Sahih al-Bukhari, xadiiska 3364
Waxaa weriyey Abdullah ibn Abbas. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Abdullah ibn Abbas
Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ، وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ،، يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الآخَرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَوَّلَ مَا اتَّخَذَ النِّسَاءُ الْمِنْطَقَ مِنْ قِبَلِ أُمِّ إِسْمَاعِيلَ، اتَّخَذَتْ مِنْطَقًا لَتُعَفِّيَ أَثَرَهَا عَلَى سَارَةَ، ثُمَّ جَاءَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ، وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَهْىَ تُرْضِعُهُ حَتَّى وَضَعَهُمَا عِنْدَ الْبَيْتِ عِنْدَ دَوْحَةٍ، فَوْقَ زَمْزَمَ فِي أَعْلَى الْمَسْجِدِ، وَلَيْسَ بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ، وَلَيْسَ بِهَا مَاءٌ، فَوَضَعَهُمَا هُنَالِكَ، وَوَضَعَ عِنْدَهُمَا جِرَابًا فِيهِ تَمْرٌ وَسِقَاءً فِيهِ مَاءٌ، ثُمَّ قَفَّى إِبْرَاهِيمُ مُنْطَلِقًا فَتَبِعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَقَالَتْ يَا إِبْرَاهِيمُ أَيْنَ تَذْهَبُ وَتَتْرُكُنَا بِهَذَا الْوَادِي الَّذِي لَيْسَ فِيهِ إِنْسٌ وَلاَ شَىْءٌ فَقَالَتْ لَهُ ذَلِكَ مِرَارًا، وَجَعَلَ لاَ يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا فَقَالَتْ لَهُ آللَّهُ الَّذِي أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ نَعَمْ. قَالَتْ إِذًا لاَ يُضَيِّعُنَا. ثُمَّ رَجَعَتْ، فَانْطَلَقَ إِبْرَاهِيمُ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الثَّنِيَّةِ حَيْثُ لاَ يَرَوْنَهُ اسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الْبَيْتَ، ثُمَّ دَعَا بِهَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ، فَقَالَ {رَبَّنَا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ} حَتَّى بَلَغَ {يَشْكُرُونَ}. وَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تُرْضِعُ إِسْمَاعِيلَ، وَتَشْرَبُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ، حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا فِي السِّقَاءِ عَطِشَتْ وَعَطِشَ ابْنُهَا، وَجَعَلَتْ تَنْظُرُ إِلَيْهِ يَتَلَوَّى ـ أَوْ قَالَ يَتَلَبَّطُ ـ فَانْطَلَقَتْ كَرَاهِيَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَيْهِ، فَوَجَدَتِ الصَّفَا أَقْرَبَ جَبَلٍ فِي الأَرْضِ يَلِيهَا، فَقَامَتْ عَلَيْهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَتِ الْوَادِيَ تَنْظُرُ هَلْ تَرَى أَحَدًا فَلَمْ تَرَ أَحَدًا، فَهَبَطَتْ مِنَ، الصَّفَا حَتَّى إِذَا بَلَغَتِ الْوَادِيَ رَفَعَتْ طَرَفَ دِرْعِهَا، ثُمَّ سَعَتْ سَعْىَ الإِنْسَانِ الْمَجْهُودِ، حَتَّى جَاوَزَتِ الْوَادِيَ، ثُمَّ أَتَتِ الْمَرْوَةَ، فَقَامَتْ عَلَيْهَا وَنَظَرَتْ هَلْ تَرَى أَحَدًا، فَلَمْ تَرَ أَحَدًا، فَفَعَلَتْ ذَلِكَ سَبْعَ مَرَّاتٍ ـ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " فَذَلِكَ سَعْىُ النَّاسِ بَيْنَهُمَا ". ـ فَلَمَّا أَشْرَفَتْ عَلَى الْمَرْوَةِ سَمِعَتْ صَوْتًا، فَقَالَتْ صَهٍ. تُرِيدَ نَفْسَهَا، ثُمَّ تَسَمَّعَتْ، فَسَمِعَتْ أَيْضًا، فَقَالَتْ قَدْ أَسْمَعْتَ، إِنْ كَانَ عِنْدَكَ غِوَاثٌ. فَإِذَا هِيَ بِالْمَلَكِ، عِنْدَ مَوْضِعِ زَمْزَمَ، فَبَحَثَ بِعَقِبِهِ ـ أَوْ قَالَ بِجَنَاحِهِ ـ حَتَّى ظَهَرَ الْمَاءُ، فَجَعَلَتْ تُحَوِّضُهُ وَتَقُولُ بِيَدِهَا هَكَذَا، وَجَعَلَتْ تَغْرِفُ مِنَ الْمَاءِ فِي سِقَائِهَا، وَهْوَ يَفُورُ بَعْدَ مَا تَغْرِفُ ـ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ ـ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنَ الْمَاءِ ـ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا ". ـ قَالَ فَشَرِبَتْ وَأَرْضَعَتْ وَلَدَهَا، فَقَالَ لَهَا الْمَلَكُ لاَ تَخَافُوا الضَّيْعَةَ، فَإِنَّ هَا هُنَا بَيْتَ اللَّهِ، يَبْنِي هَذَا الْغُلاَمُ، وَأَبُوهُ، وَإِنَّ اللَّهَ لاَ يُضِيعُ أَهْلَهُ. وَكَانَ الْبَيْتُ مُرْتَفِعًا مِنَ الأَرْضِ كَالرَّابِيَةِ، تَأْتِيهِ السُّيُولُ فَتَأْخُذُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ، فَكَانَتْ كَذَلِكَ، حَتَّى مَرَّتْ بِهِمْ رُفْقَةٌ مِنْ جُرْهُمَ ـ أَوْ أَهْلُ بَيْتٍ مِنْ جُرْهُمَ ـ مُقْبِلِينَ مِنْ طَرِيقِ كَدَاءٍ فَنَزَلُوا فِي أَسْفَلِ مَكَّةَ، فَرَأَوْا طَائِرًا عَائِفًا. فَقَالُوا إِنَّ هَذَا الطَّائِرَ لَيَدُورُ عَلَى مَاءٍ، لَعَهْدُنَا بِهَذَا الْوَادِي وَمَا فِيهِ مَاءٌ، فَأَرْسَلُوا جَرِيًّا أَوْ جَرِيَّيْنِ، فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ، فَرَجَعُوا فَأَخْبَرُوهُمْ بِالْمَاءِ، فَأَقْبَلُوا، قَالَ وَأُمُّ إِسْمَاعِيلَ عِنْدَ الْمَاءِ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ فَقَالَتْ نَعَمْ، وَلَكِنْ لاَ حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ. قَالُوا نَعَمْ. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " فَأَلْفَى ذَلِكَ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ، وَهْىَ تُحِبُّ الإِنْسَ " فَنَزَلُوا وَأَرْسَلُوا إِلَى أَهْلِيهِمْ، فَنَزَلُوا مَعَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ بِهَا أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْهُمْ، وَشَبَّ الْغُلاَمُ، وَتَعَلَّمَ الْعَرَبِيَّةَ مِنْهُمْ، وَأَنْفَسَهُمْ وَأَعْجَبَهُمْ حِينَ شَبَّ، فَلَمَّا أَدْرَكَ زَوَّجُوهُ امْرَأَةً مِنْهُمْ، وَمَاتَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ، فَجَاءَ إِبْرَاهِيمُ، بَعْدَ مَا تَزَوَّجَ إِسْمَاعِيلُ يُطَالِعُ تَرِكَتَهُ، فَلَمْ يَجِدْ إِسْمَاعِيلَ، فَسَأَلَ امْرَأَتَهُ عَنْهُ فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا. ثُمَّ سَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ وَهَيْئَتِهِمْ فَقَالَتْ نَحْنُ بِشَرٍّ، نَحْنُ فِي ضِيقٍ وَشِدَّةٍ. فَشَكَتْ إِلَيْهِ. قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلاَمَ، وَقُولِي لَهُ يُغَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِهِ. فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ، كَأَنَّهُ آنَسَ شَيْئًا، فَقَالَ هَلْ جَاءَكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ، جَاءَنَا شَيْخٌ كَذَا وَكَذَا، فَسَأَلَنَا عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ، وَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا فِي جَهْدٍ وَشِدَّةٍ. قَالَ فَهَلْ أَوْصَاكِ بِشَىْءٍ قَالَتْ نَعَمْ، أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ السَّلاَمَ، وَيَقُولُ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ. قَالَ ذَاكِ أَبِي وَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُفَارِقَكِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ. فَطَلَّقَهَا، وَتَزَوَّجَ مِنْهُمْ أُخْرَى، فَلَبِثَ عَنْهُمْ إِبْرَاهِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَتَاهُمْ بَعْدُ، فَلَمْ يَجِدْهُ، فَدَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ، فَسَأَلَهَا عَنْهُ. فَقَالَتْ خَرَجَ يَبْتَغِي لَنَا. قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ وَسَأَلَهَا عَنْ عَيْشِهِمْ، وَهَيْئَتِهِمْ. فَقَالَتْ نَحْنُ بِخَيْرٍ وَسَعَةٍ. وَأَثْنَتْ عَلَى اللَّهِ. فَقَالَ مَا طَعَامُكُمْ قَالَتِ اللَّحْمُ. قَالَ فَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتِ الْمَاءُ. فَقَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي اللَّحْمِ وَالْمَاءِ. قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ يَوْمَئِذٍ حَبٌّ، وَلَوْ كَانَ لَهُمْ دَعَا لَهُمْ فِيهِ ". قَالَ فَهُمَا لاَ يَخْلُو عَلَيْهِمَا أَحَدٌ بِغَيْرِ مَكَّةَ إِلاَّ لَمْ يُوَافِقَاهُ. قَالَ فَإِذَا جَاءَ زَوْجُكِ فَاقْرَئِي عَلَيْهِ السَّلاَمَ، وَمُرِيهِ يُثْبِتُ عَتَبَةَ بَابِهِ، فَلَمَّا جَاءَ إِسْمَاعِيلُ قَالَ هَلْ أَتَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ نَعَمْ أَتَانَا شَيْخٌ حَسَنُ الْهَيْئَةِ، وَأَثْنَتْ عَلَيْهِ، فَسَأَلَنِي عَنْكَ فَأَخْبَرْتُهُ، فَسَأَلَنِي كَيْفَ عَيْشُنَا فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّا بِخَيْرٍ. قَالَ فَأَوْصَاكِ بِشَىْءٍ قَالَتْ نَعَمْ، هُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلاَمَ، وَيَأْمُرُكَ أَنْ تُثْبِتَ عَتَبَةَ بَابِكَ. قَالَ ذَاكِ أَبِي، وَأَنْتِ الْعَتَبَةُ، أَمَرَنِي أَنْ أُمْسِكَكِ. ثُمَّ لَبِثَ عَنْهُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ، ثُمَّ جَاءَ بَعْدَ ذَلِكَ، وَإِسْمَاعِيلُ يَبْرِي نَبْلاً لَهُ تَحْتَ دَوْحَةٍ قَرِيبًا مِنْ زَمْزَمَ، فَلَمَّا رَآهُ قَامَ إِلَيْهِ، فَصَنَعَا كَمَا يَصْنَعُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ وَالْوَلَدُ بِالْوَالِدِ، ثُمَّ قَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ، إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِأَمْرٍ. قَالَ فَاصْنَعْ مَا أَمَرَكَ رَبُّكَ. قَالَ وَتُعِينُنِي قَالَ وَأُعِينُكَ. قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ هَا هُنَا بَيْتًا. وَأَشَارَ إِلَى أَكَمَةٍ مُرْتَفِعَةٍ عَلَى مَا حَوْلَهَا. قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ رَفَعَا الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ، فَجَعَلَ إِسْمَاعِيلُ يَأْتِي بِالْحِجَارَةِ، وَإِبْرَاهِيمُ يَبْنِي، حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ جَاءَ بِهَذَا الْحَجَرِ فَوَضَعَهُ لَهُ، فَقَامَ عَلَيْهِ وَهْوَ يَبْنِي، وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ، وَهُمَا يَقُولاَنِ {رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ}. قَالَ فَجَعَلاَ يَبْنِيَانِ حَتَّى يَدُورَا حَوْلَ الْبَيْتِ، وَهُمَا يَقُولاَنِ {رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ }.
