Sunan Abi Dawud, xadiiska 1640
Waxaa weriyey Qabisah ibn Mukhariq. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Qabisah ibn Mukhariq
Riwaayadda
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ هَارُونَ بْنِ رِيَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي كِنَانَةُ بْنُ نُعَيْمٍ الْعَدَوِيُّ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ مُخَارِقٍ الْهِلاَلِيِّ، قَالَ تَحَمَّلْتُ حَمَالَةً فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَقِمْ يَا قَبِيصَةُ حَتَّى تَأْتِيَنَا الصَّدَقَةُ فَنَأْمُرَ لَكَ بِهَا " . ثُمَّ قَالَ " يَا قَبِيصَةُ إِنَّ الْمَسْأَلَةَ لاَ تَحِلُّ إِلاَّ لأَحَدِ ثَلاَثَةٍ رَجُلٌ تَحَمَّلَ حَمَالَةً فَحَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ فَسَأَلَ حَتَّى يُصِيبَهَا ثُمَّ يُمْسِكُ وَرَجُلٌ أَصَابَتْهُ جَائِحَةٌ فَاجْتَاحَتْ مَالَهُ فَحَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ فَسَأَلَ حَتَّى يُصِيبَ قِوَامًا مِنْ عَيْشٍ " . أَوْ قَالَ " سِدَادًا مِنْ عَيْشٍ " . " وَرَجُلٌ أَصَابَتْهُ فَاقَةٌ حَتَّى يَقُولَ ثَلاَثَةٌ مِنْ ذَوِي الْحِجَا مِنْ قَوْمِهِ قَدْ أَصَابَتْ فُلاَنًا الْفَاقَةُ فَحَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ فَسَأَلَ حَتَّى يُصِيبَ قِوَامًا مِنْ عَيْشٍ - أَوْ سِدَادًا مِنْ عَيْشٍ - ثُمَّ يُمْسِكُ وَمَا سِوَاهُنَّ مِنَ الْمَسْأَلَةِ يَا قَبِيصَةُ سُحْتٌ يَأْكُلُهَا صَاحِبُهَا سُحْتًا " .
Waxaa nooga warramay Musaddad, waxaa nooga warramay Xammaad bin Sayd, oo ka weriyey Haaruun bin Riyaab, wuxuu yiri: Waxaa ii sheegay Kinaanah bin Nucaym al-Cadawi, oo ka weriyey Qabiisah bin Mukhaariq al-Hilaali, wuxuu yiri: Waxaan qaaday dammaanad dhaqaale oo culus si aan dad u heshiisiiyo, markaas baan u imid Nebiga ﷺ. Wuxuu yiri:
"Joog, Qabiisahow, ilaa sadaqadu noo timaado, waana kuu amri doonnaa in lagu siiyo." Kadibna wuxuu yiri: "Qabiisahow, baryada lama oggolaanayo illaa saddex qof midkood: Nin qaatay dammaanad dhaqaale, kaas oo loo oggolaaday baryada ilaa uu ka helo, kadibna wuu joojinayaa; nin masiibo ku dhacday oo xoolihiisii baabi'isay, kaas oo loo oggolaaday baryada ilaa uu ka helo nolol ku filan (ama wuxuu yiri: nolol dhexdhexaad ah); iyo nin faqri daran ku dhacay, ilaa ay saddex qof oo caqli leh oo qoomkiisa ka mid ah ka yiraahdaan: Hebel waxaa ku dhacay faqri, kaas oo loo oggolaaday baryada ilaa uu ka helo nolol ku filan (ama nolol dhexdhexaad ah), kadibna wuu joojinayaa. Wixii intaas ka soo haray ee baryo ah, Qabiisahow, waa xaaraan, ka cunana wuxuu cunayaa xaaraan."
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Caawimaad waydiisashadu waa bannaan tahay oo keliya marka ay jirto baahi la aqoonsan yahay, waxayna dhammaanaysaa marka baahidaas la daboolo.
Qabiisah ibn Mukhaariq ayaa sheegay inuu qaaday dammaanad maaliyadeed, dabadeedna uu Nabiga ﷺ caawimaad waydiistay. Nabigu ﷺ wuxuu ku yiri inuu sugo ilaa sadaqadu timaaddo, markaasna uu amri doono in wax laga siiyo.
Waajibaad maaliyadeed oo qofku qaato, sida bixinta dayn ama magdhow lagu soo afjarayo khilaaf.
Hanti ku filan daboolidda baahiyaha aasaasiga ah ee nolosha.
Hanti xaaraan ah oo qofku si xaqdarro ah ku helo kuna isticmaalo.
Culimada waxay ka fahmeen in caawimaad la waydiisto ay bannaan tahay saddex xaaladood oo si cad loo qeexay: dammaanad maaliyadeed oo qofku qaaday, hanti ku luntay masiibo darteed, iyo faqri daran oo ay xaqiijiyeen saddex qof oo miyir iyo garasho leh oo bulshada ka tirsan. Ogolaanshuhu wuxuu jiraa oo keliya ilaa waajibka la guto ama la helo wax ku filan nolol-maalmeed ku filan; intaas ka dib waa in la joojiyaa. Afarta madhhab ee Sunniga ahi waxay ka hadlaan shuruudaha qaadashada sakada iyo qiimaynta baahida, iyagoo tixraacaya caddaymaha iyo xeerar faahfaahsan. Digniinta ka dhanka ah waydiisashada iyadoo aan jirin baahi la aqoonsan yahay waxay adkaynaysaa inaan sakada la qaadan iyadoo aan xaq loo lahayn.
- Marka ay jirto baahi maaliyadeed, marka hore caawimaad ka raadso qaraabo lagu kalsoon yahay, bulshada ama hay’ad sakada oo la aqoonsan yahay.
- Haddii taageero lagu siiyo dayn ama xaalad degdeg ah, u isticmaal ujeeddadii loogu talagalay, jooji waydiisashadana marka baahidu dhammaato.
- Markaad sakada bixinayso, si taxaddar leh u hubi in qaatahu dhab ahaan ka tirsan yahay dadka xaqa u leh.
Werintan saxiixa ahi waxay la jaanqaadaysaa xeerarka ku saabsan taageero waydiisashada, waxayna sii caddaynaysaa dhiirrigelinta akhlaaqeed ee isku-filnaanshaha.
Sunan Abi Dawud · #1639 (Sahih)Werintu sidoo kale waxay ka hadlaysaa hanti waydiisashada, waxayna gacan ka geysanaysaa fahamka farqiga u dhexeeya baahi iyo waydiisasho aan sabab sax ah lahayn.
Sunan Abi Dawud · #1642 (Sahih)Werintan saxiixa ahi waxay faahfaahin ka bixinaysaa cidda loogu talagalay sakadu iyo sida loo qaybiyo; sakadu waa isha caawimaad ee Qabiisah loo ballanqaaday.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.