Cilmiga · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, xadiiska 122

Waxaa weriyey Ubayy ibn Kab. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Cilmiga
صحيح البخاري
Yaa weriyey?

Waxaa weriyey Ubayy ibn Kab

Sahih (lagu kalsoon yahay)

Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبِكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ، إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ‏.‏ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ، فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ‏.‏ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ، إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ، فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ‏.‏ قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهْوَ ثَمَّ، فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ، وَحَمَلاَ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ، حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنَ الْمِكْتَلِ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا، وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا، فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمِهِمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا، لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا، وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنَ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ‏.‏ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، قَالَ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي، فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ ـ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ ـ فَسَلَّمَ مُوسَى‏.‏ فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى‏.‏ فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا، يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لاَ تَعْلَمُهُ أَنْتَ، وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لاَ أَعْلَمُهُ‏.‏ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا، وَلاَ أَعْصِي لَكَ أَمْرًا، فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ، فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ، فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا، فَعُرِفَ الْخَضِرُ، فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ، فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ‏.‏ فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى، مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ‏.‏ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ‏.‏ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ‏.‏ فَكَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا‏.‏ فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلاَمٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلاَهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ‏.‏ فَقَالَ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا ـ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ ـ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا، فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا، فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ‏.‏ قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ‏.‏ فَقَالَ لَهُ مُوسَى لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا‏.‏ قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى، لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا ‏"‏‏.‏

Tarjumaad

Waxaa nooga warramay Cabdullaahi bin Muxammad, wuxuu yiri: Waxaa nooga warramay Sufyaan, wuxuu yiri: Waxaa nooga warramay Camar, wuxuu yiri: Waxaa ii warramay Saciid bin Jubayr, wuxuu yiri: Waxaan ku iri Ibnu Cabbaas:

"Nowf Al-Bikaali wuxuu sheeganayaa in Muuse uusan ahayn Muusihii reer Israa'iil, balse uu yahay Muuse kale." Markaas Ibnu Cabbaas wuxuu yiri: "Cadowga Alle ayaa been sheegay." Waxaa nooga warramay Ubayy bin Kacab oo ka werinaya Nabiga ﷺ inuu yiri: "Nabigii Muuse ayaa istaagay isagoo khudbad u jeedinaya reer Israa'iil, markaasaa la weydiiyey: 'Yaa dadka ugu cilmi badan?' Wuxuu ku jawaabay: 'Anigaa ugu cilmi badan.' Markaas Alle ayaa canaantay maadaama uusan cilmiga ku celin Xaggiisa. Dabadeed Alle ayaa u waxyooday: 'Addoon ka mid ah addoomadayda oo jooga meesha labada bad isku daraan adigaa ka cilmi badan.' Muuse wuxuu yiri: 'Rabbow, sideen ku heli karaa?' Waxaa lagu yiri: 'Kalluun ku qaado dambiil, haddaad weysanna halkaas buu joogaa.' Markaasuu baxay isaga iyo wiilkiisii Yashuuca bin Nuun, waxayna dambiil ku qaateen kalluun. Markay dhagaxii agtiisa gaareen ayay madaxdooda dhigeen oo seexdeen. Kalluunkii ayaa dambishii ka siibtay oo badda dhexdeeda marinnimo u sameystay. Taasi waxay la yaab ku noqotay Muuse iyo wiilkiisii. Intii habeenkaas ka hartay iyo maalintii xigtay way sii socdeen. Markii waagu baryay, Muuse wuxuu wiilkiisii ku yiri: 'Keen quraacdeenna, safarkan daal badan baan kala kulanney.' Muuse ma dareemin daalka ilaa uu dhaafay meeshii lagu amray. Wiilkiisii ayaa ku yiri: 'Ma xusuusataa markaan dhagaxa magangalnay? Anigu kalluunkii waan illaaway.' Muuse wuxuu yiri: 'Taasina waa tii aan doonaynay.' Markaasay raadkoodii dib ugu noqdeen iyagoo raadraacaya. Markay dhagaxii yimaadeen, waxay arkeen nin dhar huwan (ama isku daboolay dharkiisa). Muuse wuu salaamay. Khadir baa yiri: 'Sidee dhulkaaga looga salaamaa?' Wuxuu yiri: 'Anigu waa Muuse.' Wuxuu yiri: 'Muusihii reer Israa'iil?' Wuxuu yiri: 'Haa.' Wuxuu yiri: 'Ma ku raaci karaa si aad iiga bartid waxa lagugu baray ee hanuunka ah?' Khadir wuxuu yiri: 'Adigu iguma samri kartid, Muusow. Anigu cilmi ka mid ah cilmiga Alle oo Ilaahay i baray baan haystaa oo aadan adigu garanayn, adiguna cilmi buu Alle ku baray oo aanan anigu garanayn.' Muuse wuxuu yiri: 'Hadduu Alle idmo, waxaad i heli doontaa anigoo samraaya, amar kaagana ma caasin doono.' Markaasay baxeen iyagoo xeebta badda lugeynaya, mana haysan doonni. Doonni baa agtooda martay, wayna la hadleen inay qaadaan. Khadir waa la gartay, lacag la'aanna way qaadeen. Shimbir yar baa timid oo doonnida dacalkeeda fariisatay, baddana hal ama laba jeer ayay afka la gashay. Khadir wuxuu yiri: 'Muusow, cilmigayga iyo cilimigaagu kama nusqaamin cilmiga Alle wax ka badan inta ay shimbirtani badda ka nuugtay.' Khadir wuxuu qaatay loox ka mid ah looxyada doonnida wuuna rujiey. Muuse wuxuu yiri: 'Dad baa na qaaday lacag la'aan, adiguna doonnidoodii baad burburisay si aad dadkeeda u qarqiso!' Khadir wuxuu yiri: 'Miyaanan kugu oran iguma samri kartid?' Muuse wuxuu yiri: 'Ha iigu qaban wixii aan illaaway.' Tii ugu horreysay ee Muuse waxay ahayd illow. Markaasay sii socdeen, waxayna arkeen wiil yar oo wiilal kale la ciyaaraya. Khadir baa madaxa sare ka qabtay oo gacantiisa ku gooyay (dilay). Muuse wuxuu yiri: 'Ma naf daahir ah oo naf kale dilin baad dishay?' Khadir wuxuu yiri: 'Miyaanan kugu oran iguma samri kartid?' Ibnu Cuyaynah wuxuu yiri: Tanina waa tan ugu adag. Markaasay sii socdeen ilaa ay tuulo dadkeed yimaadeen, cuntana way weydiisteen, laakiin way diideen inay martiqaadaan. Waxay heleen derbi dumaya, markaasuu toosiyey. Khadir gacantiisa ayuu ku toosiyey. Muuse wuxuu yiri: 'Haddaad doonto mushaar baad ka qaadan lahayd.' Khadir wuxuu yiri: 'Tani waa kala-taggeennii anniga iyo adiga.' Nabigu ﷺ wuxuu yiri: 'Alle ha u naxariisto Muuse, waxaan jeclaan lahayn inuu samro si arrinkooda wax badan naloooga warramo.'

