Canshuurta, Ganiimada iyo Imaamada · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud, xadiiska 2963

Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Canshuurta, Ganiimada iyo Imaamada
سنن أبي داود

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ الْمَعْنَى، قَالاَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ الزَّهْرَانِيُّ، حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ أَرْسَلَ إِلَىَّ عُمَرُ حِينَ تَعَالَى النَّهَارُ فَجِئْتُهُ فَوَجَدْتُهُ جَالِسًا عَلَى سَرِيرٍ مُفْضِيًا إِلَى رِمَالِهِ فَقَالَ حِينَ دَخَلْتُ عَلَيْهِ يَا مَالُ إِنَّهُ قَدْ دَفَّ أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْ قَوْمِكَ وَإِنِّي قَدْ أَمَرْتُ فِيهِمْ بِشَىْءٍ فَاقْسِمْ فِيهِمْ ‏.‏ قُلْتُ لَوْ أَمَرْتَ غَيْرِي بِذَلِكَ ‏.‏ فَقَالَ خُذْهُ ‏.‏ فَجَاءَهُ يَرْفَأُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ وَسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا ثُمَّ جَاءَهُ يَرْفَأُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَلْ لَكَ فِي الْعَبَّاسِ وَعَلِيٍّ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَقَالَ الْعَبَّاسُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا - يَعْنِي عَلِيًّا - فَقَالَ بَعْضُهُمْ أَجَلْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنَهُمَا وَارْحَمْهُمَا ‏.‏ قَالَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ خُيِّلَ إِلَىَّ أَنَّهُمَا قَدَّمَا أُولَئِكَ النَّفَرَ لِذَلِكَ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ رَحِمَهُ اللَّهُ اتَّئِدَا ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى أُولَئِكَ الرَّهْطِ فَقَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَالْعَبَّاسِ رضى الله عنهما فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالاَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم بِخَاصَّةٍ لَمْ يَخُصَّ بِهَا أَحَدًا مِنَ النَّاسِ فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏ وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ وَلَكِنَّ اللَّهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلَى مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ‏}‏ وَكَانَ اللَّهُ أَفَاءَ عَلَى رَسُولِهِ بَنِي النَّضِيرِ فَوَاللَّهِ مَا اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ وَلاَ أَخَذَهَا دُونَكُمْ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْخُذُ مِنْهَا نَفَقَةَ سَنَةٍ أَوْ نَفَقَتَهُ وَنَفَقَةَ أَهْلِهِ سَنَةً وَيَجْعَلُ مَا بَقِيَ أُسْوَةَ الْمَالِ ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى أُولَئِكَ الرَّهْطِ فَقَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى الْعَبَّاسِ وَعَلِيٍّ رضى الله عنهما فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ ‏.‏ فَلَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجِئْتَ أَنْتَ وَهَذَا إِلَى أَبِي بَكْرٍ تَطْلُبُ أَنْتَ مِيرَاثَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ وَيَطْلُبُ هَذَا مِيرَاثَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ فَوَلِيَهَا أَبُو بَكْرٍ فَلَمَّا تُوُفِّيَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَوَلِيُّ أَبِي بَكْرٍ فَوَلِيتُهَا مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ أَلِيَهَا فَجِئْتَ أَنْتَ وَهَذَا وَأَنْتُمَا جَمِيعٌ وَأَمْرُكُمَا وَاحِدٌ فَسَأَلْتُمَانِيهَا فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا أَنْ أَدْفَعَهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ أَنْ تَلِيَاهَا بِالَّذِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَلِيهَا فَأَخَذْتُمَاهَا مِنِّي عَلَى ذَلِكَ ثُمَّ جِئْتُمَانِي لأَقْضِيَ بَيْنَكُمَا بِغَيْرِ ذَلِكَ وَاللَّهِ لاَ أَقْضِي بَيْنَكُمَا بِغَيْرِ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَرُدَّاهَا إِلَىَّ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ إِنَّمَا سَأَلاَهُ أَنْ يَكُونَ يُصَيِّرُهُ بَيْنَهُمَا نِصْفَيْنِ لاَ أَنَّهُمَا جَهِلاَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَإِنَّهُمَا كَانَا لاَ يَطْلُبَانِ إِلاَّ الصَّوَابَ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ لاَ أُوقِعُ عَلَيْهِ اسْمَ الْقَسْمِ أَدَعُهُ عَلَى مَا هُوَ عَلَيْهِ ‏.‏

