Khumska iyo Jidka Allah · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, xadiiska 3132

Waxaa weriyey Miswar ibn Makhrama. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Khumska iyo Jidka Allah
صحيح البخاري
Yaa weriyey?

Waxaa weriyey Miswar ibn Makhrama

Sahih (lagu kalsoon yahay)

Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ وَزَعَمَ عُرْوَةُ أَنَّ مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ، وَمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، أَخْبَرَاهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ حِينَ جَاءَهُ وَفْدُ هَوَازِنَ مُسْلِمِينَ، فَسَأَلُوهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَسَبْيَهُمْ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَحَبُّ الْحَدِيثِ إِلَىَّ أَصْدَقُهُ، فَاخْتَارُوا إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ إِمَّا السَّبْىَ وَإِمَّا الْمَالَ، وَقَدْ كُنْتُ اسْتَأْنَيْتُ بِهِمْ ‏"‏‏.‏ وَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْتَظَرَ آخِرَهُمْ بِضْعَ عَشْرَةَ لَيْلَةً، حِينَ قَفَلَ مِنَ الطَّائِفِ، فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ رَادٍّ إِلَيْهِمْ إِلاَّ إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ‏.‏ قَالُوا فَإِنَّا نَخْتَارُ سَبْيَنَا، فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمُسْلِمِينَ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ إِخْوَانَكُمْ هَؤُلاَءِ قَدْ جَاءُونَا تَائِبِينَ، وَإِنِّي قَدْ رَأَيْتُ أَنْ أَرُدَّ إِلَيْهِمْ سَبْيَهُمْ، مَنْ أَحَبَّ أَنْ يُطَيِّبَ فَلْيَفْعَلْ، وَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يَكُونَ عَلَى حَظِّهِ حَتَّى نُعْطِيَهُ إِيَّاهُ مِنْ أَوَّلِ مَا يُفِيءُ اللَّهُ عَلَيْنَا فَلْيَفْعَلْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ النَّاسُ قَدْ طَيَّبْنَا ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَهُمْ‏.‏ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّا لاَ نَدْرِي مَنْ أَذِنَ مِنْكُمْ فِي ذَلِكَ مِمَّنْ لَمْ يَأْذَنْ، فَارْجِعُوا حَتَّى يَرْفَعَ إِلَيْنَا عُرَفَاؤُكُمْ أَمْرَكُمْ ‏"‏ فَرَجَعَ النَّاسُ، فَكَلَّمَهُمْ عُرَفَاؤُهُمْ، ثُمَّ رَجَعُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرُوهُ أَنَّهُمْ قَدْ طَيَّبُوا فَأَذِنُوا‏.‏ فَهَذَا الَّذِي بَلَغَنَا عَنْ سَبْىِ هَوَازِنَ‏.‏

Tarjumaad

Waxaa nooga warramay Saciid bin Cufayr, wuxuu yiri: Waxaa ii warramay Al-Layth, wuxuu yiri: Waxaa ii warramay Cuqayl, oo ka weriyey Ibn Shihaab, wuxuu yiri: Curwah wuxuu sheegay in Marwaan bin Al-Xakam iyo Miswar bin Makhramah ay uga warrameen in Rasuulka Allah ﷺ uu yiri markii ay u yimaadeen wefdiga Hawaasin iyagoo Muslimiin ah, oo ay ka codsadeen inuu u celiyo xoolahoodii iyo maxaabiistoodii. Markaas ayaa Rasuulka Allah ﷺ wuxuu ku yiri:

"Hadalka ugu fiican agtayga waa kan runta ah, ee doorta mid ka mid ah labada kooxood: ama maxaabiista ama xoolaha, waana aan sugay iyagae." Rasuulka Allah ﷺ wuxuu sugayay kuwii ugu dambeeyey in ka badan toban habeen markii uu ka soo laabtay Daa'if. Markii ay u caddaatay in Rasuulka Allah ﷺ uusan u celin doonin wax aan ahayn mid ka mid ah labada kooxood, waxay yiraahdeen: "Waxaan doorannay maxaabiistayada." Markaas ayaa Rasuulka Allah ﷺ istaagay dhexda Muslimiinta, wuxuuna Allah ku ammaanay waxa uu mudan yahay, dabadeedna wuxuu yiri: "Amma kadib, walaalihiinnaan waxay noogu yimaadeen iyagoo towbadkeenaya, waxaana arkay inay habboon tahay inaan u celiyo maxaabiistooda. Qofkii jecel inuu si iskii ah u bixiyo ha sameeyo, qofkiinna jecel inuu ku sii haysto saamigiisa ilaa aan ka siinno waxa ugu horreeya ee Allah nagu manaaysto (Fay'i) ha sameeyo." Dadkii waxay yiraahdeen: "Raalli baan ka nahay taas, Rasuulkii Allow." Markaas ayaa Rasuulka Allah ﷺ wuxuu ku yiri: "Ma garanayno midkiina oggolaaday iyo midkii diiday, ee noqda ilaa madaxdiinnu noo soo gudbiso go'aankiinna." Dadkii way noqdeen, madaxdoodiina way la hadashay, dabadeedna waxay ku soo laabteen Rasuulka Allah ﷺ waxayna u sheegeen inay dhammaantood raalli ka yihiin oo ay oggolaadeen. Tani waa waxa nasoo gaaray ee ku saabsan maxaabiistii Hawaasin.

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Nabigu ﷺ wuxuu maxaabiistii Hawazin ku celiyey oggolaansho xor ah.

Asalka iyo sababta

Markii laga soo noqday Daa’if, wafdi ka socday Hawazin oo Islaamay ayaa yimid iyagoo dalbanaya in loo soo celiyo hantidoodii iyo maxaabiistoodii. Nabigu ﷺ wuxuu sugay qaybinta, wuxuuna u bandhigay inay doortaan labada qaybood ee hanti. Markay doorteen maxaabiista, wuxuu Muslimiinta weydiiyey inay si ikhtiyaari ah u celiyaan ama saamigooda haystaan oo ay magdhow dambe helaan.

Erayada adag oo la sharxay
Hawazin

Qabiil Carbeed oo wafdi u diray Nabiga ﷺ dhacdooyinkii Xunayn ka dib.

saby

Maxaabiis la qafaashay intii dagaal socday.

fay’

Hanti ay bulshada Muslimiintu hesho dagaal la’aan.

Waxa culimadu ka fahmeen

Sharxayaasha hore waxay adkeeyeen in Nabigu ﷺ aanu si keligiis ah uga qaadin ka qaybgalayaasha xuquuqdooda ku aaddan qaniimada: soo celintu waxay ku dhacday oggolaanshahooda ikhtiyaariga ah, qofkii saamigiisa haystana wuxuu filan karay magdhow. Werintani waxay sidoo kale muujinaysaa maamul taxaddar leh: maadaama oggolaansho guud aanu caddaynayn cidda shakhsi ahaan oggolaatay, wuxuu hoggaamiyeyaasha u diray inay dadka ka xaqiijiyaan go’aanka. Culimadu waxay ka bartaan muhiimadda wada-tashiga, oggolaansho cad iyo ilaalinta xuquuqda lahaanshaha qofka.

Casharrada maanta
  1. Marka go’aan saameynaya hantida dadka kale la gaarayo, qof kasta oo ay khusayso ka hel oggolaansho cad oo ikhtiyaari ah.
  2. Marka dadku wajahaan doorasho adag, u soo bandhig ikhtiyaarro cad oo sharax sida xuquuqdooda loo ilaalinayo.
  3. Wakiillo lagu kalsoon yahay u adeegso si loo xaqiijiyo in go’aan kooxeed ay dhab ahaan wada aqbaleen dhammaan dadka ay khusayso.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.