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Muuse wuxuu ina barayaa in aqoontu xaddidan tahay, samirkuna fursad u abuuro xikmad.

Erayada adag oo la sharxay
Al-Khidr

Addoon uu Allah siiyay aqoon gaar ah; Muuse ﷺ ayaa u safray si uu wax uga barto.

Isu-tagga labada badood

Meesha uu Allah Muuse ﷺ u tilmaamay inuu u aado si uu ula kulmo Al-Khidr.

Aqoonta in Allah loo nisbeeyo

In la qiro in aqoonta aadamuhu xaddidan tahay, Allahna yahay isha ugu dambaysa ee aqoonta.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimada hore waxay arrintan ka fahmeen in qofka aqoonta leh ay habboon tahay inuu is-hoosaysiiyo oo aqoontiisa Allah u nisbeeyo. Kulankani wuxuu sidoo kale muujinayaa in aqoontu leedahay dhinacyo kala duwan: Muuse ﷺ wuxuu lahaa aqoon uusan Al-Khidr lahayn, Al-Khidrna wuxuu lahaa aqoon uusan Muuse ﷺ lahayn. Culimadu waxay adkeeyaan in Muuse ﷺ ku dhaqmay wixii uu si muuqata u arkay iyo xeerarkii uu yaqaanay; qisadani cidna xaq uma siinayso inay dadka kale dulmiso iyadoo ku doodaysa aqoon qarsoon. Sidoo kale, ardaygu waa inuu samir iyo ixtiraam muujiyo, macallinkuna waa inuu si cad u qeexo xuduudaha waxa uu barayo.

Casharrada maanta
  1. Haddii lagu weydiiyo wax aadan jawaabtiisa hubin, dheh: ‘Allah ayaa og waxa ugu wanaagsan’, dabadeedna si taxaddar leh u baadh.
  2. Markaad qof wax ka baranayso, si samir leh u dhegayso oo su'aalo weydii adigoon ku degdegin wax aadan weli fahmin.
  3. Marka dhibaato ku soo gaadho, ogow inaadan mar walba garanayn xikmadda ka dambaysa; hase yeeshee ku dhegganow caddaaladda iyo xeerarka cad.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.