Anbiyada · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, xadiiska 3365

Waxaa weriyey Abdullah ibn Abbas. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Anbiyada
صحيح البخاري
Yaa weriyey?

Waxaa weriyey Abdullah ibn Abbas

Sahih (lagu kalsoon yahay)

Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا كَانَ بَيْنَ إِبْرَاهِيمَ وَبَيْنَ أَهْلِهِ مَا كَانَ، خَرَجَ بِإِسْمَاعِيلَ وَأُمِّ إِسْمَاعِيلَ، وَمَعَهُمْ شَنَّةٌ فِيهَا مَاءٌ، فَجَعَلَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ تَشْرَبُ مِنَ الشَّنَّةِ فَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ، فَوَضَعَهَا تَحْتَ دَوْحَةٍ، ثُمَّ رَجَعَ إِبْرَاهِيمُ إِلَى أَهْلِهِ، فَاتَّبَعَتْهُ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ، حَتَّى لَمَّا بَلَغُوا كَدَاءً نَادَتْهُ مِنْ وَرَائِهِ يَا إِبْرَاهِيمُ إِلَى مَنْ تَتْرُكُنَا قَالَ إِلَى اللَّهِ‏.‏ قَالَتْ رَضِيتُ بِاللَّهِ‏.‏ قَالَ فَرَجَعَتْ فَجَعَلَتْ تَشْرَبُ مِنَ الشَّنَّةِ وَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا، حَتَّى لَمَّا فَنِيَ الْمَاءُ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ لَعَلِّي أُحِسُّ أَحَدًا‏.‏ قَالَ فَذَهَبَتْ فَصَعِدَتِ الصَّفَا فَنَظَرَتْ وَنَظَرَتْ هَلْ تُحِسُّ أَحَدًا فَلَمْ تُحِسَّ أَحَدًا، فَلَمَّا بَلَغَتِ الْوَادِيَ سَعَتْ وَأَتَتِ الْمَرْوَةَ فَفَعَلَتْ ذَلِكَ أَشْوَاطًا، ثُمَّ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ مَا فَعَلَ ـ تَعْنِي الصَّبِيَّ ـ فَذَهَبَتْ فَنَظَرَتْ، فَإِذَا هُوَ عَلَى حَالِهِ كَأَنَّهُ يَنْشَغُ لِلْمَوْتِ، فَلَمْ تُقِرَّهَا نَفْسُهَا، فَقَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ لَعَلِّي أُحِسُّ أَحَدًا، فَذَهَبَتْ فَصَعِدَتِ الصَّفَا فَنَظَرَتْ وَنَظَرَتْ فَلَمْ تُحِسَّ أَحَدًا، حَتَّى أَتَمَّتْ سَبْعًا، ثُمَّ قَالَتْ لَوْ ذَهَبْتُ فَنَظَرْتُ مَا فَعَلَ، فَإِذَا هِيَ بِصَوْتٍ فَقَالَتْ أَغِثْ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ خَيْرٌ‏.‏ فَإِذَا جِبْرِيلُ، قَالَ فَقَالَ بِعَقِبِهِ هَكَذَا، وَغَمَزَ عَقِبَهُ عَلَى الأَرْضِ، قَالَ فَانْبَثَقَ الْمَاءُ، فَدَهَشَتْ أُمُّ إِسْمَاعِيلَ فَجَعَلَتْ تَحْفِزُ‏.‏ قَالَ فَقَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ تَرَكَتْهُ كَانَ الْمَاءُ ظَاهِرًا ‏"‏‏.‏ قَالَ فَجَعَلَتْ تَشْرَبُ مِنَ الْمَاءِ، وَيَدِرُّ لَبَنُهَا عَلَى صَبِيِّهَا ـ قَالَ ـ فَمَرَّ نَاسٌ مِنْ جُرْهُمَ بِبَطْنِ الْوَادِي، فَإِذَا هُمْ بِطَيْرٍ، كَأَنَّهُمْ أَنْكَرُوا ذَاكَ، وَقَالُوا مَا يَكُونُ الطَّيْرُ إِلاَّ عَلَى مَاءٍ‏.‏ فَبَعَثُوا رَسُولَهُمْ، فَنَظَرَ فَإِذَا هُمْ بِالْمَاءِ، فَأَتَاهُمْ فَأَخْبَرَهُمْ فَأَتَوْا إِلَيْهَا، فَقَالُوا يَا أُمَّ إِسْمَاعِيلَ، أَتَأْذَنِينَ لَنَا أَنْ نَكُونَ مَعَكِ أَوْ نَسْكُنَ مَعَكِ فَبَلَغَ ابْنُهَا فَنَكَحَ فِيهِمُ امْرَأَةً، قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي‏.‏ قَالَ فَجَاءَ فَسَلَّمَ فَقَالَ أَيْنَ إِسْمَاعِيلُ فَقَالَتِ امْرَأَتُهُ ذَهَبَ يَصِيدُ‏.‏ قَالَ قُولِي لَهُ إِذَا جَاءَ غَيِّرْ عَتَبَةَ بَابِكَ‏.‏ فَلَمَّا جَاءَ أَخْبَرَتْهُ قَالَ أَنْتِ ذَاكِ فَاذْهَبِي إِلَى أَهْلِكِ‏.‏ قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي‏.‏ قَالَ فَجَاءَ فَقَالَ أَيْنَ إِسْمَاعِيلُ فَقَالَتِ امْرَأَتُهُ ذَهَبَ يَصِيدُ، فَقَالَتْ أَلاَ تَنْزِلُ فَتَطْعَمَ وَتَشْرَبَ فَقَالَ وَمَا طَعَامُكُمْ وَمَا شَرَابُكُمْ قَالَتْ طَعَامُنَا اللَّحْمُ، وَشَرَابُنَا الْمَاءُ‏.‏ قَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي طَعَامِهِمْ وَشَرَابِهِمْ‏.‏ قَالَ فَقَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَرَكَةٌ بِدَعْوَةِ إِبْرَاهِيمَ ‏"‏‏.‏ قَالَ ثُمَّ إِنَّهُ بَدَا لإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ لأَهْلِهِ إِنِّي مُطَّلِعٌ تَرِكَتِي‏.‏ فَجَاءَ فَوَافَقَ إِسْمَاعِيلَ مِنْ وَرَاءِ زَمْزَمَ، يُصْلِحُ نَبْلاً لَهُ، فَقَالَ يَا إِسْمَاعِيلُ، إِنَّ رَبَّكَ أَمَرَنِي أَنْ أَبْنِيَ لَهُ بَيْتًا‏.‏ قَالَ أَطِعْ رَبَّكَ‏.‏ قَالَ إِنَّهُ قَدْ أَمَرَنِي أَنْ تُعِينَنِي عَلَيْهِ‏.‏ قَالَ إِذًا أَفْعَلَ‏.‏ أَوْ كَمَا قَالَ‏.‏ قَالَ فَقَامَا فَجَعَلَ إِبْرَاهِيمُ يَبْنِي، وَإِسْمَاعِيلُ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ، وَيَقُولاَنِ ‏{‏رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ‏}‏ قَالَ حَتَّى ارْتَفَعَ الْبِنَاءُ وَضَعُفَ الشَّيْخُ عَلَى نَقْلِ الْحِجَارَةِ، فَقَامَ عَلَى حَجَرِ الْمَقَامِ، فَجَعَلَ يُنَاوِلُهُ الْحِجَارَةَ، وَيَقُولاَنِ ‏{‏رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ‏}‏‏.‏

