Sahih al-Bukhari, xadiiska 2699
Waxaa weriyey Al-Bara ibn Azib. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Al-Bara ibn Azib
Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ اعْتَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي ذِي الْقَعْدَةِ، فَأَبَى أَهْلُ مَكَّةَ أَنْ يَدَعُوهُ يَدْخُلُ مَكَّةَ، حَتَّى قَاضَاهُمْ عَلَى أَنْ يُقِيمَ بِهَا ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ، فَلَمَّا كَتَبُوا الْكِتَابَ كَتَبُوا هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَقَالُوا لاَ نُقِرُّ بِهَا، فَلَوْ نَعْلَمُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ مَا مَنَعْنَاكَ، لَكِنْ أَنْتَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ. قَالَ " أَنَا رَسُولُ اللَّهِ وَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ". ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ " امْحُ رَسُولُ اللَّهِ ". قَالَ لاَ، وَاللَّهِ لاَ أَمْحُوكَ أَبَدًا، فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْكِتَابَ، فَكَتَبَ هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، لاَ يَدْخُلُ مَكَّةَ سِلاَحٌ إِلاَّ فِي الْقِرَابِ، وَأَنْ لاَ يَخْرُجَ مِنْ أَهْلِهَا بِأَحَدٍ، إِنْ أَرَادَ أَنْ يَتَّبِعَهُ، وَأَنْ لاَ يَمْنَعَ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِهِ أَرَادَ أَنْ يُقِيمَ بِهَا. فَلَمَّا دَخَلَهَا، وَمَضَى الأَجَلُ أَتَوْا عَلِيًّا، فَقَالُوا قُلْ لِصَاحِبِكَ اخْرُجْ عَنَّا فَقَدْ مَضَى الأَجَلُ. فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَتَبِعَتْهُمُ ابْنَةُ حَمْزَةَ يَا عَمِّ يَا عَمِّ. فَتَنَاوَلَهَا عَلِيٌّ فَأَخَذَ بِيَدِهَا، وَقَالَ لِفَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ دُونَكِ ابْنَةَ عَمِّكِ، احْمِلِيهَا. فَاخْتَصَمَ فِيهَا عَلِيٌّ وَزَيْدٌ وَجَعْفَرٌ، فَقَالَ عَلِيٌّ أَنَا أَحَقُّ بِهَا وَهْىَ ابْنَةُ عَمِّي. وَقَالَ جَعْفَرٌ ابْنَةُ عَمِّي وَخَالَتُهَا تَحْتِي. وَقَالَ زَيْدٌ ابْنَةُ أَخِي. فَقَضَى بِهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِخَالَتِهَا. وَقَالَ " الْخَالَةُ بِمَنْزِلَةِ الأُمِّ ". وَقَالَ لِعَلِيٍّ " أَنْتَ مِنِّي وَأَنَا مِنْكَ ". وَقَالَ لِجَعْفَرٍ " أَشْبَهْتَ خَلْقِي وَخُلُقِي ". وَقَالَ لِزَيْدٍ " أَنْتَ أَخُونَا وَمَوْلاَنَا ".
Waxaa nooga warramay Cubaydullaahi bin Muusa, oo ka weriyey Israa'iil, oo ka weriyey Abuu Isxaaq, oo ka weriyey Al-Baraa' — raḍiya Allaahu canhu — wuxuu yiri: Nabigu ﷺ wuxuu gutay Cumrada bishii Dul-Qacda, laakiin dadkii Makka way diideen inay u oggolaadaan inuu galo Makka ilaa uu heshiis kala gaaro oo ah inuu joogo saddex maalmood oo keliya. Markii la qorayay warqadda heshiiska, waxay qoreen:
"Kani waa heshiiskii uu galay Muxammad oo ah Rasuulkii Allaah ﷺ." Laakiin waxay yiraahdeen: "Ma oggolin taas, sababtoo ah haddaan ogaan lahayn inaad tahay Rasuulkii Allaah ﷺ kumaanaan hor istaageen, laakiin adigu waxaad tahay Muxammad bin Cabdillaahi." Nabigu ﷺ wuxuu yiri: "Anigu waxaan ahay Rasuulkii Allaah, waxaanan ahay Muxammad bin Cabdillaahi." Kadibna wuxuu ku yiri Cali: "Tirtir 'Rasuulkii Allaah'." Cali wuxuu yiri: "Maya, wallaahi weligay ku tirtiri maayo." Markaas ayuu Rasuulkii Allaah ﷺ qaatay warqaddii wuxuuna qoray: "Kani waa heshiiskii uu