِلإِسْلاَمِ أَعْظَمَ فِي نَفْسِي مِنْ صِدْقِي رَسُولَ اللَّهُ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ أَكُونَ كَذَبْتُهُ فَأَهْلِكَ كَمَا هَلَكَ الَّذِينَ كَذَبُوا إِنَّ اللَّهَ قَالَ لِلَّذِينَ كَذَبُوا حِينَ أَنْزَلَ الْوَحْىَ شَرَّ مَا قَالَ لأَحَدٍ وَقَالَ اللَّهُ { سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا انْقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُوا عَنْهُمْ فَأَعْرِضُوا عَنْهُمْ إِنَّهُمْ رِجْسٌ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ * يَحْلِفُونَ لَكُمْ لِتَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنْ تَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ لاَ يَرْضَى عَنِ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ} قَالَ كَعْبٌ كُنَّا خُلِّفْنَا أَيُّهَا الثَّلاَثَةُ عَنْ أَمْرِ أُولَئِكَ الَّذِينَ قَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ حَلَفُوا لَهُ فَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَأَرْجَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْرَنَا حَتَّى قَضَى اللَّهُ فِيهِ فَبِذَلِكَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَعَلَى الثَّلاَثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا} وَلَيْسَ الَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ مِمَّا خُلِّفْنَا تَخَلُّفَنَا عَنِ الْغَزْوِ وَإِنَّمَا هُوَ تَخْلِيفُهُ إِيَّانَا وَإِرْجَاؤُهُ أَمْرَنَا عَمَّنْ حَلَفَ لَهُ وَاعْتَذَرَ إِلَيْهِ فَقَبِلَ مِنْهُ . وَحَدَّثَنِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، بِإِسْنَادِ يُونُسَ عَنِ الزُّهْرِيِّ، سَوَاءً .
Ibn Shihab berichtte dat de Boodschapper van Allah ﷺ een expeditie naar Tabuk ondernam, waarbij hij de Romeinen en de christenen van Arabië in Syrië op het oog had. Ibn Shihab berichtte verder dat 'Abd ar-Rahman ibn 'Abdullah ibn Ka'b hem informeerde dat Abdullah ibn Ka'b, die als gids diende voor zijn vader Ka'b ibn Malik toen deze blind was geworden, hem hoorde vertellen over zijn achterblijven bij de Boodschapper van Allah ﷺ tijdens de slag bij Tabuk. Ka'b ibn Malik zei:
"Ik ben nooit achtergebleven bij de Boodschapper van Allah ﷺ tijdens enige expeditie die hij ondernam, behalve tijdens de slag bij Tabuk en de slag bij Badr. Wat betreft de slag bij Badr: niemand werd verwijten gemaakt voor het achterblijven, omdat de Boodschapper van Allah ﷺ en de moslims oorspronkelijk alleen de karavaan van de Qoeraisj wilden onderscheppen, maar Allah bracht hen onverwachts tegenover hun vijanden. Ik had de eer om met de Boodschapper van Allah ﷺ aanwezig te zijn in de nacht van al-'Aqaba, toen wij het verbond sloten voor de Islam, en dat is mij dierbaarder dan mijn deelname aan de slag bij Badr, hoewel Badr onder de mensen bekender is. Dit is mijn verhaal over hoe ik achterbleef bij de Boodschapper van Allah ﷺ tijdens de expeditie naar Tabuk. Nooit eerder was ik sterker of welvarender dan ten tijde van die expeditie. Bij Allah, ik had nog nooit twee rijdieren tegelijk bezeten vóór die expeditie. De Boodschapper van Allah ﷺ vertrok tijdens een periode van extreme hitte; de reis was lang, het terrein was dor en hij stond tegenover een groot leger. Hij lichtte de moslims volledig in over de situatie zodat zij zich goed konden voorbereiden en hij maakte zijn bestemming bekend. Het aantal moslims dat hem vergezelde was groot, maar er was geen sluitend register van hen. Ka'b vervolgde: Weinig mensen probeerden zich afwezig te houden in de veronderstelling dat dit