Tarjumaad

Waxaa wariyey Maalik bin Aws bin Al-Xadathan: Cumar baa ii soo diray markii qorraxdu kor u kacday. Waxaan ugu imid isagoo ku fadhiya sariir aan dabool lahayn. Markaan galay, wuxuu yiri: 'Maalikow, dad ka mid ah qabiilkaaga ayaa halkan yimid, waxaanan amray in wax la siiyo, ee u qaybi.' Waxaan iri: 'Haddaad qof kale u dhiibi lahayd way fiicnaan lahayd.' Wuxuu yiri: 'Qaado.' Kadib Yarfa' baa u yimid oo yiri: 'Amiirul Mu'miniinow, ma u ogolaataa Cusmaan bin Caffaan, Cabdiraxmaan bin Cowf, Zubayr bin Al-Cawaam, iyo Sacad bin Abii Waqqaas inay soo galaan?' Wuxuu yiri: 'Haa.' Wuu u ogolaaday wayna soo galeen. Mar labaad buu Yarfa' u yimid oo yiri: 'Amiirul Mu'miniinow, ma u ogolaataa Al-Cabbaas iyo Cali?' Wuxuu yiri: 'Haa.' Wuu u ogolaaday wayna soo galeen. Al-Cabbaas baa yiri: 'Amiirul Mu'miniinow, noo kala xukun aniga iyo kan' (isagoo ula jeeda Cali). Qaar baa yiri: 'Haa, Amiirul Mu'miniinow, u kala xukun oo u naxariiso.' Maalik bin Aws baa yiri: 'Waxaan mooday inay dadkaas u keeneen arrintan darteed.' Cumar (naxariistii Eebbe korkiisa ha ahaatee) baa yiri: 'Degganaada.' Kadib wuxuu u jeestay dadkii oo yiri: 'Waxaan idinku dhaariyey Allaah oo samada iyo dhulku ku taagan yihiin amarkiisa, ma og tihiin in Rasuulka Allaah ﷺ yiri:

"Lama dhaxlo, waxaan ka tagno waa sadaqo"?' Waxay yiraahdeen: 'Haa.' Kadib wuxuu u jeestay Cali iyo Al-Cabbaas (Allaah ha ka raalli noqdee) oo yiri: 'Waxaan idinku dhaariyey Allaah oo samada iyo dhulku ku taagan yihiin amarkiisa, ma og tihiin in Rasuulka Allaah ﷺ yiri: "Lama dhaxlo, waxaan ka tagno waa sadaqo"?' Waxay yiraahdeen: 'Haa.' Wuxuu yiri: 'Allaah wuxuu Rasuulkiisa ﷺ siiyey gaaritaan uusan cid kale siin. Allaah Sareeye wuxuu yiri: {Wixii Allaah ku soo celiyey Rasuulkiisa ee ka yimid iyaga - idinku uma aad dirin faras ama geel, laakiin Allaah wuxuu awood siiyaa Rusushiisa cidduu doono; Allaahna wax walba wuu karaa}. Allaah wuxuu Rasuulkiisa siiyey dhulkii Banii An-Nadiir. Wallaahi, iskuma uusan koobin, idinkamana uusan qaadin. Rasuulka Allaah ﷺ wuxuu ka qaadan jiray nafci sannadkiis, ama isaga iyo ehelkiisa, wixii harana wuxuu u isticmaali jiray sida maal Allaah.' Kadib wuxuu u jeestay dadkii oo yiri: 'Waxaan idinku dhaariyey Allaah oo samada iyo dhulku ku taagan yihiin amarkiisa, ma og tihiin taas?' Waxay yiraahdeen: 'Haa.' Kadib wuxuu u jeestay Al-Cabbaas iyo Cali (Allaah ha ka raalli noqdee) oo yiri: 'Waxaan idinku dhaariyey Allaah oo samada iyo dhulku ku taagan yihiin amarkiisa, ma og tihiin taas?' Waxay yiraahdeen: 'Haa.' Markuu Rasuulka Allaah ﷺ geeriyooday, Abuu Bakar baa yiri: 'Anigu waxaan ahay waliyga Rasuulka Allaah ﷺ.' Adiga iyo kan (Cali) baad u timaadeen Abuu Bakar, adigoo doonaya dhaxalka ina adeerkaa, isna wuxuu doonayay dhaxalka xaaskiisa ee aabeheed. Abuu Bakar (naxariistii Eebbe korkiisa ha ahaatee) baa yiri: 'Rasuulka Allaah ﷺ wuxuu yiri: "Lama dhaxlo, waxaan ka tagno waa sadaqo." Allaah baa og inuu run sheegay, samafale ahaa, hanuunsanaa, xaqana raacsanaa. Abuu Bakar baa maamulayay. Markuu Abuu Bakar geeriyooday, waxaan iri: 'Anigu waxaan ahay waliyga Rasuulka Allaah ﷺ iyo waliyga Abuu Bakar.' Waan maamulayay intii Allaah doonayay. Kadib adiga iyo kan baad timaadeen, idinkoo mid ah arrinkiinnuna yahay mid. Waad iga codsateen, waxaan iri: 'Haddaad doontaan waan idin siinayaa shardi ah inaad ballan qaaddaan inaad u maamushaan siduu Rasuulka Allaah ﷺ u maamuli jiray.' Waydinka qaateen shartidaas. Haddana waxaad u timaadeen inaan idiin xukumo si ka duwan taas. Wallaahi, idiinma xukumayo si ka duwan taas ilaa Saacaddu ka istaagto. Haddaad kari weydaan, ii soo celiya.' Abuu Daawuud wuxuu yiri: Waxay kaliya weydiisteen in loo qaybiyo laba qaybood, ma aha inay moogaayeen in Nabigu ﷺ yiri: 'Lama dhaxlo, waxaan ka tagno waa sadaqo.' Waxay raadinayeen xaqqa. Cumar baa yiri: 'Magaca qaybinta dul dhigi maayo; siduu ahaan jiray baan u daynayaa.'

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Dhaxalkii Nebiga ﷺ wuxuu ku hadhay hanti sadaqo ah, mana noqon dhaxal la qaybsado.

Asalka iyo sababta

‘Alī iyo al-‘Abbās waxay ‘Umar ka codsadeen inuu go’aan ka gaaro maamulka hantida Banū an-Nadīr. ‘Umar wuxuu u yeedhay markhaatiyaal, wuxuuna xusuusiyay hadalkii Nebiga ﷺ iyo shuruudihii ay ku aqbaleen maamulka hantida.

Erayada adag oo la sharxay
Fay’

Hanti ku soo gasha gacanta bulshada Muslimka ah dagaal la’aan.

Sadaqo

Hanti sadaqo ah oo loo maamulo danta guud; halkan qoyska looma siinayo dhaxal ahaan.

Wali

Maamule ama masuul hanti u ilaaliya oo u daryeela isagoo dadka kale wakiil uga ah.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimadu waxay arrintan ka fahmeen in hantidii uu Nebigu ﷺ ka tagay aan loo qaybin dhaxal caadi ah oo dhaxlayaashiisa la siiyo, balse loo maamulay sadaqo ahaan. ‘Umar wuxuu adkeeyay in maamulayaashu raacaan habkii Nebiga ﷺ iyo Abū Bakr ay hantida ugu maamuli jireen. Abū Dāwūd wuxuu caddeeyay in ‘Alī iyo al-‘Abbās aysan jaahilnimo darteed u dhaqmin: waxay doonayeen xal caddaalad ah, waxayna codsadeen maamul wadajir ah. Xadiisku wuxuu sidoo kale adkaynayaa in madaxdu si taxaddar leh u ilaaliyaan heshiisyada iyo hantida lagu aaminay.

Casharrada maanta
  1. Hantida aad dadka kale wakiil uga maamusho ugu maamul shuruudihii lagu heshiiyay, kana bixi xisaabteeda.
  2. Marka khilaaf yimaado, marka hore raadso markhaatiyaal lagu kalsoon yahay iyo xeerarkii hore loo dejiyay.
  3. Arrimaha diinta ama sharciga xal caddaalad ah ka raadso, xataa haddii aad adigu dhinac ka tahay.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.