Sunan Abi Dawud, xadiiska 4503
Waxaa weriyey Dumayrah. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Dumayrah
Riwaayadda
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، فَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ سَمِعْتُ زِيَادَ بْنَ ضُمَيْرَةَ الضَّمْرِيَّ، ح وَحَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَيَانٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ زِيَادَ بْنَ سَعْدِ بْنِ ضُمَيْرَةَ السُّلَمِيَّ، - وَهَذَا حَدِيثُ وَهْبٍ وَهُوَ أَتَمُّ - يُحَدِّثُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ - قَالَ مُوسَى - وَجَدِّهِ وَكَانَا شَهِدَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حُنَيْنًا - ثُمَّ رَجَعْنَا إِلَى حَدِيثِ وَهْبٍ - أَنَّ مُحَلِّمَ بْنَ جَثَّامَةَ اللَّيْثِيَّ قَتَلَ رَجُلاً مِنْ أَشْجَعَ فِي الإِسْلاَمِ وَذَلِكَ أَوَّلُ غِيَرٍ قَضَى بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَكَلَّمَ عُيَيْنَةُ فِي قَتْلِ الأَشْجَعِيِّ لأَنَّهُ مِنْ غَطَفَانَ وَتَكَلَّمَ الأَقْرَعُ بْنُ حَابِسٍ دُونَ مُحَلِّمٍ لأَنَّهُ مِنْ خِنْدِفَ فَارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ وَكَثُرَتِ الْخُصُومَةُ وَاللَّغَطُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عُيَيْنَةُ أَلاَ تَقْبَلُ الْغِيَرَ " . فَقَالَ عُيَيْنَةُ لاَ وَاللَّهِ حَتَّى أُدْخِلَ عَلَى نِسَائِهِ مِنَ الْحَرْبِ وَالْحَزَنِ مَا أَدْخَلَ عَلَى نِسَائِي . قَالَ ثُمَّ ارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ وَكَثُرَتِ الْخُصُومَةُ وَاللَّغَطُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عُيَيْنَةُ أَلاَ تَقْبَلُ الْغِيَرَ " . فَقَالَ عُيَيْنَةُ مِثْلَ ذَلِكَ أَيْضًا إِلَى أَنْ قَامَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي لَيْثٍ يُقَالُ لَهُ مُكَيْتِلٌ عَلَيْهِ شِكَّةٌ وَفِي يَدِهِ دَرَقَةٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لَمْ أَجِدْ لِمَا فَعَلَ هَذَا فِي غُرَّةِ الإِسْلاَمِ مَثَلاً إِلاَّ غَنَمًا وَرَدَتْ فَرُمِيَ أَوَّلُهَا فَنَفَرَ آخِرُهَا اسْنُنِ الْيَوْمَ وَغَيِّرْ غَدًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَمْسُونَ فِي فَوْرِنَا هَذَا وَخَمْسُونَ إِذَا رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ " . وَذَلِكَ فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ وَمُحَلِّمٌ رَجُلٌ طَوِيلٌ آدَمُ وَهُوَ فِي طَرَفِ النَّاسِ فَلَمْ يَزَالُوا حَتَّى تَخَلَّصَ فَجَلَسَ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَيْنَاهُ تَدْمَعَانِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ فَعَلْتُ الَّذِي بَلَغَكَ وَإِنِّي أَتُوبُ إِلَى اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَقَتَلْتَهُ بِسِلاَحِكَ فِي غُرَّةِ الإِسْلاَمِ اللَّهُمَّ لاَ تَغْفِرْ لِمُحَلِّمٍ " . بِصَوْتٍ عَالٍ زَادَ أَبُو سَلَمَةَ فَقَامَ وَإِنَّهُ لَيَتَلَقَّى دُمُوعَهُ بِطَرَفِ رِدَائِهِ قَالَ ابْنُ إِسْحَاقَ فَزَعَمَ قَوْمُهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَغْفَرَ لَهُ بَعْدَ ذَلِكَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ الْغِيَرُ الدِّيَةُ .
