Sunnada Nabiga ﷺ · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud, xadiiska 4612

Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Sunnada Nabiga ﷺ
سنن أبي داود

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ كَتَبَ رَجُلٌ إِلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ يَسْأَلُهُ عَنِ الْقَدَرِ، ح وَحَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمُؤَذِّنُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَسَدُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ دُلَيْلٍ، قَالَ سَمِعْتُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيَّ، يُحَدِّثُنَا عَنِ النَّضْرِ، ح وَحَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ قَبِيصَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، عَنْ أَبِي الصَّلْتِ، - وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ ابْنِ كَثِيرٍ وَمَعْنَاهُمْ - قَالَ كَتَبَ رَجُلٌ إِلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ يَسْأَلُهُ عَنِ الْقَدَرِ فَكَتَبَ أَمَّا بَعْدُ أُوصِيكَ بِتَقْوَى اللَّهِ وَالاِقْتِصَادِ فِي أَمْرِهِ وَاتِّبَاعِ سُنَّةِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم وَتَرْكِ مَا أَحْدَثَ الْمُحْدِثُونَ بَعْدَ مَا جَرَتْ بِهِ سُنَّتُهُ وَكُفُوا مُؤْنَتَهُ فَعَلَيْكَ بِلُزُومِ السُّنَّةِ فَإِنَّهَا لَكَ بِإِذْنِ اللَّهِ عِصْمَةٌ ثُمَّ اعْلَمْ أَنَّهُ لَمْ يَبْتَدِعِ النَّاسُ بِدْعَةً إِلاَّ قَدْ مَضَى قَبْلَهَا مَا هُوَ دَلِيلٌ عَلَيْهَا أَوْ عِبْرَةٌ فِيهَا فَإِنَّ السُّنَّةَ إِنَّمَا سَنَّهَا مَنْ قَدْ عَلِمَ مَا فِي خِلاَفِهَا وَلَمْ يَقُلِ ابْنُ كَثِيرٍ مَنْ قَدْ عَلِمَ ‏.‏ مِنَ الْخَطَإِ وَالزَّلَلِ وَالْحُمْقِ وَالتَّعَمُّقِ فَارْضَ لِنَفْسِكَ مَا رَضِيَ بِهِ الْقَوْمُ لأَنْفُسِهِمْ فَإِنَّهُمْ عَلَى عِلْمٍ وَقَفُوا وَبِبَصَرٍ نَافِذٍ كَفَوْا وَلَهُمْ عَلَى كَشْفِ الأُمُورِ كَانُوا أَقْوَى وَبِفَضْلِ مَا كَانُوا فِيهِ أَوْلَى فَإِنْ كَانَ الْهُدَى مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ لَقَدْ سَبَقْتُمُوهُمْ إِلَيْهِ وَلَئِنْ قُلْتُمْ إِنَّمَا حَدَثَ بَعْدَهُمْ ‏.‏ مَا أَحْدَثَهُ إِلاَّ مَنِ اتَّبَعَ غَيْرَ سَبِيلِهِمْ وَرَغِبَ بِنَفْسِهِ عَنْهُمْ فَإِنَّهُمْ هُمُ السَّابِقُونَ فَقَدْ تَكَلَّمُوا فِيهِ بِمَا يَكْفِي وَوَصَفُوا مِنْهُ مَا يَشْفِي فَمَا دُونَهُمْ مِنْ مَقْصَرٍ وَمَا فَوْقَهُمْ مِنْ مَحْسَرٍ وَقَدْ قَصَّرَ قَوْمٌ دُونَهُمْ فَجَفَوْا وَطَمَحَ عَنْهُمْ أَقْوَامٌ فَغَلَوْا وَإِنَّهُمْ بَيْنَ ذَلِكَ لَعَلَى هُدًى مُسْتَقِيمٍ كَتَبْتَ تَسْأَلُ عَنِ الإِقْرَارِ بِالْقَدَرِ فَعَلَى الْخَبِيرِ بِإِذْنِ اللَّهِ وَقَعْتَ مَا أَعْلَمُ مَا أَحْدَثَ النَّاسُ مِنْ مُحْدَثَةٍ وَلاَ ابْتَدَعُوا مِنْ بِدْعَةٍ هِيَ أَبْيَنُ أَثَرًا وَلاَ أَثْبَتُ أَمْرًا مِنَ الإِقْرَارِ بِالْقَدَرِ لَقَدْ كَانَ ذَكَرَهُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ الْجُهَلاَءُ يَتَكَلَّمُونَ بِهِ فِي كَلاَمِهِمْ وَفِي شِعْرِهِمْ يُعَزُّونَ بِهِ أَنْفُسَهُمْ عَلَى مَا فَاتَهُمْ ثُمَّ لَمْ يَزِدْهُ الإِسْلاَمُ بَعْدُ إِلاَّ شِدَّةً وَلَقَدْ ذَكَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَيْرِ حَدِيثٍ وَلاَ حَدِيثَيْنِ وَقَدْ سَمِعَهُ مِنْهُ الْمُسْلِمُونَ فَتَكَلَّمُوا بِهِ فِي حَيَاتِهِ وَبَعْدَ وَفَاتِهِ يَقِينًا وَتَسْلِيمًا لِرَبِّهِمْ وَتَضْعِيفًا لأَنْفُسِهِمْ أَنْ يَكُونَ شَىْءٌ لَمْ يُحِطْ بِهِ عِلْمُهُ وَلَمْ يُحْصِهِ كِتَابُهُ وَلَمْ يَمْضِ فِيهِ قَدَرُهُ وَإِنَّهُ مَعَ ذَلِكَ لَفِي مُحْكَمِ كِتَابِهِ مِنْهُ اقْتَبَسُوهُ وَمِنْهُ تَعَلَّمُوهُ وَلَئِنْ قُلْتُمْ لِمَ أَنْزَلَ اللَّهُ آيَةَ كَذَا وَلِمَ قَالَ كَذَا ‏.‏ لَقَدْ قَرَءُوْا مِنْهُ مَا قَرَأْتُمْ وَعَلِمُوا مِنْ تَأْوِيلِهِ مَا جَهِلْتُمْ وَقَالُوا بَعْدَ ذَلِكَ كُلِّهِ بِكِتَابٍ وَقَدَرٍ وَكُتِبَتِ الشَّقَاوَةُ وَمَا يُقَدَّرْ يَكُنْ وَمَا شَاءَ اللَّهُ كَانَ وَمَا لَمْ يَشَأْ لَمْ يَكُنْ وَلاَ نَمْلِكُ لأَنْفُسِنَا ضَرًّا وَلاَ نَفْعًا ثُمَّ رَغَبُوا بَعْدَ ذَلِكَ وَرَهِبُوا ‏.‏

