Anbiyada · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, xadiiska 3401

Waxaa weriyey Ubayy ibn Ka'b. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Anbiyada
صحيح البخاري
Yaa weriyey?

Waxaa weriyey Ubayy ibn Ka'b

Sahih (lagu kalsoon yahay)

Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ لَيْسَ هُوَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ، إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ‏.‏ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَّ مُوسَى قَامَ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ، فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا‏.‏ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ‏.‏ فَقَالَ لَهُ بَلَى، لِي عَبْدٌ بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ‏.‏ قَالَ أَىْ رَبِّ وَمَنْ لِي بِهِ ـ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ أَىْ رَبِّ وَكَيْفَ لِي بِهِ ـ قَالَ تَأْخُذُ حُوتًا، فَتَجْعَلُهُ فِي مِكْتَلٍ، حَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَهْوَ ثَمَّ ـ وَرُبَّمَا قَالَ فَهْوَ ثَمَّهْ ـ وَأَخَذَ حُوتًا، فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ، ثُمَّ انْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ، حَتَّى أَتَيَا الصَّخْرَةَ، وَضَعَا رُءُوسَهُمَا فَرَقَدَ مُوسَى، وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فَخَرَجَ فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ، فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا، فَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنِ الْحُوتِ جِرْيَةَ الْمَاءِ، فَصَارَ مِثْلَ الطَّاقِ، فَقَالَ هَكَذَا مِثْلُ الطَّاقِ‏.‏ فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا، حَتَّى إِذَا كَانَ مِنَ الْغَدِ قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا‏.‏ وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ حَيْثُ أَمَرَهُ اللَّهُ‏.‏ قَالَ لَهُ فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ، وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا، فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَلَهُمَا عَجَبًا‏.‏ قَالَ لَهُ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي، فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، رَجَعَا يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، فَإِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ، فَسَلَّمَ مُوسَى، فَرَدَّ عَلَيْهِ‏.‏ فَقَالَ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ‏.‏ قَالَ أَنَا مُوسَى‏.‏ قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ، أَتَيْتُكَ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا‏.‏ قَالَ يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ، عَلَّمَنِيهِ اللَّهُ لاَ تَعْلَمُهُ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ لاَ أَعْلَمُهُ‏.‏ قَالَ هَلْ أَتَّبِعُكَ قَالَ ‏{‏إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا * وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏إِمْرًا‏}‏ فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ، فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ، كَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمْ، فَعَرَفُوا الْخَضِرَ، فَحَمَلُوهُ بِغَيْرِ نَوْلٍ، فَلَمَّا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ جَاءَ عُصْفُورٌ، فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ، فَنَقَرَ فِي الْبَحْرِ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ، قَالَ لَهُ الْخَضِرُ يَا مُوسَى، مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ مِثْلَ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ بِمِنْقَارِهِ مِنَ الْبَحْرِ‏.‏ إِذْ أَخَذَ الْفَأْسَ فَنَزَعَ لَوْحًا، قَالَ فَلَمْ يَفْجَأْ مُوسَى إِلاَّ وَقَدْ قَلَعَ لَوْحًا بِالْقَدُّومِ‏.‏ فَقَالَ لَهُ مُوسَى مَا صَنَعْتَ قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا، لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا‏.‏ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا‏.‏ قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا، فَكَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا‏.‏ فَلَمَّا خَرَجَا مِنَ الْبَحْرِ مَرُّوا بِغُلاَمٍ يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَقَلَعَهُ بِيَدِهِ هَكَذَا ـ وَأَوْمَأَ سُفْيَانُ بِأَطْرَافِ أَصَابِعِهِ كَأَنَّهُ يَقْطِفُ شَيْئًا ـ فَقَالَ لَهُ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا‏.‏ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا‏.‏ قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَىْءٍ بَعْدَهَا فَلاَ تُصَاحِبْنِي، قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا‏.‏ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ مَائِلاً ـ أَوْمَأَ بِيَدِهِ هَكَذَا وَأَشَارَ سُفْيَانُ كَأَنَّهُ يَمْسَحُ شَيْئًا إِلَى فَوْقُ، فَلَمْ أَسْمَعْ سُفْيَانَ يَذْكُرُ مَائِلاً إِلاَّ مَرَّةً ـ قَالَ قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُطْعِمُونَا وَلَمْ يُضَيِّفُونَا عَمَدْتَ إِلَى حَائِطِهِمْ لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا‏.‏ قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ، سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا‏"‏‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى كَانَ صَبَرَ، فَقَصَّ اللَّهُ عَلَيْنَا مِنْ خَبَرِهِمَا ‏"‏‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى، لَوْ كَانَ صَبَرَ يُقَصُّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا ‏"‏‏.‏ وَقَرَأَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا، وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَكَانَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِي سُفْيَانُ سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ‏.‏ قِيلَ لِسُفْيَانَ حَفِظْتَهُ قَبْلَ أَنْ تَسْمَعَهُ مِنْ عَمْرٍو، أَوْ تَحَفَّظْتَهُ مِنْ إِنْسَانٍ فَقَالَ مِمَّنْ أَتَحَفَّظُهُ وَرَوَاهُ أَحَدٌ عَنْ عَمْرٍو غَيْرِي سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ‏.‏