onopgemerkt zou blijven zonder dat er een openbaring van Allah de Verhevene over zou neerdalen. De Boodschapper van Allah ﷺ vertrok toen de vruchten rijp waren en de schaduw langer werd, een seizoen waar ik erg van hield. Terwijl de Boodschapper van Allah ﷺ en de moslims zich voorbereidden, ging ik ook 's ochtends op pad om mij klaar te maken, maar keerde terug zonder iets te doen, denkend: 'Ik kan dat doen wanneer ik maar wil.' Dit bleef zo doorgaan totdat de mensen daadwerkelijk vertrokken. Op de ochtend dat de Boodschapper van Allah ﷺ en de moslims vertrokken, had ik nog steeds niets voorbereid. Ik ging weer vroeg op pad en kwam terug zonder besluit. Zo bleef het gaan totdat zij snel afstand namen en de expeditie ver weg was. Ik overwoog nog om hen na te reizen – had ik dat maar gedaan! – maar het was mij niet beschoren. Nadat de Boodschapper van Allah ﷺ was vertrokken, zag ik tot mijn verdriet dat ik in Medina niemand aantrof zoals ikzelf, behalve mannen die van hypocrisie werden verdacht of zwakkelingen die door Allah waren vrijgesteld. De Boodschapper van Allah ﷺ noemde mijn naam pas toen hij Tabuk bereikte. Terwijl hij daar tussen de mensen zat, vroeg hij: "Wat heeft Ka'b ibn Malik gedaan?" Een man van Banu Salama antwoordde: "Boodschapper van Allah, zijn mooie mantels en bewondering voor zichzelf hebben hem tegengehouden." Mo'adh ibn Jabal zei echter: "Slecht wat je zegt! Bij Allah, Boodschapper van Allah, wij kennen niets dan goeds van hem." De Boodschapper van Allah ﷺ zweeg. Op dat moment zag hij een wit geklede man door de luchtspiegeling naderen en zei: "Laat het Abu Khaithama zijn." En inderdaad, het was Abu Khaithama al-Ansari, degene die een saa' dadels had geschonken en door de huichelaars was bespot. Ka'b ibn Malik vervolgde: Toen het nieuws mij bereikte dat de Boodschapper van Allah ﷺ op de terugweg was uit Tabuk, werd ik door angst bevangen. Ik begon te bedenken welke leugens ik kon vertellen om morgen aan zijn woede te ontkomen, en raadpleegde elk verstandig familielid. Maar toen werd gezegd dat de Boodschapper van Allah ﷺ bijna gearriveerd was, verdween alle valsheid uit mijn hart en wist ik zeker dat niets mij kon redden behalve de waarheid. Ik besloot de waarheid te spreken. De volgende ochtend arriveerde de Boodschapper van Allah ﷺ. Zoals gewoonlijk na een reis ging hij eerst naar de moskee, verrichtte twee raka'at en ging daarna zitten voor de mensen. Degenen die waren achtergebleven kwamen naar hem toe, boden verontschuldigingen aan en zwoeren eeden; dit waren er meer dan tachtig. De Boodschapper van Allah ﷺ accepteerde hun uiterlijke excuses, nam hun trouwbelofte aan, vroeg vergeving voor hen en liet hun innerlijke bedoelingen aan Allah over. Toen kwam ik. Ik groette hem en hij glimlachte de glimlach van iemand die boos is, en zei: "Kom naderbij." Ik liep naar voren en ging voor hem zitten. Hij vroeg: "Wat heeft je tegengehouden? Had je geen rijdier kunnen kopen?" Ik antwoordde: "Boodschapper van Allah, bij Allah, als ik bij iemand anders van de wereldse mensen had gezeten, zou ik zeker met een excuus aan zijn woede zijn ontkomen, want ik ben bedreven in discussies. Maar bij Allah, ik weet dat als ik vandaag een leugen zou vertellen om u tevreden te stellen, Allah spoedig Zijn woede over mij zou laten neerdalen. En als ik de waarheid spreek, zult u misschien boos op mij worden, maar ik hoop op een