Tarjumaad

Sufyan wuxuu yiri (sida ku cad hal silsilad), Abuu as-Saalitna wuxuu yiri (sida ku cad silsilad kale): Nin baa warqad u qoray Cumar bin Cabdi-casiis isagoo wax ka weydiinaya Qaddarka Alle. Wuxuu ugu jawaabay: Marka hore, waxaan kugu dardaarayaa inaad Alle ka cabsato, dhexdhexaad ka ahaato raacitaanka amarkiisa, raacdo Sunnada Nabigiisa ﷺ, kana tagto bidcooyinka ay dadka bidco-sameeyayaasha ah keeneen kadib markii Sunnadiisu dhaqan-gashay oo laga badbaaday dhibkeeda; sidaas darteed ku dheggnow Sunnada, maxaa yeelay iyadaa kuu noqon doonta ilaalin idanka Alle. Ogow in bidco kasta oo dadku sameeyeen ay horay u jirtay wax daliil ah oo beeninaya ama cashar ku jira, waayo Sunnada waxaa dejiyey dad ogaa khaladka, simbiriirixada, nacasnimo iyo xadgudubka ka dhalan kara haddii lagu khilaafo. Sidaas darteed, naftaada u raalli ka noqo wixii dadkii hore naftooda u raalli ka noqdeen, maxaa yeelay iyagu cilmi buuxa bay u lahaayeen wixii loo sheegay, aragti fogna way ku reebeen wixii xaaraan ah; iyagaa innaga xoog roonaa xagga iftiiminta arrimaha diinta, fadligoodana way innaga sarreeyeen. Haddii hanuunku yahay waxa aad haysataan, waad ka horreyseen iyaga. Haddaad dhahdaan bidcada kadib timid waxaa keenay kuwo raacay jid aan kooda ahayn oo nacay iyaga, runtii iyagaa hormuudka ahaa, si ku filanna way uga hadleen, sharaxaad bogsiinaysana way ka bixiyeen. Wax ka hooseeya ma jiro, wax ka sarreeyana ma jiro. Dad baa ka gaabiyey iyaga oo jaahil noqday, dad kalena way ka xadgudbeen oo ghuluw sameeyeen, laakiin iyagu intaas dhexdeeda bay hanuun toosan ku sugnaayeen. Waxaad i weydiisay Iqrarka Qaddarka, waxaadna la kulantay khabiir idanka Alle. Ma garanayo bidco ama cusbooneysiin ka muuqasho badan, kana sugnaan badan Iqrarka Qaddarka. Xilligii Jaahiliyada dadkii jaahiliinta ahaa way xusi jireen; khudbadahooda iyo gabayadooda bay ku sheegi jireen si ay nafahooda ugu qalbi-qaboojiyaan wixii ka tegay. Islaamkuna wuu sii adkeeyey rumayntiisa. Rasuulka Alle ﷺ kuma soo hadalqaadin hal ama laba xadiis oo kaliya, ee Muslimiintu way ka maqleen isaga, noloshiisii iyo geeridiisii kadibna way ka hadli jireen iyagoo rumeysan oo Rabbigood u hoggaansamaya, isla markaana naftooda u arka mid tabar daran. Ma jiro wax aan cilmigiisu koobin, kitaabkiisu tirin, qaddarkiisuna fulin. Iyadoo ay sidaas tahay, Kitaabkiisa Muxkamka ah bay ka heleen, xaggiisana ka barteen. Haddaad dhahdaan maxaa Alle u soo dejiyey aayadda hebel, maxaase uu u yiri saa? Way akhriyeen waxaad akhriseen, wayna ogaayeen tafsiirka aad jaahilka ka tihiin. Intaas kadib waxay yiraahdeen: Waxaas oo dhan waa Qoraal iyo Qaddar. Shaqowgu waa qoran yahay, wixii la qaddarayna way dhacayaan; wuxuu Alle doono waa dhacayaa, wuusan dooninna ma dhacayo. Annagu nafteenna waxba uma tari karno, waxna uma dhimi karno. Kadibna way rajeyeen (wanaagga) wayna ka baqeen (xumaanta).

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Cumar ibn Cabdulcasiis wuxuu iimaanka qaddarka ku xidhayaa raacidda Sunnada.

Asalka iyo sababta

Nin ayaa Cumar ibn Cabdulcasiis warqad u qoray isagoo wax ka weydiinaya qaddarka Alle; jawaabtiisa ayaa werinta lagu soo gudbiyey.

Erayada adag oo la sharxay
Qadar

Qaddarka Alle: aqoonta, qorista iyo doonista Alle waxay koobayaan waxa dhaca.

Sunno

Jidka iyo tilmaamaha laga soo weriyey Nabiga ﷺ.

Bidco

Arrin diini ah oo cusub oo diinta lagu soo kordhiyo iyadoo aan wax daliil ah ku lahayn waxyiga.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimadu waxay warqadda Cumar ka fahmeen muhiimadda ay leedahay ku dhegganaanta Sunnada iyo taxaddarka laga muujiyo waxyaabaha diinta lagu soo kordhiyo. Tixraaciisa jiilashii ugu horreeyey wuxuu muujinayaa aqoontooda iyo fahamkooda, balse ma aha baaq ah in su’aalaha laga fogaado: iimaanka Qadarka waxaa lagu saleeyaa waxyiga, dadkuna weli waxay masuul ka yihiin doorashadooda iyo camalkooda. Warqaddu waa hadal ka yimid caalim iyo hoggaamiye hore, mana aha hadal Nabiga laga soo weriyey.

Casharrada maanta
  1. Tilmaamaha Islaamka ka baro ilo lagu kalsoonaan karo, Sunnadana ka hormari waxyaabaha diinta lagu soo kordhiyo ee aan daliilka lahayn.
  2. Rumayso qaddarka Alle, hase yeeshee masuuliyad ku dhaqaaq oo wanaagga ku dadaal.
  3. Su’aalaha iimaanka kaga hadal aqoon iyo is-hoosaysiin, kana fogow xag-jirnimada iyo hadallada go’aanka leh ee aan daliilka lahayn.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.