Sahih al-Bukhari, xadiiska 2661
Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ، سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ وَأَفْهَمَنِي بَعْضَهُ أَحْمَدُ حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيِّ، وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الإِفْكِ مَا قَالُوا، فَبَرَّأَهَا اللَّهُ مِنْهُ، قَالَ الزُّهْرِيُّ، وَكُلُّهُمْ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنْ حَدِيثِهَا وَبَعْضُهُمْ أَوْعَى مِنْ بَعْضٍ، وَأَثْبَتُ لَهُ اقْتِصَاصًا، وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمُ الْحَدِيثَ الَّذِي حَدَّثَنِي عَنْ عَائِشَةَ، وَبَعْضُ حَدِيثِهِمْ يُصَدِّقُ بَعْضًا. زَعَمُوا أَنَّ عَائِشَةَ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ سَفَرًا أَقْرَعَ بَيْنَ أَزْوَاجِهِ، فَأَيَّتُهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا خَرَجَ بِهَا مَعَهُ، فَأَقْرَعَ بَيْنَنَا فِي غَزَاةٍ غَزَاهَا فَخَرَجَ سَهْمِي، فَخَرَجْتُ مَعَهُ بَعْدَ مَا أُنْزِلَ الْحِجَابُ، فَأَنَا أُحْمَلُ فِي هَوْدَجٍ وَأُنْزَلُ فِيهِ، فَسِرْنَا حَتَّى إِذَا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَزْوَتِهِ تِلْكَ، وَقَفَلَ وَدَنَوْنَا مِنَ الْمَدِينَةِ، آذَنَ لَيْلَةً بِالرَّحِيلِ، فَقُمْتُ حِينَ آذَنُوا بِالرَّحِيلِ، فَمَشَيْتُ حَتَّى جَاوَزْتُ الْجَيْشَ، فَلَمَّا قَضَيْتُ شَأْنِي أَقْبَلْتُ إِلَى الرَّحْلِ، فَلَمَسْتُ صَدْرِي، فَإِذَا عِقْدٌ لِي مِنْ جَزْعِ أَظْفَارٍ قَدِ انْقَطَعَ، فَرَجَعْتُ فَالْتَمَسْتُ عِقْدِي، فَحَبَسَنِي ابْتِغَاؤُهُ، فَأَقْبَلَ الَّذِينَ يَرْحَلُونَ لِي، فَاحْتَمَلُوا هَوْدَجِي فَرَحَلُوهُ عَلَى بَعِيرِي الَّذِي كُنْتُ أَرْكَبُ، وَهُمْ يَحْسِبُونَ أَنِّي فِيهِ، وَكَانَ النِّسَاءُ إِذْ ذَاكَ خِفَافًا لَمْ يَثْقُلْنَ وَلَمْ يَغْشَهُنَّ اللَّحْمُ، وَإِنَّمَا يَأْكُلْنَ الْعُلْقَةَ مِنَ الطَّعَامِ، فَلَمْ يَسْتَنْكِرِ الْقَوْمُ حِينَ رَفَعُوهُ ثِقَلَ الْهَوْدَجِ فَاحْتَمَلُوهُ وَكُنْتُ جَارِيَةً حَدِيثَةَ السِّنِّ، فَبَعَثُوا الْجَمَلَ وَسَارُوا، فَوَجَدْتُ عِقْدِي بَعْدَ مَا اسْتَمَرَّ الْجَيْشُ، فَجِئْتُ مَنْزِلَهُمْ وَلَيْسَ فِيهِ أَحَدٌ، فَأَمَمْتُ مَنْزِلِي الَّذِي كُنْتُ بِهِ فَظَنَنْتُ أَنَّهُمْ سَيَفْقِدُونِي فَيَرْجِعُونَ إِلَىَّ، فَبَيْنَا أَنَا جَالِسَةٌ غَلَبَتْنِي عَيْنَاىَ فَنِمْتُ، وَكَانَ صَفْوَانُ بْنُ الْمُعَطَّلِ السُّلَمِيُّ ثُمَّ الذَّكْوَانِيُّ مِنْ وَرَاءِ الْجَيْشِ، فَأَصْبَحَ عِنْدَ مَنْزِلِي فَرَأَى سَوَادَ إِنْسَانٍ نَائِمٍ فَأَتَانِي، وَكَانَ يَرَانِي قَبْلَ الْحِجَابِ فَاسْتَيْقَظْتُ بِاسْتِرْجَاعِهِ حِينَ أَنَاخَ رَاحِلَتَهُ، فَوَطِئَ يَدَهَا فَرَكِبْتُهَا فَانْطَلَقَ يَقُودُ بِي الرَّاحِلَةَ، حَتَّى أَتَيْنَا الْجَيْشَ بَعْدَ مَا نَزَلُوا مُعَرِّسِينَ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ، فَهَلَكَ مَنْ هَلَكَ، وَكَانَ الَّذِي تَوَلَّى الإِفْكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ، فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَاشْتَكَيْتُ بِهَا شَهْرًا، يُفِيضُونَ مِنْ قَوْلِ أَصْحَابِ الإِفْكِ، وَيَرِيبُنِي فِي وَجَعِي أَنِّي لاَ أَرَى مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللُّطْفَ الَّذِي كُنْتُ أَرَى مِنْهُ حِينَ أَمْرَضُ، إِنَّمَا يَدْخُلُ فَيُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُولُ " كَيْفَ تِيكُمْ ". لاَ أَشْعُرُ بِشَىْءٍ مِنْ ذَلِكَ حَتَّى نَقَهْتُ، فَخَرَجْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ الْمَنَاصِعِ مُتَبَرَّزُنَا، لاَ نَخْرُجُ إِلاَّ لَيْلاً إِلَى لَيْلٍ، وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ نَتَّخِذَ الْكُنُفَ قَرِيبًا مِنْ بُيُوتِنَا، وَأَمْرُنَا أَمْرُ الْعَرَبِ الأُوَلِ فِي الْبَرِّيَّةِ أَوْ فِي التَّنَزُّهِ، فَأَقْبَلْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ بِنْتُ أَبِي رُهْمٍ نَمْشِي، فَعَثُرَتْ فِي مِرْطِهَا فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ، فَقُلْتُ لَهَا بِئْسَ مَا قُلْتِ، أَتَسُبِّينَ رَجُلاً شَهِدَ بَدْرًا فَقَالَتْ يَا هَنْتَاهْ أَلَمْ تَسْمَعِي مَا قَالُوا فَأَخْبَرَتْنِي بِقَوْلِ أَهْلِ الإِفْكِ، فَازْدَدْتُ مَرَضًا إِلَى مَرَضِي، فَلَمَّا رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ فَقَالَ " كَيْفَ تِيكُمْ ". فَقُلْتُ ائْذَنْ لِي إِلَى أَبَوَىَّ. قَالَتْ وَأَنَا حِينَئِذٍ أُرِيدُ أَنْ أَسْتَيْقِنَ الْخَبَرَ مِنْ قِبَلِهِمَا، فَأَذِنَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَيْتُ أَبَوَىَّ فَقُلْتُ لأُمِّي مَا يَتَحَدَّثُ بِهِ النَّاسُ فَقَالَتْ يَا بُنَيَّةُ هَوِّنِي عَلَى نَفْسِكِ الشَّأْنَ، فَوَاللَّهِ لَقَلَّمَا كَانَتِ امْرَأَةٌ قَطُّ وَضِيئَةٌ عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا وَلَهَا ضَرَائِرُ إِلاَّ أَكْثَرْنَ عَلَيْهَا. فَقُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ وَلَقَدْ يَتَحَدَّثُ النَّاسُ بِهَذَا قَالَتْ فَبِتُّ تِلْكَ اللَّيْلَةَ حَتَّى أَصْبَحْتُ لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ، ثُمَّ أَصْبَحْتُ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ حِينَ اسْتَلْبَثَ الْوَحْىُ، يَسْتَشِيرُهُمَا فِي فِرَاقِ أَهْلِهِ، فَأَمَّا أُسَامَةُ فَأَشَارَ عَلَيْهِ بِالَّذِي يَعْلَمُ فِي نَفْسِهِ مِنَ الْوُدِّ لَهُمْ، فَقَالَ أُسَامَةُ أَهْلُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلاَ نَعْلَمُ وَاللَّهِ إِلاَّ خَيْرًا، وَأَمَّا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمْ يُضَيِّقِ اللَّهُ عَلَيْكَ وَالنِّسَاءُ سِوَاهَا كَثِيرٌ، وَسَلِ الْجَارِيَةَ تَصْدُقْكَ. فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَرِيرَةَ فَقَالَ " يَا بَرِيرَةُ هَلْ رَأَيْتِ فِيهَا شَيْئًا يَرِيبُكِ ". فَقَالَتْ بَرِيرَةُ لاَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ، إِنْ رَأَيْتُ مِنْهَا أَمْرًا أَغْمِصُهُ عَلَيْهَا أَكْثَرَ مِنْ أَنَّهَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ تَنَامُ عَنِ الْعَجِينَ فَتَأْتِي الدَّاجِنُ فَتَأْكُلُهُ. فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ يَوْمِهِ، فَاسْتَعْذَرَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ ابْنِ سَلُولَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ يَعْذِرُنِي مِنْ رَجُلٍ بَلَغَنِي أَذَاهُ فِي أَهْلِي، فَوَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ خَيْرًا، وَقَدْ ذَكَرُوا رَجُلاً مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ إِلاَّ خَيْرًا، وَمَا كَانَ يَدْخُلُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ مَعِي ". فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا وَاللَّهِ أَعْذِرُكَ مِنْهُ، إِنْ كَانَ مِنَ الأَوْسِ ضَرَبْنَا عُنُقَهُ، وَإِنْ كَانَ مِنْ إِخْوَانِنَا مِنَ الْخَزْرَجِ أَمَرْتَنَا فَفَعَلْنَا فِيهِ أَمْرَكَ. فَقَامَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَهُوَ سَيِّدُ الْخَزْرَجِ، وَكَانَ قَبْلَ ذَلِكَ رَجُلاً صَالِحًا وَلَكِنِ احْتَمَلَتْهُ الْحَمِيَّةُ فَقَالَ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ، لاَ تَقْتُلُهُ وَلاَ تَقْدِرُ عَلَى ذَلِكَ، فَقَامَ أُسَيْدُ بْنُ الْحُضَيْرِ فَقَالَ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ، وَاللَّهِ لَنَقْتُلَنَّهُ، فَإِنَّكَ مُنَافِقٌ تُجَادِلُ عَنِ الْمُنَافِقِينَ. فَثَارَ الْحَيَّانِ الأَوْسُ وَالْخَزْرَجُ حَتَّى هَمُّوا، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ فَنَزَلَ فَخَفَّضَهُمْ حَتَّى سَكَتُوا وَسَكَتَ، وَبَكَيْتُ يَوْمِي لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ، فَأَصْبَحَ عِنْدِي أَبَوَاىَ، قَدْ بَكَيْتُ لَيْلَتَيْنِ وَيَوْمًا حَتَّى أَظُنُّ أَنَّ الْبُكَاءَ فَالِقٌ كَبِدِي ـ قَالَتْ ـ فَبَيْنَا هُمَا جَالِسَانِ عِنْدِي وَأَنَا أَبْكِي إِذِ اسْتَأْذَنَتِ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَأَذِنْتُ لَهَا، فَجَلَسَتْ تَبْكِي مَعِي، فَبَيْنَا نَحْنُ كَذَلِكَ إِذْ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَلَسَ، وَلَمْ يَجْلِسْ عِنْدِي مِنْ يَوْمِ قِيلَ فِيَّ مَا قِيلَ قَبْلَهَا، وَقَدْ مَكُثَ شَهْرًا لاَ يُوحَى إِلَيْهِ فِي شَأْنِي شَىْءٌ ـ قَالَتْ ـ فَتَشَهَّدَ ثُمَّ قَالَ " يَا عَائِشَةُ فَإِنَّهُ بَلَغَنِي عَنْكِ كَذَا وَكَذَا، فَإِنْ كُنْتِ بَرِيئَةً فَسَيُبَرِّئُكِ اللَّهُ، وَإِنْ كُنْتِ أَلْمَمْتِ فَاسْتَغْفِرِي اللَّهَ وَتُوبِي إِلَيْهِ، فَإِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اعْتَرَفَ بِذَنْبِهِ ثُمَّ تَابَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ ". فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقَالَتَهُ قَلَصَ دَمْعِي حَتَّى مَا أُحِسُّ مِنْهُ قَطْرَةً وَقُلْتُ لأَبِي أَجِبْ عَنِّي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَ وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَقُلْتُ لأُمِّي أَجِيبِي عَنِّي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا قَالَ. قَالَتْ وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَتْ وَأَنَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ لاَ أَقْرَأُ كَثِيرًا مِنَ الْقُرْآنِ فَقُلْتُ إِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ أَنَّكُمْ سَمِعْتُمْ مَا يَتَحَدَّثُ بِهِ النَّاسُ، وَوَقَرَ فِي أَنْفُسِكُمْ وَصَدَّقْتُمْ بِهِ، وَلَئِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي بَرِيئَةٌ. وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنِّي لَبَرِيئَةٌ لاَ تُصَدِّقُونِي بِذَلِكَ، وَلَئِنِ اعْتَرَفْتُ لَكُمْ بِأَمْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي بَرِيئَةٌ لَتُصَدِّقُنِّي وَاللَّهِ مَا أَجِدُ لِي وَلَكُمْ مَثَلاً إِلاَّ أَبَا يُوسُفَ إِذْ قَالَ {فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ} ثُمَّ تَحَوَّلْتُ عَلَى فِرَاشِي، وَأَنَا أَرْجُو أَنْ يُبَرِّئَنِي اللَّهُ، وَلَكِنْ وَاللَّهِ مَا ظَنَنْتُ أَنْ يُنْزِلَ فِي شَأْنِي وَحْيًا، وَلأَنَا أَحْقَرُ فِي نَفْسِي مِنْ أَنْ يُتَكَلَّمَ بِالْقُرْآنِ فِي أَمْرِي، وَلَكِنِّي كُنْتُ أَرْجُو أَنْ يَرَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّوْمِ رُؤْيَا يُبَرِّئُنِي اللَّهُ، فَوَاللَّهِ مَا رَامَ مَجْلِسَهُ وَلاَ خَرَجَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ حَتَّى أُنْزِلَ عَلَيْهِ، فَأَخَذَهُ مَا كَانَ يَأْخُذُهُ مِنَ الْبُرَحَاءِ، حَتَّى إِنَّهُ لَيَتَحَدَّرُ مِنْهُ مِثْلُ الْجُمَانِ مِنَ الْعَرَقِ فِي يَوْمٍ شَاتٍ، فَلَمَّا سُرِّيَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَضْحَكُ، فَكَانَ أَوَّلَ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَ بِهَا أَنْ قَالَ لِي " يَا عَائِشَةُ، احْمَدِي اللَّهَ فَقَدْ بَرَّأَكِ اللَّهُ ". فَقَالَتْ لِي أُمِّي قُومِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَقُلْتُ لاَ وَاللَّهِ، لاَ أَقُومُ إِلَيْهِ، وَلاَ أَحْمَدُ إِلاَّ اللَّهَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ} الآيَاتِ، فَلَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ هَذَا فِي بَرَاءَتِي قَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ ـ رضى الله عنه ـ وَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحِ بْنِ أُثَاثَةَ لِقَرَابَتِهِ مِنْهُ وَاللَّهِ لاَ أُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحٍ شَيْئًا أَبَدًا بَعْدَ مَا قَالَ لِعَائِشَةَ. فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى {وَلاَ يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ} إِلَى قَوْلِهِ {غَفُورٌ رَحِيمٌ} فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ بَلَى، وَاللَّهِ إِنِّي لأُحِبُّ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لِي، فَرَجَعَ إِلَى مِسْطَحٍ الَّذِي كَانَ يُجْرِي عَلَيْهِ. وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْأَلُ زَيْنَبَ بِنْتَ جَحْشٍ عَنْ أَمْرِي، فَقَالَ " يَا زَيْنَبُ، مَا عَلِمْتِ مَا رَأَيْتِ ". فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَحْمِي سَمْعِي وَبَصَرِي، وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهَا إِلاَّ خَيْرًا، قَالَتْ وَهْىَ الَّتِي كَانَتْ تُسَامِينِي، فَعَصَمَهَا اللَّهُ بِالْوَرَعِ. قَالَ وَحَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، مِثْلَهُ. قَالَ وَحَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، مِثْلَهُ.