goede uitkomst bij Allah. Bij Allah, ik heb geen enkel geldig excuus. Bij Allah, ik was nog nooit zo sterk en welvarend als toen ik bij u achterbleef." De Boodschapper van Allah ﷺ zei: "Deze man heeft de waarheid gesproken. Sta op totdat Allah over jou beslist." Ik stond op en enkele mannen van Banu Salama volgden mij haastig en zeiden: "Bij Allah, wij wisten niet dat je ooit eerder een zonde had begaan. Je had net zo'n excuus kunnen aanbieden als de anderen; de vergevingsvraag van de Boodschapper van Allah ﷺ zou voldoende zijn geweest voor je zonde." Zij bleven mij verwijten maken totdat ik bijna terug wilde gaan om mezelf tegen te spreken. Toen vroeg ik hen: "Heeft iemand anders hetzelfde meegemaakt?" Zij zeiden: "Ja, twee mannen hebben hetzelfde gezegd als jij en kregen hetzelfde oordeel." Ik vroeg: "Wie zijn zij?" Zij noemden Murara ibn ar-Rabi'a al-Amiri en Hilal ibn Umayya al-Waqifi, twee rechtschapen mannen die bij Badr aanwezig waren en in wie ik een voorbeeld vond. Daarna ging ik weg. De Boodschapper van Allah ﷺ verbood de moslims om met ons drieën te praten. De mensen begonnen ons te mijden en veranderden van houding tegenover ons, totdat de aarde zelf mij vreemd voorkwam; het was niet meer de aarde die ik kende. Zo verbleven wij vijftig nachten. Mijn twee metgezellen zonderden zich af in hun huizen en weenden voortdurend. Omdat ik jonger en sterker was, ging ik naar buiten om het gebed bij te wonen en door de markten te lopen, maar niemand sprak met mij. Ik kwam naar de Boodschapper van Allah ﷺ terwijl hij na het gebed in zijn bijeenkomst zat en groette hem, terwijl ik bij mezelf dacht: 'Heeft hij zijn lippen bewogen om de groet te beantwoorden of niet?' Daarna bad ik dichtbij hem en wierp stiekeme blikken op hem; als ik mij op mijn gebed concentreerde, keek hij naar mij, en als ik naar hem keek, wendde hij zich af. Toen deze harde behandeling lang duurde, liep ik naar de tuinmuur van mijn neef Abu Qatada, van wie ik het meest hield, klom eroverheen en groette hem. Bij Allah, hij beantwoordde mijn groet niet. Ik zei: "Abu Qatada, ik bezweer je bij Allah, weet je niet dat ik van Allah en Zijn Boodschapper houd?" Hij zweeg. Ik herhaalde mijn eed, maar hij zweeg opnieuw. Toen ik het nogmaals vroeg, zei hij: "Allah en Zijn Boodschapper weten het beste." Mijn ogen vulden zich met tranen, ik draaide mij om en klom terug over de muur. Terwijl ik door de markt van Medina liep, vroeg een Nabateeër uit Syrië, die voedsel kwam verkopen: "Wie kan mij de weg wijzen naar Ka'b ibn Malik?" Mensen wezen naar mij. Hij gaf mij een brief van de koning van Ghassan. Omdat ik kon schrijven, las ik hem: "Voorts, het heeft ons bereikt dat jouw metgezel jou verstoten heeft. Allah heeft jou niet geschapen voor vernedering of verwaarlozing. Kom dus naar ons, zodat wij jou kunnen eren." Ik zei tegen mezelf: "Dit is ook een beproeving," en verbrandde de brief in de oven. Toen er veertig van de vijftig dagen voorbij waren en de openbaring uitbleef, kwam een boodschapper van de Boodschapper van Allah ﷺ naar mij en zei: "De Boodschapper van Allah ﷺ beveelt je om je vrouw te vermijden." Ik vroeg: "Moet ik haar scheiden of wat moet ik doen?" Hij zei: "Nee, vermijd haar slechts en kom niet bij haar in de buurt." Hetzelfde bevel werd aan mijn twee metgezellen gegeven. Ik zei tegen mijn vrouw: "Ga naar je familie en blijf daar totdat Allah in