Tarjumaad

Waxaa wariyay Saciid bin Jubayr: Waxaan ku idhi Ibnu Cabbaas,

"Nowf Al-Bakaali wuxuu sheeganayaa in Muuse, oo ahaa saaxiibkii Al-Khidr, uusan ahayn Muusihii (Nabigii) reer Israa'iil, ee uu yahay Muuse kale." Ibnu Cabbaas wuxuu yidhi, "Cadowga Alle (Nowf) been buu sheegay. Ubay bin Kacab ayaa nooga warramay in Nabigu ﷺ yidhi: 'Maalin maalmaha ka mid ah ayaa Muuse istaagay oo khudbad u jeediyay reer Israa'iil. Waxaa la weydiiyay yaa dadka ugu cilmi badan? Wuxuu yidhi: "Aniga." Alle waa canaantay maxaa yeelay cilmigiisa uma nisbeeynin Eebbe. Markaas Alle wuxuu ku yidhi: "Haa, waxaan leeyahay addoon jooga meesha labada badood isku daraan oo kaa cilmi badan." Muuse wuxuu yidhi: "Rabbiyow! Sideen ku heli karaa?" Alle wuxuu yidhi: "Qaado kalluun oo ku rid dambiil weyn, halkaad kalluunka ku weydana waad ka heli doontaa." Muuse wuxuu qaatay kalluun oo ku riday dambiil, kadibna wuxuu u ambabaxay isaga iyo wiilkiisa yar ee Yuushac bin Nuun, ilaa ay ka gaareen dhagaxii ay madaxooda dhigeen (seexdeen). Muuse wuu seexday, kalluunkiina wuxuu ka booday dambiishii oo badda ku dhacay. Wuxuu sameeyay jid badda dhexdeeda ah sida tunnel-ka oo kale. Alle wuxuu ka joojiyay kalluunka socodka biyaha, wuxuuna noqday sidii qaanso (Nabigu ﷺ wuxuu gacantiisa ku tilmaamay qaansadan). Waxay safreen intii ka hadhay habeenka, maalintii xigtayna Muuse wuxuu wiilkiisii yaraa ku yidhi: "Keen quraacdeenna, runtii safarkan daal badan baan kala kulanay." Muuse ma dareemin daalka ilaa uu ka dhaafay meeshii Alle faray inuu raadiyo. Wiilkiisii yaraa wuxuu ku yidhi: "Ma og tahay markii aan fadhinay dhagaxa agtiisa, inaan illaaway kalluunkii, cid aan Shaydaan ahaynina ima hilmaansiin inaan xuso, wuxuuna qaatay jidkiisii badda si yaab leh?" Sidaas darteed kalluunka waxaa u samaysmay jid, taasina way la yaabtay. Muuse wuxuu yidhi: "Taasi waa tii aan raadinaynay." Labadooduba dib bay u laabteen raadkoodii ilaa ay ka yimaadeen dhagaxii. Halkaas waxay ku arkeen nin dhar huwan. Muuse wuu salaamay, wuuna ka qaaday salaanta. Wuxuu yidhi: "Sidee dhulkiinna loogu salaamaa?" Muuse wuxuu yidhi: "Anigu waa Muuse." Ninkii wuxuu yidhi: "Muusihii reer Israa'iil?" Muuse wuxuu yidhi: "Haa, waxaan kuugu imid inaad i bartid waxa Alle ku baray oo xikmad ah." Wuxuu yidhi: "Muusow, anigu waxaan haystaa cilmi Alle ka mid ah oo Alle i baray oo aadan adigu garanayn, adiguna waxaad haysataa cilmi Alle ka mid ah oo Alle ku baray oo aanan anigu garanayn." Muuse wuxuu yidhi: "Ma ku raaci karaa?" Wuxuu yidhi: "Adigu iguma dulqaadan kartid, sideedse ugu dulqaadataa wax aadan xogtooda wada hayn?" (Muuse wuxuu yidhi: 'Haddii Alle idmo, waxaad i heli doontaa anigoo samir badan, mana caasin doono amarkaaga.') Kadib labadooduba waxay u dhaqaaqeen inay ku socdaan xeebta badda, waxaa agtooda maray dooni, waxayna ka codsadeen in la qaado. Dadkii doonta lahaa waxay garteen Al-Khidr, markaasay qaadeen bilaa lacag. Markay doontii fuuleen, shimbir baa timid oo fadhiisatay geeska doonta, dabadeedna afka la gashay badda hal ama laba jeer. Al-Khidr wuxuu Muuse ku yidhi: "Muusow, cilmigayga iyo cilmi-gaagu kama dhimin cilmiga Alle wax ka badan inta ay shimbirtani afkeeda ka dhintay biyaha badda." Isla markiiba Al-Khidr wuxuu qaatay faas wuxuuna rujiiyay loox, Muusena ma uusan dareemin ilaa uu looxii ka rujiyay. Muuse wuxuu ku yidhi: "Maxaad samaysay? Dad baa na qaaday bilaa lacag, adiguna waxaad ula janjeertay doontoodii si aad u qarqiso dadkeeda. Runtii waxaad samaysay wax aad u xun." Al-Khidr wuxuu yidhi: "Miyaanan kuu sheegin inaadan igu dulqaadan karin?" Muuse wuxuu yidhi: "Ha ii qaban waxaan illaaway, hana igu adkeyn arrintayda." Taasi waxay ahayd cudurdaarkii ugu horreeyay ee Muuse oo ahaa hilmaan. Markay badda ka baxeen, waxay mareen wiil yar oo la ciyaaraya carruur kale. Al-Khidr wuxuu qabtay madaxa wiilkii wuxuuna ku gooyay gacantiisa sidan oo kale. (Sufyaan, wariyaha hoose, wuxuu ku tilmaamay farahiisa cirifkooda sidii isagoo wax goosanaya.) Muuse wuxuu ku yidhi: "Ma waxaad dishay naf daahir ah oo aan naf kale dilin? Runtii waxaad samaysay wax inkiraad mudan." Al-Khidr wuxuu yidhi: "Miyaanan kuu sheegin inaadan igu dulqaadan karin?" Muuse wuxuu yidhi: "Haddaan wax ku weydiiyo tan ka dib, ha i raacin, waxaad gaadhay cudurdaar xaggayga ah." Kadib way sii socdeen ilaa ay ka yimaadeen tuulo, waxayna weydiisteen dadkeedii cunto, laakiin way diideen inay martiqaadaan. Waxay ku arkeen tuulada derbi burbur ku dhow (Al-Khidrna wuxuu ku hagaajiyay gacmihiisa oo kaliya). (Sufyaan, wariyaha hoose, wuxuu gacmihiisa ku tilmaamay sidii Al-Khidr gacmaha kor ugu mariyay derbiga.) Muuse wuxuu yidhi: "Dadkan waan u nimid, mana aysan na siin cunto, mana aysan na martiqaadin, haddana derbigoodii baad hagaajisay. Haddaad doonto waxaad ka qaadan kartay mushaar." Al-Khidr wuxuu yidhi: "Tani waa kala-taggeennii, waxaan kuu sheegi doonaa fasiraadda wixii aadan u dulqaadan karin." Nabigu ﷺ wuxuu raaciyay: "Waxaan jeclaan lahayn in Muuse samro, si Alle nooga warramo warkooda. (Sufyaan wuxuu yidhi Nabigu ﷺ wuxuu yidhi: 'Alle ha u naxariisto Muuse, hadduu samri lahaa waxaa naloo sheegi lahaa wax badan oo arrinkooda ku saabsan.'

