Khumska iyo Jidka Allah · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, xadiiska 3094

Waxaa weriyey Malik ibn Aws ibn al-Hadathan. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Khumska iyo Jidka Allah
صحيح البخاري
Yaa weriyey?

Waxaa weriyey Malik ibn Aws ibn al-Hadathan

Sahih (lagu kalsoon yahay)

Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفَرْوِيُّ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ،، وَكَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرٍ ذَكَرَ لِي ذِكْرًا مِنْ حَدِيثِهِ ذَلِكَ، فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ، فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ الْحَدِيثِ فَقَالَ مَالِكٌ بَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي أَهْلِي حِينَ مَتَعَ النَّهَارُ، إِذَا رَسُولُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ يَأْتِينِي فَقَالَ أَجِبْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ‏.‏ فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى عُمَرَ، فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ عَلَى رِمَالِ سَرِيرٍ، لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فِرَاشٌ مُتَّكِئٌ عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ ثُمَّ جَلَسْتُ فَقَالَ يَا مَالِ، إِنَّهُ قَدِمَ عَلَيْنَا مِنْ قَوْمِكَ أَهْلُ أَبْيَاتٍ، وَقَدْ أَمَرْتُ فِيهِمْ بِرَضْخٍ فَاقْبِضْهُ فَاقْسِمْهُ بَيْنَهُمْ‏.‏ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، لَوْ أَمَرْتَ بِهِ غَيْرِي‏.‏ قَالَ اقْبِضْهُ أَيُّهَا الْمَرْءُ‏.‏ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ عِنْدَهُ أَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ يَسْتَأْذِنُونَ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَسَلَّمُوا وَجَلَسُوا، ثُمَّ جَلَسَ يَرْفَا يَسِيرًا ثُمَّ قَالَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمَا، فَدَخَلاَ فَسَلَّمَا فَجَلَسَا، فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا‏.‏ وَهُمَا يَخْتَصِمَانِ فِيمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَنِي النَّضِيرِ‏.‏ فَقَالَ الرَّهْطُ عُثْمَانُ وَأَصْحَابُهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ‏.‏ قَالَ عُمَرُ تَيْدَكُمْ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفْسَهُ‏.‏ قَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا اللَّهَ، أَتَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ قَالَ ذَلِكَ قَالاَ قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ قَدْ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ ـ ثُمَّ قَرَأَ ‏{‏وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏قَدِيرٌ‏}‏ ـ فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ، وَلاَ اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ قَدْ أَعْطَاكُمُوهُ، وَبَثَّهَا فِيكُمْ حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ حَيَاتَهُ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالَ عُمَرُ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَبَضَهَا أَبُو بَكْرٍ، فَعَمِلَ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ فِيهَا لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ، فَكُنْتُ أَنَا وَلِيَّ أَبِي بَكْرٍ، فَقَبَضْتُهَا سَنَتَيْنِ مِنْ إِمَارَتِي، أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنِّي فِيهَا لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي تُكَلِّمَانِي وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ، وَأَمْرُكُمَا وَاحِدٌ، جِئْتَنِي يَا عَبَّاسُ تَسْأَلُنِي نَصِيبَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ، وَجَاءَنِي هَذَا ـ يُرِيدُ عَلِيًّا ـ يُرِيدُ نَصِيبَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا، فَقُلْتُ لَكُمَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا بَدَا لِي أَنْ أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهَا بِمَا عَمِلَ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَبِمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَبِمَا عَمِلْتُ فِيهَا مُنْذُ وَلِيتُهَا، فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا‏.‏ فَبِذَلِكَ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا، فَأَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ، هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا بِذَلِكَ قَالَ الرَّهْطُ نَعَمْ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، لاَ أَقْضِي فِيهَا قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَادْفَعَاهَا إِلَىَّ، فَإِنِّي أَكْفِيكُمَاهَا‏.‏