deze zaak beslist." De vrouw van Hilal ibn Umayya kwam naar de Boodschapper van Allah ﷺ en zei: "Boodschapper van Allah, Hilal is een oude, zwakke man zonder bediende. Vindt u het erg als ik hem verzorg?" Hij antwoordde: "Nee, maar laat hem niet bij je komen." Zij zei: "Bij Allah, hij heeft geen enkele neiging tot zoiets; bij Allah, hij huilt onophoudelijk sinds dit gebeurde." Sommige familieleden zeiden tegen mij: "Vraag toestemming aan de Boodschapper van Allah ﷺ voor je vrouw, zoals hij toestemming gaf aan de vrouw van Hilal." Ik antwoordde: "Ik zal de Boodschapper van Allah ﷺ hierom niet vragen; ik weet niet wat hij zou zeggen, en ik ben een jonge man." Zo verstreken nog tien nachten, waarmee de vijftig nachten van boycot compleet waren. Op de ochtend van de vijftigste nacht verrichtte ik het fajr-gebed op het dak van een van onze huizen. Ik zat daar in de toestand die Allah de Verhevene beschreef: mijn ziel was benauwd en de aarde was eng geworden ondanks haar uitgestrektheid. Toen hoorde ik de stem van een omroeper op de top van de heuvel Sal', die zo hard mogelijk riep: "O Ka'b ibn Malik, verheug je!" Ik viel neer in sujud en wist dat er verlichting was gekomen. De Boodschapper van Allah ﷺ had na het fajr-gebed aan de mensen bekendgemaakt dat Allah onze berouw had aanvaard. Mensen gingen ons het goede nieuws brengen; sommigen gingen naar mijn metgezellen. Een man rende te paard naar mij toe en een loper van Aslam beklom de berg; de stem was sneller dan het paard. Degene wiens stem ik had gehoord kwam bij mij en bracht het goede nieuws. Ik trok mijn twee kledingstukken uit en gaf ze hem als beloning voor het goede nieuws – bij Allah, ik bezat die dag niets anders – en leende andere kleren om te dragen. Ik ging op weg naar de Boodschapper van Allah ﷺ, terwijl groepen mensen mij ontmoetten en feliciteerden met de aanvaarding van mijn berouw, zeggende: "Gefeliciteerd met Allah's aanvaarding van je berouw." Toen ik de moskee binnenkwam, zat de Boodschapper van Allah ﷺ daar temidden van de mensen. Talha ibn 'Ubaidullah stond op, rende naar mij toe, schudde mijn hand en feliciteerde mij. Bij Allah, geen enkele Muhajirun stond op behalve hij. Ka'b vergat dit gebaar van Talha nooit. Ka'b vervolgde: Toen ik de Boodschapper van Allah ﷺ groette, straalde zijn gezicht van vreugde en zei hij: "Verheug je met de beste dag die je hebt meegemaakt sinds je moeder je baarde." Ik vroeg: "Is dit van u, Boodschapper van Allah, of van Allah?" Hij antwoordde: "Nee, het is van Allah." Wanneer de Boodschapper van Allah ﷺ blij was, lichtte zijn gezicht op alsof het een stukje maan was, en daaraan herkenden wij zijn vreugde. Toen ik voor hem zat, zei ik: "Boodschapper van Allah, als onderdeel van mijn berouw wil ik afstand doen van mijn bezit als sadaqa voor Allah en Zijn Boodschapper ﷺ." De Boodschapper van Allah ﷺ zei: "Behoud een deel van je bezit, dat is beter voor je." Ik zei: "Dan behoud ik mijn aandeel van Khaibar." Vervolgens zei ik: "Boodschapper van Allah, Allah heeft mij gered door waarachtigheid, en daarom beloof ik dat ik, zolang ik leef, alleen de waarheid zal spreken." Bij Allah, ik ken geen enkele moslim die door Allah zo zwaar beproefd is in waarachtigheid als ik. Sinds ik dit aan de Boodschapper van Allah ﷺ heb gezegd tot op deze dag, heb ik nooit meer gelogen, en ik hoop dat Allah mij voor de rest van mijn leven zal