Rabi'atu Aisha:(xaaska Nebi)
"Markasta oo uu Rasuulka Allah (ﷺ) u qorsheeyay safar, wuxuu ku codayn jiray xaaskii ugu xushay oo uu la qaadan jiray midka ku guuleysata codaynta. Intii uu ku jiray Gawaarida, wuxuu codayn jiray annaga, codayntii ayaa i gaadhay, aniguna waxaan raacay isaga ka dib markii Allah uu xukumo in haweenku xirtaan veliyood. Waxaan ku dhex jirtay Howdah (koobka lo'da) oo waxaan ka degtay iyadoo aan weli ku jirin. Markii Rasuulka Allah (ﷺ) uu dhammeystiray Gawaaridiisii oo uu gurigiisa soo noqday, annaguna waxaan u dhowaanayn magaalada Madina, Rasuulka Allah (ﷺ) ayaa amray in aan habeenkii sii wadno socodka. Markii la siiyay amarka in la bilaabo safarka, waxaan socotay ilaa aan ka gudbay ciidankii si aan u jawaabo baqdin. Markii aan dhammeystiray, waxaan ku soo laabtay (xero) si aan uga tago (kuwa kale) oo si lama filaan ah ayaan u ogaaday in silsiladaydii la iga lumiyay. Sidaas daraadeed, waxaan ku noqday si aan u raadiyo, waxaana dib u dhacday sababtoo ah. Dadkii iga qaadi jiray lo'da, ayaa yimid Howdahkayga oo waxay saareen dhabarka lo'da, iyagoo u maleynayay in aan ku jirto, maadaama waqtigaas, haweenku fudud yihiin, oo dhuuban oo gaagaaban, ma aysan cunin wax badan. Sidaas daraadeed, dadkaas ma dareemin farqiga culayska Howdah marka ay kor u qaadayaan, waxayna saareen lo'da. Waqtigaas waxaan ahaa gabar da'yar. Waxay bilaabeen inay dhaqaaqaan oo ay sii wadaan. Waxaan helay silsiladaydii ka dib markii ciidankii tagay, waxaanan tagay xeradooda si aan u ogaado cidna ma jirin. Markaas ayaan u tagay meesha aan caadiyan ku noolaado, anigoo maleynaya inay ogaadaan maqnaanshahayga oo ay soo noqdaan si ay u raadiyaan. Inta aan xaaladdan ku jiray, waxaan dareemay hurdo, waxaan seexday. Safwan bin Mu'attal As-Sulami Adh-Dhakwani ayaa ahaa gadaal ciidankii, oo subaxdii gaaray gurigayga. Markii uu arkay qof hurda, wuxuu ii yimid, isagoo horey u arkay aniga ka hor veliyood. Marka waxaan kacay markii aan maqlay isaga oo leh, "Inna lil-lahi wa inna ilayhi raji'un."" Wuxuu gaadhsiiyay lo'diisa, oo wuxuu ka degay lo'diisa, oo lugtiisa wuxuu saaray lugaha hore ee lo'da, markaas ayaan fuulay oo fadhiistay. Safwan ayaa bilaabay inuu socdo, isagoo hogaaminaya lo'da adigoo xadhig u haya ilaa aan gaarno ciidankii oo nasanayay galabtii. Kadib, kuwa wax burburin lahaa, burbureen, (dad qaar ayaa been ku eedeyay) iyo hogaamiyihii eedeysanayaashii been abuurka ahaa wuxuu ahaa `Abdullah bin Ubai bin Salul. Kadib waxaan u soo noqday Madina, waxaanan xanuunsaday muddo bil ah, iyadoo dadka ay faafinayeen warar been ah oo ku saabsan eedeysanayaashii been abuurka ahaa. Inta aan xanuunsanaa, waxaan dareemay sida inaan helin naxariista caadiga ah ee Nebiga (ﷺ) oo aan caadi ahaan helay markii aan xanuunsaday. Laakiin wuxuu yimaado, salaamo, oo wuxuu leeyahay, 'Sidee tahay gabayga?' Ma aanan ogeyn waxyaabihii dhacay ilaa aan ka bogsaday xanuunka oo aan ka baxay Um Mistah oo aan tagay Manasi halkaas oo aan caadi ahaan uga jawaabi jirnay baqdin, mana aanaan tegin si aan u jawaabno baqdin ilaa habeenkii, taas oo ka horreysay in aan helno musqulaha agagaarka guryahayaga. Habkaas ayaa ahaa mid la mid ah