Tarjumaad

Waxaa wariyey Maalik bin Aws: Anigoo gurigeyga fadhiya oo qorraxdu sare u kacday kulaylkuna batay, ayaa waxaa ii yimid farriin-wade ka socda Cumar bin Al-Khadhaab oo yidhi, 'Amiirka Mu'miniinta ayaa ku doonaya.' Markaasaan raacay ilaa aan ka galay meeshii uu Cumar fadhiyey, isagoo ku fadhiya sariir caws timireed ah oo aan gogol lahayn, kuna tukanaya barkin maqaar ah. Waan salaamay waanan fadhiistay. Wuxuu yidhi, 'Maalow! Waxaa noo yimid dad reerkiinna ah oo qoysas leh, waxaanan amray in la siiyo hadiyad, ee qaado oo u qaybi.' Waxaan idhi, 'Amiirka Mu'miniintow, jeclaan lahaa inaad cid kale amarto.' Wuxuu yidhi, 'Ninyohow! Qaado.' Anigoo ag fadhiya ayaa waxaa yimid adeegihiisii Yarfa' oo yidhi, 'Cusmaan, Cabdiraxmaan bin Cowf, Subayr iyo Sacad bin Abii Waqqaas ayaa oggolaansho weydiisanaya; ma u oggolaadaa?' Cumar wuxuu yidhi, 'Haa.' Markaasaa la soo daayey, way soo galeen, way salaameen wayna fadhiisteen. Muddo yar kadib Yarfa' baa yimid oo yidhi, 'Ma u oggolaadaa Cali iyo Cabbaas?' Cumar wuxuu yidhi, 'Haa.' Waa la soo daayey, way soo galeen, way salaameen wayna fadhiisteen. Kadib Cabbaas baa yidhi, 'Amiirka Mu'miniintow! Noo kala xukun annaga iyo kan (Cali).' Waxay isku haysteen hantidii Banii An-Nadiir ee Alle siiyey Rasuulkiisa ﷺ sidii Fay. Kooxdii (Cusmaan iyo asxaabtiisii) waxay yidhaahdeen, 'Amiirka Mu'miniintow! U kala xukun oo midba midka kale ka nasi.' Cumar wuxuu yidhi, 'Suga! Waxaan idinku dhaariyey Alle oo idankiisa ay samada iyo dhulku ku taagan yihiin, ma og tihiin in Rasuulka Alle ﷺ yidhi:

"Dhaxal nalagama yeesho, waxaan ka tagno waa Sadaqo," Rasuulka Alle ﷺ naftiisuu ula jeeday?' Kooxdii waxay yidhaahdeen, 'Wuu yidhi.' Kadib Cumar wuxuu u jeestay Cali iyo Cabbaas oo yidhi, 'Waxaan idinku dhaariyey Alle, ma og tihiin in Rasuulka Alle ﷺ sidaas yidhi?' Waxay yidhaahdeen, 'Wuu yidhi.' Cumar wuxuu yidhi, 'Arrinkan baan idiinka sheegayaa. Alle wuxuu Rasuulkiisa ﷺ ku gaar yeelay Fay-gan wax uusan cid kale siin.' Kadib wuxuu akhriyey aayadda: 'Wixii Alle ku afayey Rasuulkiisa...' ilaa '...Awood leh.' Hantidan waxay u gaar ahayd Rasuulka Alle ﷺ. Laakiin, Wallaahi, iskuma uusan koobin idinkana kama uusan hor istaagin, ee wuu idin siiyey wuuna idiin qaybiyey ilaa hantidan ka hartay. Rasuulka Alle ﷺ wuxuu hantidan ka bixin jiray kharashka sanadlaha ah ee qoyskiisa, inta hartana wuxuu ka dhigi jiray maal Alle. Sidaas buu Rasuulka Alle ﷺ samayn jiray noloshiisii oo dhan. Waxaan idinku dhaariyey Alle, ma og tihiin taas?' Waxay yidhaahdeen, 'Haa.' Kadib wuxuu ku yidhi Cali iyo Cabbaas, 'Waxaan idinku dhaariyey Alle, ma og tihiin taas?' Cumar wuxuu yidhi, 'Markii Alle oofsaday Nabigiisa ﷺ, Abu Bakar wuxuu yidhi: "Anigu waxaan ahay waliga Rasuulka Alle ﷺ." Abu Bakar baa qabtay hantidaas, wuxuuna ku maamulay sidii Rasuulka Alle ﷺ, Alle ayaana og inuu ahaa mid runlow ah, wanaagsan, hanuunsan oo xaqa raacsan. Kadib markii Alle oofsaday Abu Bakar, anigu waxaan noqday waliga Abu Bakar, labadii sano ee ugu horreysay khilaafadaydana waan haystay, waxaanan ku maamulay sidii Rasuulka Alle ﷺ iyo Abu Bakar, Alle ayaana og inaan ahay runlow, wanaagsan, hanuunsan oo xaqa raacsan. Haddaad ii timaaddeen adinkoo hal cod iyo hal arrin leh. Adigu Cabbaasow waxaad doonaysay qaybtaada wiilka walaalkaa, kanina (Cali) wuxuu doonayey qaybta xaaskiisa ee aabaheed. Labadiinnaba waxaan idhi Rasuulka Alle ﷺ wuxuu yidhi: "Dhaxal nalagama yeesho, waxaan ka tagno waa Sadaqo." Markaan arkay inay habboon tahay inaan idin siiyo, waxaan idhi: 'Haddaad doontaan waan idin siinayaa shuruud ah inaad Alle ballan iyo axdi kula gashaan inaad ku maamushaan sidii Rasuulka Alle ﷺ, Abu Bakar iyo anigu aan ku maamulnay tan iyo markii la ii dhiibay.' Markaas baad tidhaahdeen, 'Na sii.' Shuruuddaas baan ku siiyey. Waxaan idinku dhaariyey Alle, shuruuddaas ma ku siiyey?' Kooxdii waxay yidhaahdeen, 'Haa.' Kadib wuxuu u jeestay Cali iyo Cabbaas oo yidhi, 'Waxaan idinku dhaariyey Alle, shuruuddaas ma ku siiyey?' Waxay yidhaahdeen, 'Haa.' Wuxuu yidhi, 'Haddaba ma waxaad doonaysaan xukun ka duwan kaas? Wallaahi, kan idankiisa ay samada iyo dhulku ku taagan yihiin, xukun ka duwan kaas ma bixinayo. Haddaad kari weydaan maamulkeeda, ii soo celiya, anaa idinku filan.'