Ziyad ibn Sacd ibn Dumayrah as-Sulami ayaa ka warramay, isagoo xiganaya aabihiis (Sacd) iyo awowgiis (Dumayrah) — sida ku cad riwaayada Muusa — oo labadooduba goobjoog ka ahaayeen Dagaalkii Xunayn iyagoo la socday Rasuulka Allah ﷺ: Kadib imaatinkii Islaamka, Muxallam ibn Jaththamah al-Laythi wuxuu dilay nin reer Ashjac ah. Taasi waxay ahayd magtii (diyah) ugu horreysay ee uu Rasuulka Allah ﷺ xukmiyo. Cuyaynah ayaa ka hadlay dilka ninka reer Ashjac maadaama uu ka tirsanaa Qabiilada Ghadafaan, halka al-Aqra' ibn Xaabis uu u dooday Muxallam maadaama uu ka tirsanaa Khunduf. Codadka ayaa kor u kacay, murankii iyo buuqiina wuu batay. Markaas ayuu Rasuulka Allah ﷺ yiri:
"Cuyaynahow, miyaadan qaadanayn magta?" Cuyaynah wuxuu yiri: "Maya, wallaahi, ilaa aan dumarkiisa geliyo dagaal iyo murugo la mid ah tii uu dumarkayga geliyey." Mar kale ayaa codadkii sare u kaceen, murankii iyo buuqiina wuu batay. Rasuulka Allah ﷺ wuxuu yiri: "Cuyaynahow, miyaadan qaadanayn magta?" Cuyaynahna wuxuu ku celiyey jawaabtii hore oo kale. Ilaha nin reer Banu Layth ah oo la yiraahdo Mukaytil, oo sita hub iyo gaashaan, ayaa istaagay oo yiri: "Rasuulkii Allow, uma arko waxa uu ninkan sameeyey bilowgii Islaamka tusaale aan ahayn ido soo ordaday oo kuwii hore la toogtay markaasay kuwii dambe carareen." (Tusaalaha kalena waa:) "Maanta sharci deji, berina beddel." Rasuulka Allah ﷺ wuxuu yiri: "Konton [geel ah] hadda, iyo konton markaan Madiina ku noqono." Tani waxay dhacday intii lagu jiray qaar ka mid ah safarradiisii. Muxallam wuxuu ahaa nin dheer oo midabkiisu madow yahay, wuxuuna joogay dhinaca dadka. Ma aysan joojin dadaalkooda ilaa laga sii daayay. Wuxuu fariistay horteeda Rasuulka Allah ﷺ isagoo indhihiisu ilmeynayaan. Wuxuu yiri: "Rasuulkii Allow, waan sameeyey wixii aad ogaatay, waxaanan u towbad keenay Allah Tabaraka wa Tacaalaa, ee ii dambi dhaaf weydii Allah Caswa wa Jalla, Rasuulkii Allow." Laakiin Rasuulka Allah ﷺ wuxuu cod dheer ku yiri: "Ma waxaad ku dishay hubkaaga bilowgii Islaamka? Alloow, ha u dambi dhaafin Muxallam!" Abuu Salama wuxuu raaciyey: Wuxuu istaagay isagoo ilmadhiisa ku tirinaya cidhifka maradiisa. Ibn Isxaaq wuxuu yiri: Qoomkiisu waxay sheegeen in Rasuulka Allah ﷺ uu dambi dhaaf u weydiiyey kadib taas. Abuu Daawud wuxuu yiri: An-Nadr ibn Shumayl wuxuu yiri: 'Al-ghiyar' macneheedu waa mag (diyah).
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Xadiisku wuxuu ka warramayaa kiis dil ah iyo go'aaminta magta dhiigga.
Qoraalku wuxuu arrinta ku xusayaa kaddib imaanshihii Islaamka iyo intii lagu jiray safar uu Nabigu ﷺ ku maqnaa. Muhallim ibn Jaththamah wuxuu dilay nin ka tirsanaa qabiilka Ashja'; dabadeedna waxaa dhacay muran ku saabsan qisaasta iyo magta dhiigga.
Magdhow lacageed oo, sida xeerarka fiqhiga Islaamku dhigayaan, xaalado gaar ah oo dil ah la siiyo dadka xaqa u leh.
Eray qoraalka dhexdiisa lagu fasiray inuu yahay magta dhiigga.
Jawaab sharci ah oo loo maro fal ka dhan ah nolosha; ma aha oggolaansho aargoosi qofeed.
Fuquhadii hore waxay werintan kaga hadlaan arrimaha magta dhiigga iyo sida loo maareeyo dilka, laakiin darajadeeda daciifka ahi waxay ka dhigan tahay inaanay kaligeed noqon karin saldhig sharci oo madax-bannaan. Xeerarka la aqoonsan yahay ee qisaasta, cafiska iyo magdhowga waxaa lagu saleeyaa Qur'aanka iyo werinno ka xoog badan. Afarta madhhab ee Sunnigu arrimahan waxay u arkaan awood ay leeyihiin maamullada xaqa u leh iyo dadka xuquuqda leh, ee uma arkaan sabab qofku iskiis caddaalad u fushado. Hadalka adag ee Muhallim laga yiri waxaa barbar socda xuska ah in qoomkiisu ka warramay ducadii dambe ee dambi-dhaafka loogu baryay.
- Eedeynta dilka ha baaraan hay'adaha awoodda u leh; marnaba adigu ha aargudan.
- Marka fal nafta waxyeelleeya dhaco, raadi xal sharci ah oo ilaaliya xuquuqda ehelka marxuumka kana hortaga in xaaladdu sii xumaato.
- Werinnada daciifka ah si taxaddar leh ula dhaqan, xukunnada diintana ku salee Qur'aanka iyo ilo lagu kalsoon yahay.
Werintan saxiixa ahi waxay qeexaysaa xurmada nafaha dadka, waxayna saldhig ka xoog badan u tahay muujinta culayska dilka xaqdarro ah.
Sahih al-Bukhari · #6142 (Sahih)Werintan saxiixa ahi waxay ka hadlaysaa kiis dhaawac geeriyoodeen sababay, waxayna muujinaysaa sida taxaddarka leh ee loo qiimeeyo murannada noocaas ah.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.