Tarjumaad

Waxaa nooga warramay Cabdullaahi bin Muxammad, waxaa nooga warramay Abuu Caamir Cabdul-Malik bin Camr, wuxuu yiri: Waxaa nooga warramay Ibraahiim bin Naafic, oo ka weriyay Kathiir bin Kathiir, oo ka weriyay Saciid bin Jubayr, oo ka weriyay Ibn Cabbaas — Allaha ka raalli noqdee — wuxuu yiri: Markii ay dhacday wixii dhex maray Ibraahiim iyo ehelkiisa, wuxuu u baxay Ismaaciil iyo hooyadiis, waxayna wateen weel biyo ah. Hooyada Ismaaciil ayaa cabbi jirtay biyaha weelka si caanaheedu ugu soo daadaan ilmaha, ilaa ay ka yimaadeen Makka. Waxay dejisay geed hoostiisa, kadibna Ibraahiim wuxuu ku laabtay ehelkiisa. Hooyada Ismaaciil ayaa daba socotay ilaa ay ka gaareen Kadaa, markaasay ka dambeysay iyadoo leh:

"Ibraahiimow, yaad nooga tageysaa?" Wuxuu yiri: "Allah." Waxay tiri: "Waan ku qancay Allah." Way soo laabatay oo cabtay biyihii, caanaheeduna way u soo daadeen ilmaha. Markii biyihii dhammaadeen, waxay tiri: "Haddaan tago oo eego, malaha qof baan arkaa." Way tagtay oo fuushay buurta Safa, way eegtay laakiin qofna may arkin. Markay dooxada soo gashay, way oroddaday ilaa ay Marwa ka gaartay. Sidaasay marar badan u celcelisay. Kadib waxay tiri: "Haddaan tago oo eego xaaladda ilmaha." Way tagtay oo eegtay, mise wuxuu u muuqdaa mid dhimanaya. Naftu uma adkeysan weyday, waxayna tiri: "Haddaan tago oo eego, malaha qof baan arkaa." Way tagtay oo fuushay Safa, way eegtay laakiin qofna may arkin, ilaa ay ka dhammeysatay toddoba wareeg. Kadib waxay tiri: "Haddaan tago oo eego xaaladda." Mise cod bay maqashay, waxayna tiri: "Na caawi haddaad kheyr hayso." Mise waa Jibriil. Wuxuu cagtiisa ku dhuftay dhulka sidan (wuxuu tilmaamay ciribtiisa), biyihiina way soo burqadeen. Hooyada Ismaaciil way yaabtay oo billowday inay qodo. Abuu Al-Qaasim ﷺ wuxuu yiri: "Hadday dayn lahayd, biyuhu waxay noqon lahaayeen kuwo muuqda oo socda." Way cabtay biyihii, caanaheeduna way u soo daadeen ilmaha. Kadib dad ka tirsan qabiilka Jurhum ayaa marayay dooxada hoosteeda, waxayna arkeen shimbirro, wayna la yaabeen oo yiraahdeen: "Shimbiruhu meel biyo leh mooyaane ma joogaan." Waxay direen farriin-wade, wuu eegay oo biyihii buu arkay, wuuna u sheegay. Way u yimaadeen oo yiraahdeen: "Hooyada Ismaaciilow, ma noo ogolaaneysaa inaan kula joogno ama kula degno?" Wiilkeedii waa koray oo guursaday gabar iyaga ka mid ah. Kadib Ibraahiim wuxuu go'aansaday inuu soo booqdo ehelkiisii uu ka tagay. Wuu yimid oo salaamay, wuxuuna yiri: "Xaggee buu jiraa Ismaaciil?" Xaaskiisii baa tiri: "Wuxuu u baxay ugaarsiga." Wuxuu yiri: "Markuu yimaado, u sheeg inuu beddelo albaabka gurigiisa." Markuu yimid, way u sheegtay. Wuxuu yiri: "Adigu waadigii albaabka ahaa, ee ehelkaaga u tag (waan ku furay)." Mar kale ayuu Ibraahiim go'aansaday inuu soo booqdo ehelkiisa. Wuu yimid oo yiri: "Xaggee buu jiraa Ismaaciil?" Xaaskiisii baa tiri: "Wuxuu u baxay ugaarsiga," waxayna tiri: "Ma degi weyday oo wax cuni weyday?" Wuxuu yiri: "Maxaad cuntaan, maxaadse cabtaan?" Waxay tiri: "Cuntadayadu waa hilib, cabitaankayaguna waa biyo." Wuxuu yiri: "Allow, barakee cuntadooda iyo cabitaankooda." Abuu Al-Qaasim ﷺ wuxuu yiri: "Taasi waa barako ka timid ducooyinkii Ibraahiim." Mar saddexaad ayuu Ibraahiim go'aansaday inuu soo booqdo ehelkiisa. Wuu yimid oo wuxuu ka helay Ismaaciil gadaasha Zamzam isagoo hagaajinaya fallaadhihiisa. Wuxuu yiri: "Ismaaciilow, Rabbigaa wuxuu i amray inaan u dhiso guri." Ismaaciil wuxuu yiri: "Adeec Rabbigaa." Ibraahiim wuxuu yiri: "Wuxuu kaloo i amray inaad igu caawiso arrintaas." Ismaaciil wuxuu yiri: "Markaas waan sameynayaa." Labadooduba way istaageen, Ibraahiim wuu dhisayay, Ismaaciilna dhagaxyuu u dhiibayay, labadooduna waxay lahaayeen: {Rabbigayow, naga aqbal, adigu waxaad tahay Maqle Og.} Markii dhismuhu sare u kacay oo odaygii ku daalay qaadista dhagaxyada, wuxuu istaagay Xajarul-Maqamka, Ismaaciilna dhagaxyuu u dhiibayay, labadooduna waxay lahaayeen: {Rabbigayow, naga aqbal, adigu waxaad tahay Maqle Og.}

