Sahih al-Bukhari, xadiiska 1386
Waxaa weriyey Samurah ibn Jundub. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Laga soo bilaabo al‑Bukhari dib ilaa Nabiga ﷺ
- 1Musa ibn Isma'ilwuxuu u sheegay al‑Bukhariمُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ
- 2Jarir ibn Hazimجَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ
- 3Abu Rajaأَبُو رَجَاءٍ
- 4Samura ibn Jundabسَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ
- 5Rasuulka Alle ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ
Siday u kala horreeyaan qoraalka Carabiga ee riwaayaddan. Magacyada waxaa laga soo rogay Carabiga loona qoray farta Laatiinka. Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّى صَلاَةً أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ فَقَالَ " مَنْ رَأَى مِنْكُمُ اللَّيْلَةَ رُؤْيَا ". قَالَ فَإِنْ رَأَى أَحَدٌ قَصَّهَا، فَيَقُولُ مَا شَاءَ اللَّهُ، فَسَأَلَنَا يَوْمًا، فَقَالَ " هَلْ رَأَى أَحَدٌ مِنْكُمْ رُؤْيَا ". قُلْنَا لاَ. قَالَ " لَكِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ رَجُلَيْنِ أَتَيَانِي فَأَخَذَا بِيَدِي، فَأَخْرَجَانِي إِلَى الأَرْضِ الْمُقَدَّسَةِ، فَإِذَا رَجُلٌ جَالِسٌ، وَرَجُلٌ قَائِمٌ بِيَدِهِ كَلُّوبٌ مِنْ حَدِيدٍ ـ قَالَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا عَنْ مُوسَى إِنَّهُ ـ يُدْخِلُ ذَلِكَ الْكَلُّوبَ فِي شِدْقِهِ، حَتَّى يَبْلُغَ قَفَاهُ، ثُمَّ يَفْعَلُ بِشِدْقِهِ الآخَرِ مِثْلَ ذَلِكَ، وَيَلْتَئِمُ شِدْقُهُ هَذَا، فَيَعُودُ فَيَصْنَعُ مِثْلَهُ. قُلْتُ مَا هَذَا قَالاَ انْطَلِقْ. فَانْطَلَقْنَا حَتَّى أَتَيْنَا عَلَى رَجُلٍ مُضْطَجِعٍ عَلَى قَفَاهُ، وَرَجُلٌ قَائِمٌ عَلَى رَأْسِهِ بِفِهْرٍ أَوْ صَخْرَةٍ، فَيَشْدَخُ بِهِ رَأْسَهُ، فَإِذَا ضَرَبَهُ تَدَهْدَهَ الْحَجَرُ، فَانْطَلَقَ إِلَيْهِ لِيَأْخُذَهُ، فَلاَ يَرْجِعُ إِلَى هَذَا حَتَّى يَلْتَئِمَ رَأْسُهُ، وَعَادَ رَأْسُهُ كَمَا هُوَ، فَعَادَ إِلَيْهِ فَضَرَبَهُ، قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالاَ انْطَلِقْ. فَانْطَلَقْنَا إِلَى ثَقْبٍ مِثْلِ التَّنُّورِ، أَعْلاَهُ ضَيِّقٌ وَأَسْفَلُهُ وَاسِعٌ، يَتَوَقَّدُ تَحْتَهُ نَارًا، فَإِذَا اقْتَرَبَ ارْتَفَعُوا حَتَّى كَادَ أَنْ يَخْرُجُوا، فَإِذَا خَمَدَتْ رَجَعُوا فِيهَا، وَفِيهَا رِجَالٌ وَنِسَاءٌ عُرَاةٌ. فَقُلْتُ مَنْ هَذَا قَالاَ انْطَلِقْ. فَانْطَلَقْنَا حَتَّى أَتَيْنَا عَلَى نَهَرٍ مِنْ دَمٍ، فِيهِ رَجُلٌ قَائِمٌ عَلَى وَسَطِ النَّهَرِ رَجُلٌ بَيْنَ يَدَيْهِ حِجَارَةٌ، فَأَقْبَلَ الرَّجُلُ الَّذِي فِي النَّهَرِ، فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ رَمَى الرَّجُلُ بِحَجَرٍ فِي فِيهِ، فَرَدَّهُ حَيْثُ كَانَ، فَجَعَلَ كُلَّمَا جَاءَ لِيَخْرُجَ رَمَى فِي فِيهِ بِحَجَرٍ، فَيَرْجِعُ كَمَا كَانَ. فَقُلْتُ مَا هَذَا قَالاَ انْطَلِقْ. فَانْطَلَقْنَا حَتَّى انْتَهَيْنَا إِلَى رَوْضَةٍ خَضْرَاءَ، فِيهَا شَجَرَةٌ عَظِيمَةٌ، وَفِي أَصْلِهَا شَيْخٌ وَصِبْيَانٌ، وَإِذَا رَجُلٌ قَرِيبٌ مِنَ الشَّجَرَةِ بَيْنَ يَدَيْهِ نَارٌ يُوقِدُهَا، فَصَعِدَا بِي فِي الشَّجَرَةِ، وَأَدْخَلاَنِي دَارًا لَمْ أَرَ قَطُّ أَحْسَنَ مِنْهَا، فِيهَا رِجَالٌ شُيُوخٌ وَشَبَابٌ، وَنِسَاءٌ وَصِبْيَانٌ، ثُمَّ أَخْرَجَانِي مِنْهَا فَصَعِدَا بِي الشَّجَرَةَ فَأَدْخَلاَنِي دَارًا هِيَ أَحْسَنُ وَأَفْضَلُ، فِيهَا شُيُوخٌ وَشَبَابٌ. قُلْتُ طَوَّفْتُمَانِي اللَّيْلَةَ، فَأَخْبِرَانِي عَمَّا رَأَيْتُ. قَالاَ نَعَمْ، أَمَّا الَّذِي رَأَيْتَهُ يُشَقُّ شِدْقُهُ فَكَذَّابٌ يُحَدِّثُ بِالْكَذْبَةِ، فَتُحْمَلُ عَنْهُ حَتَّى تَبْلُغَ الآفَاقَ، فَيُصْنَعُ بِهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ. وَالَّذِي رَأَيْتَهُ يُشْدَخُ رَأْسُهُ فَرَجُلٌ عَلَّمَهُ اللَّهُ الْقُرْآنَ، فَنَامَ عَنْهُ بِاللَّيْلِ، وَلَمْ يَعْمَلْ فِيهِ بِالنَّهَارِ، يُفْعَلُ بِهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ. وَالَّذِي رَأَيْتَهُ فِي الثَّقْبِ فَهُمُ الزُّنَاةُ. وَالَّذِي رَأَيْتَهُ فِي النَّهَرِ آكِلُو الرِّبَا. وَالشَّيْخُ فِي أَصْلِ الشَّجَرَةِ إِبْرَاهِيمُ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ وَالصِّبْيَانُ حَوْلَهُ فَأَوْلاَدُ النَّاسِ، وَالَّذِي يُوقِدُ النَّارَ مَالِكٌ خَازِنُ النَّارِ. وَالدَّارُ الأُولَى الَّتِي دَخَلْتَ دَارُ عَامَّةِ الْمُؤْمِنِينَ، وَأَمَّا هَذِهِ الدَّارُ فَدَارُ الشُّهَدَاءِ، وَأَنَا جِبْرِيلُ، وَهَذَا مِيكَائِيلُ، فَارْفَعْ رَأْسَكَ، فَرَفَعْتُ رَأْسِي فَإِذَا فَوْقِي مِثْلُ السَّحَابِ. قَالاَ ذَاكَ مَنْزِلُكَ. قُلْتُ دَعَانِي أَدْخُلْ مَنْزِلِي. قَالاَ إِنَّهُ بَقِيَ لَكَ عُمْرٌ لَمْ تَسْتَكْمِلْهُ، فَلَوِ اسْتَكْمَلْتَ أَتَيْتَ مَنْزِلَكَ ".