Waxaa weriyey Ibn Cabbaas: Haweeneydii ugu horreysay ee xirata suunka dhexda waxay ahayd hooyadii Ismaaciil. Waxay xiratay suunka si ay u qarisato raadkeeda oo aysan Saarah arkin. Ibraahiim wuxuu keenay iyada iyo wiilkeedii Ismaaciil oo markaas nuujineysay, wuxuuna geeyey meel u dhow Kacbada oo geed hoostiisa ah, halka Zamzam ku taal, oo ah meesha ugu sarreysa masaajidka. Xilligaas Makka cidna ma joogin, biyona ma lahayn. Wuxuu fariisiyey halkaas, wuxuuna ag dhigay kiish maqaar ah oo timir ku jirta iyo weel yar oo biyo leh, kadibna wuu ka dhaqaaqay isagoo sii socday. Hooyadii Ismaaciil way daba socotay iyadoo leh,
"Ibraahiimow! Xaggee baad aadaysaa adigoo naga tagaya dooxadan aan dad iyo waxba lahayn?" Way ku celcelisay hadalkaas, laakiin dib uma eegin. Markaasay weydiisay, "Allah miyaa ku amray inaad sidaas samayso?" Wuxuu yiri, "Haa." Waxay tiri, "Markaas nama dayacayo," wayna soo noqotay. Ibraahiim wuu sii socday ilaa uu gaaray Thaniya oo aysan ka arki karin, markaasuu wajigiisa u jeediyey Kacbada, labadiisa gacmood kor u qaaday, wuxuuna ku ducaystay erayadan: 'Rabbigayow! Waxaan dejiyey qaar ka mid ah farcankayga dooxo aan beer lahayn, oo u dhow Gurigaaga Barakaysan (Kacbada Makka), Rabbigayow, si ay salaadda u oogaan. Ee quluubta dadka ka buuxi jacayl iyaga loo qabo, oo miro sii si ay u shukriyaan.' (14:37) Hooyadii Ismaaciil way sii nuujineysay wiilkeeda, biyihiina way ka cabbeysay ilaa ay ka dhammaadeen. Way harraadday, wiilkeediina wuu harraaday. Waxay aragtay isagoo dhibtoonaya oo isku dhex yaacsan; way ka tagtay maxaa yeelay ma u adkeysan karin inay eegto. Waxay aragtay in buurta Safa ay tahay tan ugu dhow, markaasay fuushay oo dooxadii eegtay si ay qof u aragto, laakiin cidna ma arkin. Way ka soo degtey Safa, markay dooxadii gaartayna, waxay kor u laabtay dacallada dharka, waxayna u ordday sidii qof dhibban oo daalan ilaa ay ka gudubtay dooxadii oo ay gaartay Marwa. Way istaagtay oo eegtay, laakiin cidna ma arkin. Sidaasay toddoba jeer samaysay." Nebigu ﷺ wuxuu yiri: "Taasi waa asalka socodka dadka ee labada buurood dhexdooda (Saciga)." Markay Marwa gaartay markii ugu dambeysay, cod bay maqashay. Waxay nafteeda ku tiri, "Aamus." Kadibna way dhageysatay, mar kale ayay maqashay, waxayna tiri, "Codkaaga waan maqlay; haddaad gargaar hayso ii kaalay." Markaasay aragtay Malag ag taagan meeshii Zamzam, oo cagtiisa (ama baalkiisa) dhulka ku qodaya ilaa biyo ka soo burqadeen. Waxay bilowday inay gacanteeda ku sameyso god biyuhu ku ururaan, waxayna gacanta ku guraysay biyaha iyadoo ku shubaysa weelkeeda, biyuhuna way soo buuxdhaafayeen intay guraysay." Nebigu ﷺ wuxuu yiri: "Allah ha u naxariisto hooyadii Ismaaciil! Hadday Zamzam dayn lahayd (ama aysan biyaha guran lahayd), Zamzam waxay noqon lahayd webi socda oo dhulka sare mara." Nebigu ﷺ wuxuu intaas ku daray: "Way cabtay, wiilkeediina way nuujisay. Malaggii baa ku yiri, 'Ha ka cabsanina dayac, maxaa yeelay halkan waa Gurigii Allah oo wiilkan iyo aabbihii ay dhisi doonaan, Allah mana dayaco dadkiisa.'" Gurigu (Kacadu) xilligaas wuxuu ahaa meel sare oo tuulmo u eg, daadadkuna waxay mari jireen midigtiisa iyo bidixdiisa. Sidaasay ku noolayd ilaa ay soo mareen koox reer Jurhum ah (ama qoys reer Jurhum ah) oo ka yimid dhanka Kadaa'. Waxay degeen hoosta Makka, waxayna arkeen shimbir biyo dul wareegaysa. Waxay yiraahdeen, 'Shimbirtan biyay dul wareegaysaa, inagoon ogsoonahay in dooxadan biyo lahayn.' Waxay direen hal ama laba ergo oo biyihii soo arkay, kuna soo noqday oo u sheegay. Markaasay wada yimaadeen." Nebigu ﷺ wuxuu yiri: "Hooyadii Ismaaciil baa biyaha ag fadhiday. Waxay weydiiyeen, 'Ma noo ogolaanaysaa inaan agtaada degno?' Waxay tiri, 'Haa, laakiin biyaha xaq kuma lihid.' Way ogolaadeen." Nebigu ﷺ wuxuu yiri: "Hooyadii Ismaaciil way ku faraxday arrintaas maxaa yeelay waxay jeclayd la dhaqanka dadka. Way degeen, kadibna eheladoodii bay u dirsadeen oo la degay ilaa ay guryo badan ka noqdeen. Wiilkii (Ismaaciil) wuu koray, Carabigana iyaguu ka bartay, wayna jeclaadeen oo la dhaceen markuu koray. Markuu qaangaaray, gabar iyaga ka mid ah bay u guuriyeen. Markay hooyadii Ismaaciil dhimatay, Ibraahiim baa yimid kadib markuu Ismaaciil guursaday si uu u booqdo qoyskiisii, laakiin Ismaaciil ma helin. Markuu xaaskiisii weydiiyey, waxay tiri, 'Wuu baxay oo risqi buu noo raadinayaa.' Markuu weydiiyey noloshooda iyo xaaladdooda, waxay tiri, 'Shar baan ku jirnaa, dhib iyo ciriiri baannu ku jirnaa,' wayna u cabatay. Wuxuu yiri, 'Markuu ninkaagu yimaado, salaanta iga gaarsii, oo ku dheh iridda albaabka beddel.' Markuu Ismaaciil yimid, wuxuu dareemay wax aan caadi ahayn, wuxuuna xaaskiisii weydiiyey, 'Qof ma idiin yimid?' Waxay tiri, 'Haa, oday sifo hebel leh baa yimid, wax buu kaa weydiiyey, waan u sheegay, noloshayadana wuu weydiiyey, waxaanan u sheegay inaan dhib iyo ciriiri ku jirno.' Wuxuu yiri, 'Wax ma kuu dardaarmay?' Waxay tiri, 'Haa, wuxuu igu yiri salaanta iga gaarsii, oo ku dheh iridda albaabka beddel.' Wuxuu yiri, 'Kaasi waa aabbahay, wuxuuna i faray inaan ku furo. Ehelkaaga ku laabo.' Wuuna furay, mid kalena wuu guursaday. Ibraahiim muddo buu ka maqnaaday intii Allah doonay, kadibna wuu u yimid, laakiin ma helin. Wuxuu u galay xaaskiisii oo weydiiyey. Waxay tiri, 'Wuu baxay oo risqi buu noo raadinayaa.' Wuxuu weydiiyey, 'Sideed tihiin?' noloshooda iyo xaaladdoodana wuu weydiiyey. Waxay tiri, 'Wanaag iyo barwaaqo baannu ku jirnaa.' Allah bayna ammaantay. Wuxuu yiri, 'Maxaad cuntaan?' Waxay tiri, 'Hilib.' Wuxuu yiri, 'Maxaad cabtaan?' Waxay tiri, 'Biyo.' Wuxuu yiri, 'Allow! Hilibka iyo biyaha u barakee.'" Nebigu ﷺ wuxuu yiri: "Xilligaas hadhuudh ma lahayn, hadday haysteen wuu u ducayn lahaa." Nebigu ﷺ wuxuu yiri: "Labadaas wax (hilib iyo biyo) oo kaliya hadduu qof cuno, caafimaadkiisa iyo dabeecaddiisu way xumaadaan, hadduusan Makka joogin." Nebigu ﷺ wuxuu yiri: "Kadibna Ibraahiim wuxuu xaaskii Ismaaciil ku yiri, 'Markuu ninkaagu yimaado, salaanta iga gaarsii, oo ku dheh iridda albaabka adkee.' Markuu Ismaaciil yimid, wuxuu yiri, 'Qof ma idiin yimid?' Waxay tiri, 'Haa, oday qurux badan baa noo yimid,' wayna ammaantay. 