dhaqanka 'Arabka hore ee banaanka ah (ama meel ka baxsan guryaha). Marka, aniga iyo Um Mistah bint Ruhm ayaa baxnay socod. Um Mistah ayaa ku dhacday dhar dheer, oo taas darteed waxay tiri, 'Ha burburin Mistah.' Anigu waxaan tiri, 'Waxaad sheegaysaa eray xun. Maxaad u caydhsanaysaa nin ka qayb qaatay (dagaalkii) Badr?' Waxay tiri, 'O Hanata (adigu) ma maqashay waxa la yidhi?' Kadib waxay ii sheegtay wararka been abuurka ah ee eedeysanayaashii been abuurka ahaa. Xanuunkaygii ayaa sii xumaaday, markaas ayaan gurigayga ku noqday, Rasuulka Allah (ﷺ) ayaa ii yimid, oo ka dib salaam, wuxuu yiri, 'Sidee tahay gabayga?' Waxaan ka codsaday inuu ii ogolaado inaan aado waalidkayga. Waxaan rabay inaan hubiyo wararka iyaga oo aan weydiisto. Rasuulka Allah (ﷺ) ayaa ii ogolaaday, waxaanan tagay waalidkayga, waxaanan waydiiyay hooyaday, 'Maxay dadka ka hadlayaan?' Waxay tiri, 'O gabaygii! Ha ka walwalin arrintan. Ilaahayna, ha ka walwalin. Mar kasta oo haweeney soo jiidasho leh oo ninkeeda jecel yahay ay leedahay xaaskood, haweeneydu waxay been u sheegi jirtay gabadha.' Waxaan tiri, 'Subxaanallah! Dadka ma dhab ahaan waxay ka hadlayaan arrintan?' Habeenkii waxaan sii watay oohin, ma aanan seexan ilaa subax. Subaxdii, Rasuulka Allah (ﷺ) ayaa wacay `Ali bin Abu Talib iyo Usama bin Zaid markii uu arkay in Wanaagga Ilaahay uu dib u dhacay, si uu ula taliyo inay kala tagaan xaaskiisa (i.e. `Aisha). Usama bin Zaid ayaa sheegay waxa uu yaqaanay oo ku saabsan sumcadda wanaagsan ee xaaskiisa, oo ku daray, 'O Rasuulka Allah (ﷺ)! Hayso xaaskaaga, waayo, Ilaahay, waxba ma aanan ogeyn oo ku saabsan iyada laakiin wanaag.' `Ali bin Abu Talib ayaa yiri, 'O Rasuulka Allah (ﷺ)! Ilaahay ma kuu soo rogay xaddidaadyo, waxaa jirta haween badan oo aan ahayn iyada, laakiin waxaad weydiisan kartaa addoonta oo kuu sheegi doonta runta.' Rasuulka Allah (ﷺ) ayaa wacay Barirah oo yiri, 'O Barirah. Ma aragtay wax kaa shakinaya oo ku saabsan iyada?' Barirah ayaa tiri, 'Maya, Ilaahay Kii kuu soo diray runta, wax khalad ah oo ku saabsan iyada ma aanan arag, marka laga reebo inay tahay gabadh da' yar ah, mararka qaarna waxay seexataa oo ka tagtaa cajiinka geedaha lo'da.' Maalintaa, Rasuulka Allah (ﷺ) ayaa fuulay masjidka oo codsaday in qof uu taageero siiyo ciqaabta `Abdullah bin Ubai bin Salul. Ilaahay Rasuulkiisuna wuxuu yiri, 'Yaa iga taageeri doona ciqaabta qofkaas (`Abdullah bin Ubai bin Salul) oo iga dhaawacay sumcadda qoyskayga? Ilaahay, waxba ma aanan ogeyn oo ku saabsan qoyskayga laakiin wanaag, waxayna eedeynayaan qof aan waxba ka ogeyn oo aan waxba ka galin gurigayga.' Sa`d bin Mu`adh ayaa istaagay oo yiri, 'O Rasuulka Ilaahay! Ilaahay, mar kasta, waxaan kuu fududeyn doonaa. Haddii ninkaas uu ka tirsan yahay qabiilka Aus, markaas waxaan gooynay madaxdiisa, haddii uu ka tirsan yahay walaalahaaga Khazraj, markaas amray, oo waxaan fulin doonaa amarkaaga.' Sa`d bin 'Ubada, oo ahaa madaxii Khazraj, oo horey u ahaa qof cibaado leh, ayaa istaagay, isagoo ku dhiirran xamaasadiisa qabiilkiisa, oo yiri, 'Ilaahay, waxaad been sheegtay; ma awoodid inaad dilto, waana adiga oo been ah.' Usaid bin Al-Hudair ayaa istaagay oo yiri, (oo u jeediyay