Sahih al-Bukhari, xadiiska 3465
Waxaa weriyey Abdullah ibn Umar. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Laga soo bilaabo al‑Bukhari dib ilaa Nabiga ﷺ
- 1Isma'il ibn Khalilwuxuu u sheegay al‑Bukhariإِسْمَاعِيلُ بْنُ خَلِيلٍ
- 2Ali ibn Mushirعَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ
- 3Ubaydullah ibn Umarعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ
- 4Nafi'نَافِعٍ
- 5Ibn Umarابْنِ عُمَرَ
- 6Rasuulka Alle ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ
Siday u kala horreeyaan qoraalka Carabiga ee riwaayaddan. Magacyada waxaa laga soo rogay Carabiga loona qoray farta Laatiinka. Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ خَلِيلٍ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَيْنَمَا ثَلاَثَةُ نَفَرٍ مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ يَمْشُونَ إِذْ أَصَابَهُمْ مَطَرٌ، فَأَوَوْا إِلَى غَارٍ، فَانْطَبَقَ عَلَيْهِمْ، فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ إِنَّهُ وَاللَّهِ يَا هَؤُلاَءِ لاَ يُنْجِيكُمْ إِلاَّ الصِّدْقُ، فَلْيَدْعُ كُلُّ رَجُلٍ مِنْكُمْ بِمَا يَعْلَمُ أَنَّهُ قَدْ صَدَقَ فِيهِ. فَقَالَ وَاحِدٌ مِنْهُمُ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّهُ كَانَ لِي أَجِيرٌ عَمِلَ لِي عَلَى فَرَقٍ مِنْ أَرُزٍّ، فَذَهَبَ وَتَرَكَهُ، وَأَنِّي عَمَدْتُ إِلَى ذَلِكَ الْفَرَقِ فَزَرَعْتُهُ، فَصَارَ مِنْ أَمْرِهِ أَنِّي اشْتَرَيْتُ مِنْهُ بَقَرًا، وَأَنَّهُ أَتَانِي يَطْلُبُ أَجْرَهُ فَقُلْتُ اعْمِدْ إِلَى تِلْكَ الْبَقَرِ. فَسُقْهَا، فَقَالَ لِي إِنَّمَا لِي عِنْدَكَ فَرَقٌ مِنْ أَرُزٍّ. فَقُلْتُ لَهُ اعْمِدْ إِلَى تِلْكَ الْبَقَرِ فَإِنَّهَا مِنْ ذَلِكَ الْفَرَقِ، فَسَاقَهَا، فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُ ذَلِكَ مِنْ خَشْيَتِكَ، فَفَرِّجْ عَنَّا. فَانْسَاحَتْ عَنْهُمُ الصَّخْرَةُ. فَقَالَ الآخَرُ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّهُ كَانَ لِي أَبَوَانِ شَيْخَانِ كَبِيرَانِ، فَكُنْتُ آتِيهِمَا كُلَّ لَيْلَةٍ بِلَبَنِ غَنَمٍ لِي، فَأَبْطَأْتُ عَلَيْهِمَا لَيْلَةً فَجِئْتُ وَقَدْ رَقَدَا وَأَهْلِي وَعِيَالِي يَتَضَاغَوْنَ مِنَ الْجُوعِ، فَكُنْتُ لاَ أَسْقِيهِمْ حَتَّى يَشْرَبَ أَبَوَاىَ، فَكَرِهْتُ أَنْ أُوقِظَهُمَا، وَكَرِهْتُ أَنْ أَدَعَهُمَا، فَيَسْتَكِنَّا لِشَرْبَتِهِمَا، فَلَمْ أَزَلْ أَنْتَظِرُ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ، فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُ ذَلِكَ مِنْ خَشْيَتِكَ، فَفَرِّجْ عَنَّا. فَانْسَاحَتْ عَنْهُمُ الصَّخْرَةُ، حَتَّى نَظَرُوا إِلَى السَّمَاءِ. فَقَالَ الآخَرُ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّهُ كَانَ لِي ابْنَةُ عَمٍّ مِنْ أَحَبِّ النَّاسِ إِلَىَّ، وَأَنِّي رَاوَدْتُهَا عَنْ نَفْسِهَا فَأَبَتْ إِلاَّ أَنْ آتِيَهَا بِمِائَةِ دِينَارٍ، فَطَلَبْتُهَا حَتَّى قَدَرْتُ، فَأَتَيْتُهَا بِهَا فَدَفَعْتُهَا إِلَيْهَا، فَأَمْكَنَتْنِي مِنْ نَفْسِهَا، فَلَمَّا قَعَدْتُ بَيْنَ رِجْلَيْهَا، فَقَالَتِ اتَّقِ اللَّهَ وَلاَ تَفُضَّ الْخَاتَمَ إِلاَّ بِحَقِّهِ. فَقُمْتُ وَتَرَكْتُ الْمِائَةَ دِينَارٍ، فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُ ذَلِكَ مِنْ خَشْيَتِكَ فَفَرِّجْ عَنَّا. فَفَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُمْ فَخَرَجُوا ".