'Wuxuu i weydiiyey adiga, waan u sheegay, noloshayadana wuu weydiiyey, waxaanan u sheegay inaan wanaag ku jirno.' Wuxuu yiri, 'Wax ma kuu dardaarmay?' Waxay tiri, 'Haa, salaanta buu iga gaarsiiyey, wuxuuna ku faray inaad iridda albaabka adkayso.' Wuxuu yiri, 'Kaasi waa aabbahay, adiguna waxaad tahay iridda (macnaha xaaska wanaagsan), wuxuuna i faray inaan ku haysto.'" Muddo buu ka maqnaaday intii Allah doonay, kadibna wuu yimid. Wuxuu arkay Ismaaciil oo geed hoostiisa agta Zamzam fariistay oo fallaaraha qoranaya. Markuu arkay Ibraahiim, wuu u istaagay si uu u soo dhaweeyo (wayna is salaameen sidii aabe iyo wiil). Ibraahiim baa yiri, 'Ismaaciilow! Allah amar buu i faray.' Ismaaciil baa yiri, 'Samee waxa Rabbigaa ku faray.' Wuxuu yiri, 'Ma i caawinaysaa?' Wuxuu yiri, 'Waan ku caawinayaa.' Wuxuu yiri, 'Allah wuxuu i faray inaan halkan guri ka dhiso,' isagoo tilmaamaya tuulmo ka sarreysa dhulka hareerihiisa." Nebigu ﷺ wuxuu yiri: "Markaasay kor u qaadeen aasaaska Guriga (Kacbada). Ismaaciil baa dhagxaanta keenayey, Ibraahiimna wuu dhisayey. Markuu dhismuhu sare u kacay, wuxuu keenay dhagaxan (Maqaamu Ibraahiim) oo u dhigay, markaasuu fuulay isagoo dhisaya, Ismaaciilna dhagxaanta buu u dhiibayey, labadooduna waxay lahaayeen: 'Rabbigayow! Naga aqbal (camalkan), adigu waxaad tahay Maqle, Ogaale.'" Nebigu ﷺ wuxuu yiri: "Way sii dhisayeen oo Kacbada ku wareegayeen iyagoo leh: 'Rabbigayow! Naga aqbal (camalkan), adigu waxaad tahay Maqle, Ogaale.'"
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Allah wuxuu arsaaqay Haajar iyo Ismaaciil, wuxuuna u suurageliyey inay dhisaan Kacbada.
In Alle la talo saarto iyadoo la samaynayo wixii awooddaada ku jira.
Toddoba jeer u socodka u dhexeeya Safa iyo Marwa, waana qayb ka mid ah xajka iyo cumrada.
Tusaale sarbeeb ah oo Ibraahim ﷺ ugu dhiirrigeliyey wiilkiisa inuu guurkiisa dhammeeyo ama sii haysto.
Culimadu waxay qisada Haajar ka soo qaataan tusaale muujinaya in Alle la talo saarto iyadoo dadaal la samaynayo: waxay raadsatay gargaar, waxayna dhex martay labada buur, dabadeedna Alle ayaa arsaaqay. Saacigu wuxuu xusuusinayaa ficilkeeda, waana ka mid ah cibaadooyinka xajka iyo cumrada. Qisadu sidoo kale waxay adkaynaysaa in waalidku carruurtooda ku boorriyaan adeecidda Alle, cibaadadana—sida dhismaha Kacbada—lagu guto is-hoosaysiin iyo duco ah in la aqbalo.
- Alle talo saar, balse adigu qaad tallaabooyinka bannaan si aad gargaar iyo xalal u raadiso.
- Alle ka bari barako arsaaqdaada, una mahadnaq marka duruufahaagu wanaagsanaadaan.
- Wadajir uga shaqeeya wanaagga, Alle na ka barya inuu dadaalkiinna aqbalo.
Werintani, oo isla cutubka ku jirta, waxay sidoo kale ka hadlaysaa qisada Ibraahim iyo qoyskiisa.
Sahih al-Bukhari · #3365 (Sahih)Werintani waxay la xiriirtaa dhismaha Baytka ee Ibraahim iyo Ismaaciil.
40 Hadith van an-Nawawi · #19 (Sahih)Xadiiskani wuxuu barayaa in Alle la talo saarto iyadoo tallaabooyinka ku habboon la qaadayo, sidii Haajar samaysay.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.