Sa`d bin 'Ubada), 'Ilaahay! waxaad been sheegtay. Ilaahay, waan dilaynaa; adiguna waa khiyaano, waxaadna difaacaysaa khiyaanooyinka.' Dadka labada qabiil ee Aus iyo Khazraj ayaa kacsaday oo u diyaarsanaa inay dagaalamaan, iyadoo Rasuulka Allah (ﷺ) uu taagnaa masjidka. Wuxuu ka degay oo qandaraasiyay inay aamusan yihiin ilaa ay aamusan yihiin, oo uu isna aamusan yahay. Maalintaa, waxaan sii watay oohin badan oo aanan joojin karin, oo aanan seexan karin. Subaxdii, waalidkay ayaa ila joogay, waxaanan ooyay laba habeen iyo maalin, ilaa aan u maleynayay in beerkayga ay qarxi doonto. Inta ay fadhiyeen aniga oo ooyaya, haweeney Ansari ah ayaa codsatay in ay soo gasho, aniguna waan ogolaaday. Waxay fadhiistay oo bilaawday inay aniga oo ooyaya la wadaagto. Inta aan xaaladdan ku jirnay, Rasuulka Allah (ﷺ) ayaa yimid oo fadhiistay, isagoo aanan fadhiisin tan iyo maalintii ay eedeyntu been abuurka ahayd. Wax wax revelation ah oo ku saabsan kiiskeyga ma uusan imaan muddo bil ah. Wuxuu akhriyay Tashah-hud (i.e. Ma jiro wax la caabudo laakiin Ilaahay, iyo in Maxamed uu yahay Rasuulkiisa) ka dibna wuxuu yiri, 'O `Aisha! Waxaa lagaa war helay waxyaabo gaar ah; haddii aad tahay mid aan dembi lahayn, Ilaahay ayaa si dhakhso ah kuu muujin doona inaad tahay mid aan dembi lahayn, haddii aad dembi gashay, markaas toobad u samee Ilaahay oo ka codso inuu kuu cafiyo, waayo, qof dembi galaa oo Ilaahay ka toobta, Ilaahay waa uu aqbalaa.' Markii Rasuulka Allah (ﷺ) dhammeystay hadalkiisii, ooyintii ayaa si buuxda u joojisay, oo waxba ma jirin oo aan ka harin. Waxaan waydiistay aabbahay inuu ka jawaabo Rasuulka Allah (ﷺ) aniga oo magac ah. Aabbahay ayaa yiri, 'Ilaahay, ma garanayo waxa aan ku odhan karo Rasuulka Allah (ﷺ).' Aniguna waxaan tiri hooyaday, 'Waa inaad la hadashaa Rasuulka Allah (ﷺ) aniga oo magac ah.' Waxay tiri, 'Ilaahay, ma garanayo waxa aan ku odhan karo Rasuulka Ilaahay.' Waxaan ahaa gabadh yar oo aan aqoon badan u lahayn Qur'aanka. Waxaan tiri, 'Ilaahay, waxaan ogahay inaad maqashay waxa dadka yiraahdeen, taas oo maskaxdaada ku beertay, oo aad u qaadatay run. Haddaan kuu sheego inaanan dembi lahayn, Ilaahayna uu og yahay inaanan dembi lahayn, ma aaminsi lahayd, haddaan kuu qirto been, anigoo Ilaahay og in aanan dembi lahayn, ma aaminsi lahayd? Ilaahay, ma barbardhigi karo xaaladdayda adiga oo keli ah sida walaalkay Yacquub (nabiga) oo yiri, 'Sabar ayaa ku habboon waxyaabaha aad sheegaysaan, waana Ilaahay keli ah oo caawimaad laga raadsan karo.' Markaas ayaan u jeestay dhinaca kale ee sariirta si aan Ilaahay u muujiyo in aan caddeynayo. Ilaahay, ma aanan filayn in Ilaahay uu muujiyo Wanaagga Ilaahay ee kiiskeyga, sababtoo ah waxaan u maleynayay inaanan ku filnayn in lagu sheego Qur'aanka Quduuska ah. Waxaan rajaynayay in Rasuulka Ilaahay uu riyoodo oo Ilaahay uu caddeeyo inaanan dembi lahayn. Ilaahay, Rasuulka Ilaahay ma uusan kacinin oo guriga ma ka bixin ka hor inta aan la helin Wanaagga Ilaahay. Marka, xaaladda uu ku jiray Rasuulka Ilaahay ayaa ku dhufatay, oo uu ku dhici jiray, (waxyaabihii uu ku helay Wanaagga Ilaahay). Wuxuu aad u dhididay ilaa dhibicda dhididiisu ay ku dhacaysay sida pearls, inkasta