Musa bin Ismaaciil baa nooga warramay, Jariir bin Xaazim baa nooga warramay, Abu Rajaa baa nooga warramay, oo ka weriyey Samura bin Jundab, wuxuu yidhi: Nebigu ﷺ markuu tukado salaadda, wuu noo soo jeedsan jiray oo odhan jiray:
"Midkiin ma arkay xalay riyo?" Haddii mid arko wuu ka sheekayn jiray, markaasuu Nebigu ﷺ odhan jiray: "Masha Allah." Maalin buu na weydiiyey oo yidhi: "Midkiin ma arkay riyo?" Waxaan nidhi: "Maya." Wuxuu yidhi: "Laakiin anigu xalay waxaan arkay laba nin oo ii yimid, gacantayda qabtay, oo i geeyey Dhulka Barakaysan. Waxaan arkay nin fadhiya iyo nin taagan oo gacanta ku haysta bir-qallooc (kalub) ah; wuxuu gelinayaa daankiisa ilaa uu gaadho qadaadkiisa, dabadeedna daanka kale ayuu sidaas oo kale ku sameeyaa, daankiisii horena wuu isku soo laabmaa, markaasuu ku celiyaa sidii oo kale. Waxaan idhi: 'Waa maxay tani?' Waxay igu yidhaahdeen: 'Sii soco.' Waannu sii soconnay ilaa aan u nimid nin dhabarka u jiifa iyo nin madaxiisa taagan oo sita dhagax ama saxarad, kaas oo madaxiisa ku burburinaya; markuu dhufto dhagaxu wuu ka rogmanayaa, wuuna u tagaa si uu u soo qaato, mana soo noqdo ilaa madaxiisu sidii hore isugu soo laabto, markaasuu ku celiyaa oo dhuftaa. Waxaan idhi: 'Kani waa kuma?' Waxay igu yidhaahdeen: 'Sii soco.' Waannu sii soconnay ilaa aan nimid god foorno oo kale ah, sare cidhiidhi ah hoosena ballaadhan yahay, dab baa ka holcaya hoostiisa; markuu dabku kaco way kor u kacaan ilaa ay sigtaan inay ka baxaan, markuu damana way ku noqdaan, waxaana ku jira rag iyo dumar qaawan. Waxaan idhi: 'Kuwanu waa kuma?' Waxay igu yidhaahdeen: 'Sii soco.' Waannu sii soconnay ilaa aan nimid webi dhiig ah, waxaana dhexdiisa taagan nin, nin kalena wuxuu taagan yahay webiga agtiisa isagoo haysta dhagaxyo; ninka webiga ku jira markuu doono inuu ka baxo, ninka kale ayaa dhagax afka kaga tuura oo halkiisii ku celiya, mar kasta oo uu isku dayo inuu baxana dhagax baa afka lagaga tuuraa oo halkiisii buu ku noqdaa. Waxaan idhi: 'Waa maxay tani?' Waxay igu yidhaahdeen: 'Sii soco.' Waannu sii soconnay ilaa aan nimid beer cagaaran oo barwaaqo ah, waxaana ku taal geed weyn, asalkeedana waxa fadhiya oday iyo carruur, nin kalena wuxuu joogaa geedka agtiisa isagoo dab shidaya. Markaasay geedka i fuuliyeen oo i geliyeen guri aanan weligey arag mid ka qurux badan, waxaana ku jira rag waayeel ah iyo dhallinyaro, dumar iyo carruur. Dabadeed way iga soo saareen oo geedkay i fuuliyeen, waxayna i geliyeen guri ka sii qurux badan kana wanaagsan kii hore, waxaana ku jira waayeel iyo dhallinyaro. Waxaan ku idhi: 'Xalay waad i wareejiseen, ee ii sheega waxaan arkay.' Waxay yidhaahdeen: 'Haa. Kii aad aragtay ee daankiisa la jeexayey waa beenaale