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Muuse wuxuu barayaa in aqoontu xaddidan tahay, raadinteeduna u baahan tahay samir.

Erayada adag oo la sharxay
Al-Khidr

Addoonkii Alle ee Muuse la kulmay, lehna aqoon aanu Muuse lahayn.

Isu-tagga labada badood

Goobtii uu Alle faray Muuse inuu addoonka ka raadiyo.

Aqoonta Alle u nisbayn

In la qiro in aqoonta oo dhami ugu dambayn Alle ka timaaddo, aqoonta aadamuhuna xaddidan tahay.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimada hore waxay arrintan ka fahmeen in qaybaha aqoontu kala duwanaan karaan: Muuse wuxuu lahaa aqoon aanu Al-Khidr lahayn, Al-Khidr-na wuxuu lahaa mid aanu Muuse lahayn. Ibnu Xajar wuxuu Fath al-Baari kaga hadlay sida qisadu ugu boorrinayso qofka is-hoosaysiin iyo samir marka uu wax baranayo. Culimadu waxay sidoo kale caddeeyeen in Muuse si sax ah ugu qiimeeyay falalka muuqda xeerarkii uu yaqaanay; sababaha qarsoonna markii dambe ayaa loo sharraxay. Qisadu oggolaansho guud uma aha in xeerarka la jebiyo: Al-Khidr wuxuu ku dhaqmay aqoon iyo amar Alle ka yimid.

Casharrada maanta
  1. Markaad aqoontaada ka hadlayso, dheh: Alle ayaa og waxa ugu fiican, si daacad ahna u qir waxa aanad weli aqoon.
  2. Qof aqoon leh weydii inuu kuu sharraxo, naftaadana waqti sii si aad wax u barato ka hor intaadan xaalad xukumin.
  3. Samir muuji marka aanad weli garanayn xikmadda dhacdo ka dambaysa, adigoon cudurdaar uga dhigan dulmi ama fal waxyeello leh.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.