behoeden. Allah de Verhevene openbaarde toen: {Allah heeft Zich zeker in genade gewend tot de Profeet en de Muhajirun en de Ansar die hem volgden in het uur van moeilijkheid, nadat de harten van een deel van hen bijna waren afgeweken; vervolgens keerde Hij Zich tot hen in genade. Voorwaar, Hij is voor hen Zachtmoedig, Genadevol * En (Hij keerde Zich in genade) tot de drie die achtergelaten werden, totdat de aarde ondanks haar uitgestrektheid voor hen nauw werd en hun zielen benauwd werden} tot aan: {O jullie die geloven, vreest Allah en wees met de waarachtigen}. Ka'b zei: Bij Allah, Allah heeft mij na mijn leiding tot de Islam geen grotere gunst bewezen dan mijn waarachtigheid tegenover de Boodschapper van Allah ﷺ. Als ik had gelogen, zou ik vernietigd zijn zoals de leugenaars vernietigd werden, want Allah sprak over de leugenaars de hardste woorden die Hij ooit over iemand sprak: {Zij zullen bij Allah zweren wanneer jullie tot hen terugkeren, zodat jullie hen met rust laten. Laat hen dus met rust. Voorwaar, zij zijn onrein en hun verblijfplaats is de Hel, als vergelding voor wat zij plachten te verdienen * Zij zweren bij jullie opdat jullie tevreden over hen mogen zijn. Maar zelfs als jullie tevreden over hen zijn, Allah is zeker niet tevreden over het ongehoorzame volk}. Ka'b legde uit: Wij drieën werden achtergelaten in tegenstelling tot degenen die eeden zwoeren voor de Boodschapper van Allah ﷺ, waarna hij hun trouwbelofte aannam en vergeving voor hen vroeg. De Boodschapper van Allah ﷺ stelde onze zaak uit totdat Allah erover oordeelde. Daarom zegt Allah: {En tot de drie die achtergelaten werden}. Dit betekent niet dat wij achterbleven van de strijd, maar dat onze zaak werd uitgesteld ten opzichte van degenen die eeden zwoeren en excuses aanboden, welke door hem werden aanvaard.
Vertaling en uitleg door Khutba World, vertaald vanuit het Arabisch.
Kaʿb ibn Malik koos de waarheid en Allah aanvaardde zijn berouw.
Kaʿb ibn Malik vertelt zelf waarom hij tijdens de expeditie naar Tabuk achterbleef, zijn eerlijke bekentenis en de vijftig dagen van afzondering voordat Allah zijn berouw aanvaardde.
Een plaats in het noorden van het Arabisch Schiereiland waar de Profeet ﷺ met de moslims naartoe trok.
Terugkeren naar Allah door de zonde te erkennen, spijt te hebben en zich ervan af te wenden.
Een vrijwillige liefdadige gift omwille van Allah.
Geleerden wijzen erop dat oprechte waarachtigheid, ook wanneer zij persoonlijke gevolgen heeft, beter is dan een leugen die tijdelijk voordeel oplevert. De overlevering onderstreept ook dat berouw samengaat met het erkennen van fouten en geduldig wachten op Allahs oordeel. Kaʿb wilde al zijn bezit weggeven, maar de Profeet ﷺ raadde hem aan een deel te behouden; liefdadigheid hoeft dus niet te betekenen dat iemand al zijn middelen opgeeft. De afzondering van de drie mannen was een specifieke maatregel in deze gebeurtenis en vormt op zichzelf geen algemene opdracht om berouwvolle mensen te mijden.
- Spreek eerlijk wanneer je een fout hebt gemaakt, ook als de waarheid ongemakkelijk is.
- Stel belangrijke verplichtingen niet uit: maak een concreet plan en voer de eerste stap meteen uit.
- Als je berouw toont, blijf dan geduldig en houd hoop op Allahs barmhartigheid.
Elke dag een hadith, in jouw taal
De app geeft je dagelijks een hadith met uitleg, ook als widget op je telefoon. Gratis te gebruiken.