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

ʿUmar wuxuu hantida Banū an-Naḍīr u maamulay sidii hanti sadaqo ah, ee ma ahayn dhaxal.

Asalka iyo sababta

ʿAlī iyo ʿAbbās waxay ʿUmar weydiiyeen go’aan ku saabsan maamulka hantida Banū an-Naḍīr. ʿUmar wuxuu xusuusiyay hadalka sheegaya in waxa nebiyadu ka tagaan ay sadaqo yihiin, iyo heshiiskii maamul ee ay hore u aqbaleen.

Erayada adag oo la sharxay
fayʾ

Hanti bulshada Muslimka ugu soo dhacday dagaal la’aan.

ṣadaqa

Hanti samafal oo wanaag loogu talagalay, aan ahayn dhaxal qofeed.

khumus

Shan-meelood meel ka mid ah qaar ka mid ah qaniimada dagaalka, oo xeerarka Islaamku u asteeyaan adeegsi gaar ah.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimada qadiimiga ahi waxay tan ka fahmeen in nebiyadu aanay ka tegin dhaxal qofeed: hantida ay ka tagaan waxaa loo isticmaalaa ujeeddadii ay u asteeyeen. Culimadu waxay ka doodeen xaaladda sharci ee saxda ah iyo maamulka hantidan; xadiiskan waxa ugu weyn ee uu iftiiminayo waa in Abū Bakr iyo ʿUmar ay sii wadeen dhaqankii Nebiga ﷺ. Waxa kale oo laga fahmayaa in masuulku si taxaddar leh u maamulo hantida dadweynaha, isla markaana ilaaliyo shuruudaha lagu heshiiyay. Afarta madhhab ee Sunnigu waxay aqoonsan yihiin xeerka ah in nebiyada aan loo dhaxlin sida dadka caadiga ah, iyagoo faahfaahin dheeraad ah ka bixinaya ku-dhaqankiisa iyo maamulka hantida gaarka ah ee noocan ah.

Casharrada maanta
  1. Markaad maamulayso hanti wadaag ama sadaqo ah, shuruudo cad dhig oo si taxaddar leh u ilaali.
  2. Go’aan ku salee aqoon lagu kalsoonaan karo, oo dhegayso dhammaan dhinacyada ay khusayso ka hor intaadan xukumin.
  3. Hantida loo asteeyay ujeeddo wanaagsan ku bixi ujeeddadaas, xataa haddii maamulka cid kale u wareego.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.