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Alle wuxuu arsaaqay Haajar iyo Ismaaciil, wuxuuna u suurageliyey inay wada dhisaan Baytka.

Erayada adag oo la sharxay
Safa iyo Marwa

Waa laba buurood oo Maka ku yaal, dhexdoodana Haajar ayey gargaar iyo biyo ka raadinaysay. Socodka sa'yiga ee xajka iyo cumrada wuxuu xusuusinayaa socdaalkeeda.

Zamzam

Waa ceel Maka ku yaal, kaas oo sida werintu sheegayso si mucjiso ah uga soo burqaday agta Ismaaciil.

Maqaam

Waa dhagaxii uu Ibraahiim dul istaagay markii uu kor u dhisayay Kacbada.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimada hore waxay halkan ka fahmeen in tawakkulku la socdo dadaal iyo ficil: Haajar Alle ayey talo saaratay, iyadoo haddana si firfircoon gargaar u raadinaysa; Ibraahiim iyo Ismaaciilna way iska kaashadeen dhismaha Kacbada. Sa'yiga u dhexeeya Safa iyo Marwa waa qayb joogto ah oo ka mid ah xajka iyo cumrada. Ducada Ibraahiim waxay baraysaa mu'miniinta inay camalkooda Alle u dhiibtaan oo ay ka baryaan inuu aqbalo. Qaybta ka hadlaysa xaaskii koowaad ee Ismaaciil, culimadu waxay sidoo kale u arkaan tilmaam muujinaysa in lammaanuhu isku wajaho akhlaaq wanaagsan iyo mahadnaq.

Casharrada maanta
  1. Alle talo saar, isla markaana qaad tallaabooyin la taaban karo marka dhibaato ku soo wajahdo.
  2. Markaad camal wanaagsan qabato, Alle ka bari inuu kaa aqbalo; hana ku tiirsanaan dadaalkaaga oo keliya.
  3. Qoyskaaga ula dhaqan mahadnaq iyo qadarin; akhlaaqda wanaagsan waxay guriga ku soo kordhisaa xasillooni iyo barako.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.