galay Muxammad bin Cabdillaahi: Hub laguma soo gelin doono Makka mooyaane kiishkiisa dhexdiisa, cidna reer Makka ah lama bixi doonto xitaa hadday rabaan inay raacaan, isna ma hor istaagi doono mid ka mid ah asxaabtiisa oo raba inuu Makka joogo." Markii uu Makka galay oo muddadii dhammaatay, ayay reer Makka u yimaadeen Cali waxayna yiraahdeen: "U sheeg saaxiibkaa inuu naga baxo waqtigii waa dhamaaday e." Sidaas ayuu Nabigu ﷺ uga baxay Makka. Gabadhii Xamsa ayaa daba oroday iyadoo leh: "Adeerow! Adeerow!" Cali ayaa qabtay gacanteeda wuxuuna ku yiri Faadumo — calayha as-salaam: "Qaado ina adeerkaa." Markaas ayaa waxaa ku murmay Cali, Sayd iyo Jacfar. Cali wuxuu yiri: "Anigaa xaq u leh waayo waa ina adeerkay." Jacfar wuxuu yiri: "Waa ina adeerkay, eeddadeedna waa xaaskayga." Sayd wuxuu yiri: "Waa gabadhii walaalkay." Nabigu ﷺ wuxuu xukmiyey in la siiyo eeddadeed (dhanka hooyo), wuxuuna yiri: "Eeddadu waxay leedahay darajada hooyada." Wuxuuna ku yiri Cali: "Adigu anigaad iga mid tahay, aniguna adigaan kaa mid ahay." Wuxuuna ku yiri Jacfar: "Waxaad igu eg tahay muuqaalka iyo dabeecadda." Wuxuuna ku yiri Sayd: "Adigu waxaad tahay walaalkayo iyo mawlahayo."
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Nabigu ﷺ nabad ayuu heshiis ku gaaray, dabadeedna si caddaalad ah ayuu u xalliyey khilaaf qoys.
Werintani waxay sharraxaysaa heshiisyadii ku saabsanaa Cumradii Nabiga ﷺ ee bisha Dul-Qacdah: reer Maka waxay oggolaadeen inuu joogo saddex maalmood. Markii uu baxay dabadeed, waxaa dhacay khilaaf ku saabsan cidda daryeelaysa gabadhii Xamza.
Xaj loo aado Maka oo la gudan karo maalmo ka baxsan maalmaha go'an ee Xajka.
Heshiis la dejiyey oo dhex mara dhinacyo, kana hadlaya xuquuqdooda iyo waajibaadkooda.
Mas'uuliyadda daryeelka ilmaha iyo ilaalinta danihiisa.
Culimadu waxay arrintan ka fahmeen in heshiiska nabaddu yeelan karo shuruudo cad, isla markaana loo hoggaansamo muddada lagu heshiiyey. Nabigu ﷺ wuxuu aqbalay eray-bixin ay dhinaca kale oggolaan karaysay, isaga oo aan ka tanaasulin nabinnimadiisa. Khilaafkii gabadha ku saabsanaa, daryeelkeeda wuxuu siiyey eeddadeed, wuxuuna caddeeyey in eeddadu xiriirka daryeelkaas kaga jirto booska hooyada. Hadalkani si toos ah uguma siinayo eeddada maqaam sharci oo hooyo la mid ah dhammaan arrimaha; xeerarka gaarka ah ee xannaanadu xaalad kasta way ku kala duwan yihiin, madh-habyada fiqiguna way sii faahfaahiyeen.
- Heshiisyada si cad u qeex, kuna dhaq shuruudaha lagu heshiiyey, xataa marka ay dulqaad u baahan tahay.
- Khilaafka qoyska si deggan ula tacaal, una daa go'aan-qaade caddaalad ah inuu miisaamo danaha ilmaha.
- Aqoonso karaamada iyo sifooyinka wanaagsan ee qofka, xataa marka go'aanku u dhicin sidii uu doonayey.
Werintan Al-Baraa waxay iyaduna ka warramaysaa dhacdooyinkii la xiriiray heshiiska iyo Cumrada.
Sahih al-Bukhari · #2700 (Sahih)Werintan Al-Baraa waxay sharraxaysaa dhacdooyin la xiriira booqashadii Maka.
Sahih al-Bukhari · #2690 (Sahih)Halkan Nabigu ﷺ wuxuu dhexgalayaa si uu u heshiisiiyo kooxo is khilaafay.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.