Waxaa nooga warramay Ismaaciil bin Khaliil, waxaa noo sheegay Cali bin Mushir, kaas oo ka weriyey Cubaydullaahi bin Cumar, isna uu ka weriyey Naafic, isna uu ka weriyey Ibnu Cumar – radiya Allaahu canhumaa – in Rasuulka Allaah ﷺ yiri:
"Saddex nin oo ka mid ahaa dadkii idinka horreeyey ayaa socdaal ku jiray, markaasay roob ku dhacay, waxayna galeen god weyn si ay u gabbaadaan. Markaasuu dhagax weyn afka godka ka xirmay iyagoo gudaha ku jira. Waxay isku yiraahdeen, 'Wallahi, kuwaayow, wax aan daacadnimo ahayn idinma badbaadin doonto ee mid walba ha baryo Allaah isagoo cuskanaya camal uu og yahay inuu si daacad ah u sameeyey.' Midkood baa yiri, 'Allaahow! Haddaad ogtahay inaan lahaa shaqaale ii shaqeeyey oo aan ku heshiinnay hal Faraq oo bariis ah, dabadeedna uu tagay isagoon qaadan, aniguna aan bariiskii beeray oo aan dakhligiisa ku iibsaday lo' isaga loogu talagalay. Markuu ii yimid isagoo mushaarkiisii doonaya, waxaan ku iri, "Tag oo lo'daas kaxee." Wuxuu igu yiri, "Hal Faraq oo bariis ah ayaan kugu leeyahay." Waxaan ku iri, "Tag oo lo'daas qaado waayo waxay ka dhalatay Faraq-gaagii." Wuuna kaxeystay. Allaahow! Haddaad ogtahay inaan taas u sameeyey cabsidaada darteed, naga fur dhagaxa.' Markaasuu dhagaxii xoogaa dhaqaaqay. Kii labaad baa yiri, 'Allaahow! Waad ogtahay inaan lahaa waalidiin duq ah oo aan habeen walba u keeni jiray caanaha idahayga. Habeen baan soo daahay, markaan imidna way hurdeen, halka xaaskayga iyo carruurtaydu ay gaajo la qaylinayeen. Ma aanan oggolayn inay cabbaan inta waalidkaygu ka hor cabbo. Waan ka xishooday inaan toosiyo, sidoo kalena waan ka xishooday inaan ka tago iyagoon cabin. Sidaas baan ugu sugnaa ilaa waagu ka beryo. Allaahow! Haddaad ogtahay inaan taas u sameeyey cabsidaada darteed, naga fur dhagaxa.' Dhagaxii wuu sii dhaqaaqay ilaa ay samada ka arkeen. Kii saddexaad baa yiri, 'Allaahow! Waad ogtahay inaan lahaa ina adeer (gabadha adeerkay) oo ahayd qofka aan ugu jeclahay, waxaanan isku dayey inaan la seexdo balse way diiday ilaa aan siiyo boqol Diinaar. Waan soo ururiyey lacagtii waana u geeyey, wayna ii oggolaatay. Laakiin markaan dhex fariistay lugteeda, waxay tiri, "Ka cabso Allaah hana burburin shaabaddda (sharaftayda) xaqdarro." Waan kacay waxaanan uga tegay boqolkii Diinaar. Allaahow! Haddaad ogtahay inaan taas u sameeyey cabsidaada darteed, naga fur dhagaxa.' Markaasuu Allaah ka furay dhagaxii wayna ka soo baxeen godkii."
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Camallada wanaagsan ee daacadda ah waxay noqon karaan sabab uu Allah ducada ku aqbalo.
Halbeeg mug oo qadiimi ah; halkan waxaa loola jeedaa qaddar bariis ah oo mushahar ahaan lagu heshiiyey.
Camal wanaagsan oo lagu sameeyo hanuunka Allah, laguna daacad yeelo isaga.
Oraah tusaale ah oo tilmaamaysa in laga fogaado galmo ka baxsan guur sharci ah.
Culimadu waxay xadiiskan ka fahmeen in qofku Allah baryi karo isagoo xusaya camal wanaagsan oo daacad ah oo uu sameeyey; taas waxaa loo yaqaan tawassulka camalka wanaagsan. Saddexda tusaale waxay muujinayaan qaabab kala duwan oo Alle ka cabsi ah: in shaqaalaha xuquuqdiisa si buuxda loo siiyo, in waalidka si wanaagsan loola dhaqmo, iyo in laga fogaado dembiga galmada inkastoo damacu xooggan yahay. Culimadu sidoo kale waxay adkeeyaan in camalku qiimo leeyahay oo keliya marka Allah dartii daacad looga sameeyo. Culimada afarta madhab ee Sunniyiintu waxay aqoonsan yihiin muhiimadda daacadnimada, gudashada xuquuqda iyo maamuusidda waalidka; qisadani ma aha fasax lagu dulmiyo dadka kale ama lagu bannaysto wax xaaraan ah.
- Shaqaalaha sii mushaharka lagu heshiiyey oo dhan, si taxaddar leh, xataa haddii aanay isla markiiba u iman inay qaataan.
- Maalin kasta waqti u samee inaad waalidkaaga si wanaagsan ula dhaqanto, adigoon dayicin xuquuqda xubnaha kale ee qoyska.
- Allah dartii dembiga uga fogow, gaar ahaan marka damac ama dano gaar ahi go'aanka adkeeyaan.
Xadiiskani wuxuu barayaa in camallada lagu qiimeeyo niyaddooda; taas ayaa caddaynaysa sababta ay raggu u xuseen daacadnimadooda Allah.
Sahih al-Bukhari · #3464 (Sahih)Qisadan kale ee reer Banii Israa'iil waxay sidoo kale muujinaysaa sida Allah dadka u imtixaamo iyo sida mahadnaqa iyo camalka suubban ay udub-dhexaad u yihiin.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.