beenta sheegi jiray, dadkuna ka faafin jireen ilaa ay gaadho daafaha adduunka, sidaas baana lagu samaynayaa ilaa Maalinta Qiyaame. Kii aad aragtay ee madaxiisa la burburinayey waa nin Allah baray Qur'aanka, habeenkiina ka seexday (aan akhrin), maalintana aan ku camal-falin, sidaas baana lagu samaynayaa ilaa Maalinta Qiyaame. Kuwii aad ku aragtay godka waa zinaystayaasha. Kuwii aad ku aragtay webiga waa kuwa ribada cuna. Odaygii geedka asalkeeda fadhiyey waa Ibraahiim — nabadgelyo korkiisa ha ahaatee — carruurtana hareerihiisa joogtana waa ubadka dadka. Ninka dabka shidayana waa Maalik, khasnajiga Naarta. Gurigii hore ee aad gashay waa guriga guud ee Mu'miniinta, gurigan labaadna waa guriga Shuhadada. Anigu waa Jibriil, kanina waa Miikaa'iil. Madaxaaga kor u qaad.' Madaxaygaan kor u qaaday, waxaanan arkay wax daruur u eg oo kor kayga ah. Waxay yidhaahdeen: 'Kaasi waa manzilkaaga.' Waxaan idhi: 'I daaya aan galo manzilkayga.' Waxay yidhaahdeen: 'Waxa kuu hadhay cimri aadan weli dhammaysan, haddaad dhammaysatana waad geli lahayd manzilkaaga.'
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Riyadu waxay muujinaysaa cawaaqibta beenta, dayacaadda Qur’aanka, sinada iyo ribada.
Ribo ama kororsi xaaraan ah oo ka dhaca macaamillo maaliyadeed qaarkood.
Galmada ka baxsan guur ansax ah.
Mu’miniinta sida ku cad ilaha Islaamku leh darajada shahiidnimada.
Culimada hore waxay adkeeyeen in riyadu xambaarsan tahay digniino cad: faafinta beenta, dayacaadda aqoonta Qur’aanka, ku dhaqmi la’aantiisa, sinada iyo isticmaalka ribadu waa arrimo culus. Xuska ka tegista akhriska habeenkii waa in lala fahmaa ku dhaqmi la’aanta Qur’aanka; casharku ma aha in qof kasta oo hurda uu dembaabayo. Muuqaalladu waxay ka mid yihiin waxa qarsoon sida waxyigu u sheegay, mana habboona in qofku iskiis u go’aamiyo macnahooda saxda ah. Culimadu sidoo kale waxay ka fahmeen in riyada Nebiga ﷺ ay yeelan karto macne run ah, isla markaana wax ku baridda sawirro saamayn leh ay sii qoto dheereyn karto fahamka.
- Hubi wararka ka hor intaadan faafin, hana gudbin sheegashooyin aan la xaqiijin.
- Maalin kasta waqti u qoondee Qur’aanka, iskuna day inaad casharradiisa ku dabaqdo doorashooyinkaaga.
- Ka fogow ribada iyo xiriirrada guurka ka baxsan; su’aalahana kala tasho cid lagu kalsoon yahay oo aqoon diineed leh.
Werintani, oo ku jirta isla kitaabka, waxay bixinaysaa xog dheeraad ah oo ku saabsan xaaladda geerida ka dib, waxayna la jaanqaadaysaa muuqaalada halkan lagu tilmaamay.
40 Hadith van an-Nawawi · #40 (Sahih)Dhiirrigelinta ah in adduunkan loogu noolaado sidii qof qalaad waxay xoojinaysaa baaqa ah in Aakhiro laga fiirsado.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.