oo ay ahayd maalin qabow ah. Marka xaaladda Rasuulka Ilaahay dhammaatay, wuu dhoola cadeeyay, wuxuuna ugu horreyn yiri, `Aisha! Mahad Allah, Ilaahay ayaa kuu caddeeyay inaad tahay mid aan dembi lahayn.' Hooyaday ayaa tiri, 'Tag Rasuulka Ilaahay (ﷺ),' Aniguna waxaan ku jawaabay, 'Ilaahay, ma tagi doono oo ma mahadin doono wax aan ahayn Ilaahay.' Ilaahay ayaa soo dejiyay: "Runtii! Kuwa faafiya eedeynta waa koox idinka mid ah..." (24.11) Markii Ilaahay uu caddeeyay in aanan dembi lahayn, Abu Bakr, oo ahaa qofkii taageeray Mistah bin Uthatha sababtoo ah wuxuu ahaa xiriirkiisa, ayaa yiri, 'Ilaahay, ma sii wadi doono inaan siiyo Mistah wax kasta oo uu ka hadlayo Aisha.' Laakiin Ilaahay ayaa markaas soo dejiyay: -- "Ha ku dhihin kuwa wanaagsan oo hodan ah oo idinka mid ah, ha ku dhihin inay kaa caawinayaan qaraabada, kuwa baahan, iyo kuwa ka tagay guryahooda Sababta Ilaahay. U cafi oo iska indho tir. Ma rabtaa inaad Ilaahay kuu cafiyo? Runtii! Ilaahay waa Dambi Dhaaf, Naxariis Badan." (24.22) Kadib, Abu Bakr ayaa yiri, 'Haa! Ilaahay, waxaan jeclahay in Ilaahay ii cafiyo,' oo wuxuu sii waday inuu caawiyo Mistah oo uu hore u caawin jiray. Rasuulka Ilaahay (ﷺ) ayaa sidoo kale waydiistay Zainab bint Jahsh (xaaska Rasuulka) aniga oo leh, 'Maxaad ogtahay iyo maxaad aragtay?' Waxayna tiri, 'O Rasuulka Ilaahay! Ma doonayo inaan sheego inaan maqlay ama aan arkay wax aan maqlay ama aan arkay. Ilaahay, wax wanaagsan oo ku saabsan Aisha ma aanan ogeyn.' Aisha ayaa intaas ku dartay, 'Zainab waxay tartan la jirtay quruxdeyda iyo jacaylka Rasuulka, haddana Ilaahay ayaa ka ilaaliyay inay wax xun ku sameyso, waayo, waxay ahayd qof cibaado leh.'
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Allah ayaa Caa’isha ka bari yeelay eedeyntii beenta ahayd, sharaheedana ilaaliyay.
Xadiisku wuxuu ka warramayaa dhacdadii eedeynta beenta ahayd ee Caa’isha lagula kacay kaddib safar ay la gashay Nebiga ﷺ. Aayadaha Qur’aanka 24:11–20 ayaa caddeeyay inaysan waxba galabsan; aayadda 24:22-na waxay Abuu Bakr ugu baaqday inuu mar kale taageero Mistax oo cafiyo.
Eedeyn culus oo been-abuur ah ama sumcad-dil.
Hab caddaalad ah oo lagu go’aamiyo xaaska Nebiga ﷺ ee safarka raacaysa.
In si daacad ah loo toobad keeno, Allah dambi-dhaaf la waydiisto, dambigana laga laabto.
Culimada hore waxay carrabka ku adkeeyaan inaan sharafta iyo dhowrsanaanta lagu dhaawici karin warar xan ah oo aan caddayn lahayn. Sida Qur’aanku uga hadlay dhacdada eedeynta beenta ahi waxay muujinaysaa waajibka ah in eedeymaha si taxaddar leh loo hubiyo, lagana fogaado faafinta xanta. Waxay sidoo kale tusaale ka dhigaan cafiska Abuu Bakr iyo inuu mar kale caawiyay Mistax, taas oo muujinaysa deeqsinimo. Qori tuurka xaasaska dhexdooda waxaa loo arkaa hab caddaalad ah oo lagu doorto qofka safarka raacaya.
- Ha faafin eedeyn ilaa aad si taxaddar leh xaqiiqooyinka u hubiso.
- Marka qof sharaftaada wax ka sheego, taageero ka raadso dad lagu kalsoon yahay, kana jawaab si aanay xaaladdu uga sii darin.
- Ka fiirso cafiska iyo dib u bilaabidda caawinta marka qofku toobad keeno adiguna aad rajaynayso cafiska Allah.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.