Sahih al-Bukhari, xadiiska 3906
Waxaa weriyey Suraqa ibn Malik. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Suraqa ibn Malik
Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَالِكٍ الْمُدْلِجِيُّ ـ وَهْوَ ابْنُ أَخِي سُرَاقَةَ بْنِ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ ـ أَنَّ أَبَاهُ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ سُرَاقَةَ بْنَ جُعْشُمٍ، يَقُولُ جَاءَنَا رُسُلُ كُفَّارِ قُرَيْشٍ يَجْعَلُونَ فِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ دِيَةَ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا، مَنْ قَتَلَهُ أَوْ أَسَرَهُ، فَبَيْنَمَا أَنَا جَالِسٌ فِي مَجْلِسٍ مِنْ مَجَالِسِ قَوْمِي بَنِي مُدْلِجٍ أَقْبَلَ رَجُلٌ مِنْهُمْ حَتَّى قَامَ عَلَيْنَا وَنَحْنُ جُلُوسٌ، فَقَالَ يَا سُرَاقَةُ، إِنِّي قَدْ رَأَيْتُ آنِفًا أَسْوِدَةً بِالسَّاحِلِ ـ أُرَاهَا مُحَمَّدًا وَأَصْحَابَهُ. قَالَ سُرَاقَةُ فَعَرَفْتُ أَنَّهُمْ هُمْ، فَقُلْتُ لَهُ إِنَّهُمْ لَيْسُوا بِهِمْ، وَلَكِنَّكَ رَأَيْتَ فُلاَنًا وَفُلاَنًا انْطَلَقُوا بِأَعْيُنِنَا. ثُمَّ لَبِثْتُ فِي الْمَجْلِسِ سَاعَةً، ثُمَّ قُمْتُ فَدَخَلْتُ فَأَمَرْتُ جَارِيَتِي أَنْ تَخْرُجَ بِفَرَسِي وَهْىَ مِنْ وَرَاءِ أَكَمَةٍ فَتَحْبِسَهَا عَلَىَّ، وَأَخَذْتُ رُمْحِي، فَخَرَجْتُ بِهِ مِنْ ظَهْرِ الْبَيْتِ، فَحَطَطْتُ بِزُجِّهِ الأَرْضَ، وَخَفَضْتُ عَالِيَهُ حَتَّى أَتَيْتُ فَرَسِي فَرَكِبْتُهَا، فَرَفَعْتُهَا تُقَرَّبُ بِي حَتَّى دَنَوْتُ مِنْهُمْ، فَعَثَرَتْ بِي فَرَسِي، فَخَرَرْتُ عَنْهَا فَقُمْتُ، فَأَهْوَيْتُ يَدِي إِلَى كِنَانَتِي فَاسْتَخْرَجْتُ مِنْهَا الأَزْلاَمَ، فَاسْتَقْسَمْتُ بِهَا أَضُرُّهُمْ أَمْ لاَ فَخَرَجَ الَّذِي أَكْرَهُ، فَرَكِبْتُ فَرَسِي، وَعَصَيْتُ الأَزْلاَمَ، تُقَرِّبُ بِي حَتَّى إِذَا سَمِعْتُ قِرَاءَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ لاَ يَلْتَفِتُ، وَأَبُو بَكْرٍ يُكْثِرُ الاِلْتِفَاتَ سَاخَتْ يَدَا فَرَسِي فِي الأَرْضِ حَتَّى بَلَغَتَا الرُّكْبَتَيْنِ، فَخَرَرْتُ عَنْهَا ثُمَّ زَجَرْتُهَا فَنَهَضَتْ، فَلَمْ تَكَدْ تُخْرِجُ يَدَيْهَا، فَلَمَّا اسْتَوَتْ قَائِمَةً، إِذَا لأَثَرِ يَدَيْهَا عُثَانٌ سَاطِعٌ فِي السَّمَاءِ مِثْلُ الدُّخَانِ، فَاسْتَقْسَمْتُ بِالأَزْلاَمِ، فَخَرَجَ الَّذِي أَكْرَهُ، فَنَادَيْتُهُمْ بِالأَمَانِ فَوَقَفُوا، فَرَكِبْتُ فَرَسِي حَتَّى جِئْتُهُمْ، وَوَقَعَ فِي نَفْسِي حِينَ لَقِيتُ مَا لَقِيتُ مِنَ الْحَبْسِ عَنْهُمْ أَنْ سَيَظْهَرُ أَمْرُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ قَوْمَكَ قَدْ جَعَلُوا فِيكَ الدِّيَةَ. وَأَخْبَرْتُهُمْ أَخْبَارَ مَا يُرِيدُ النَّاسُ بِهِمْ، وَعَرَضْتُ عَلَيْهِمِ الزَّادَ وَالْمَتَاعَ، فَلَمْ يَرْزَآنِي وَلَمْ يَسْأَلاَنِي إِلاَّ أَنْ قَالَ أَخْفِ عَنَّا. فَسَأَلْتُهُ أَنْ يَكْتُبَ لِي كِتَابَ أَمْنٍ، فَأَمَرَ عَامِرَ بْنَ فُهَيْرَةَ، فَكَتَبَ فِي رُقْعَةٍ مِنْ أَدِيمٍ، ثُمَّ مَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَقِيَ الزُّبَيْرَ فِي رَكْبٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ كَانُوا تِجَارًا قَافِلِينَ مِنَ الشَّأْمِ، فَكَسَا الزُّبَيْرُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ ثِيَابَ بَيَاضٍ، وَسَمِعَ الْمُسْلِمُونَ بِالْمَدِينَةِ مَخْرَجَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ مَكَّةَ، فَكَانُوا يَغْدُونَ كُلَّ غَدَاةٍ إِلَى الْحَرَّةِ فَيَنْتَظِرُونَهُ، حَتَّى يَرُدَّهُمْ حَرُّ الظَّهِيرَةِ، فَانْقَلَبُوا يَوْمًا بَعْدَ مَا أَطَالُوا انْتِظَارَهُمْ، فَلَمَّا أَوَوْا إِلَى بُيُوتِهِمْ، أَوْفَى رَجُلٌ مِنْ يَهُودَ عَلَى أُطُمٍ مِنْ آطَامِهِمْ لأَمْرٍ يَنْظُرُ إِلَيْهِ، فَبَصُرَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابِهِ مُبَيَّضِينَ يَزُولُ بِهِمُ السَّرَابُ، فَلَمْ يَمْلِكِ الْيَهُودِيُّ أَنْ قَالَ بِأَعْلَى صَوْتِهِ يَا مَعَاشِرَ الْعَرَبِ هَذَا جَدُّكُمُ الَّذِي تَنْتَظِرُونَ. فَثَارَ الْمُسْلِمُونَ إِلَى السِّلاَحِ، فَتَلَقَّوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِظَهْرِ الْحَرَّةِ، فَعَدَلَ بِهِمْ ذَاتَ الْيَمِينِ حَتَّى نَزَلَ بِهِمْ فِي بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ، وَذَلِكَ يَوْمَ الاِثْنَيْنِ مِنْ شَهْرِ رَبِيعٍ الأَوَّلِ، فَقَامَ أَبُو بَكْرٍ لِلنَّاسِ، وَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَامِتًا، فَطَفِقَ مَنْ جَاءَ مِنَ الأَنْصَارِ مِمَّنْ لَمْ يَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحَيِّي أَبَا بَكْرٍ، حَتَّى أَصَابَتِ الشَّمْسُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَقْبَلَ أَبُو بَكْرٍ حَتَّى ظَلَّلَ عَلَيْهِ بِرِدَائِهِ، فَعَرَفَ النَّاسُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ، فَلَبِثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ بِضْعَ عَشْرَةَ لَيْلَةً وَأُسِّسَ الْمَسْجِدُ الَّذِي أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى، وَصَلَّى فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ رَكِبَ رَاحِلَتَهُ فَسَارَ يَمْشِي مَعَهُ النَّاسُ حَتَّى بَرَكَتْ عِنْدَ مَسْجِدِ الرَّسُولِ صلى الله عليه وسلم بِالْمَدِينَةِ، وَهْوَ يُصَلِّي فِيهِ يَوْمَئِذٍ رِجَالٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ، وَكَانَ مِرْبَدًا لِلتَّمْرِ لِسُهَيْلٍ وَسَهْلٍ غُلاَمَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي حَجْرِ أَسْعَدَ بْنِ زُرَارَةَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ بَرَكَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ " هَذَا إِنْ شَاءَ اللَّهُ الْمَنْزِلُ ". ثُمَّ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْغُلاَمَيْنِ، فَسَاوَمَهُمَا بِالْمِرْبَدِ لِيَتَّخِذَهُ مَسْجِدًا، فَقَالاَ لاَ بَلْ نَهَبُهُ لَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ثُمَّ بَنَاهُ مَسْجِدًا، وَطَفِقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْقُلُ مَعَهُمُ اللَّبِنَ فِي بُنْيَانِهِ، وَيَقُولُ وَهُوَ يَنْقُلُ اللَّبِنَ " هَذَا الْحِمَالُ لاَ حِمَالَ خَيْبَرْ هَذَا أَبَرُّ رَبَّنَا وَأَطْهَرْ ". وَيَقُولُ " اللَّهُمَّ إِنَّ الأَجْرَ أَجْرُ الآخِرَهْ فَارْحَمِ الأَنْصَارَ وَالْمُهَاجِرَهْ ". فَتَمَثَّلَ بِشِعْرِ رَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ لَمْ يُسَمَّ لِي. قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَلَمْ يَبْلُغْنَا فِي الأَحَادِيثِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَمَثَّلَ بِبَيْتِ شِعْرٍ تَامٍّ غَيْرِ هذه الآيات
Ibn Shihab wuxuu yiri: Waxaa ii warramay Cabdiraxmaan bin Maalik Al-Mudliji — oo ah ina adeerka Suuraaqa bin Maalik bin Jucshum — in aabihiis u sheegay in uu maqlay Suuraaqa bin Jucshum oo leh:
"Waxaa noo yimid ergooyinkii gaaladii Qureysh iyagoo ku dhawaaqaya in ay qofkii dila ama qabta Rasûlullah ﷺ iyo Abu Bakr u qoondeeyeen abaalmarin la mid ah magdhowga (diyah) mid kasta oo ka mid ah. Anigoo fadhiya mid ka mid ah fadhiyadii qabiilkayga Bani Mudlij, waxaa noo yimid nin ka mid ah oo nagu hor istaagay annagoo fadhina, wuxuuna yiri: 'Suuraaqow! Waxaan hadda xeebta ku arkay dad madow, waxaana u maleynayaa inay yihiin Muxammad iyo asxaabtiisa.' Suuraaqa wuxuu yiri: 'Waan gartay inay iyagu yihiin, laakiin waxaan ku iri: Ma aha iyaga, ee waxaad aragtay hebel iyo hebel oo aan aragnay iyagoo baxaya.' Muddo ayaan fadhiga sii joogay, kadibna waan kacay oo gurigaygii galay, waxaanan amray addoontaydii inay faraskayga oo buurta gadaasheeda yaallay ii soo bixiso oo ii diyaariso. Kadibna warankaygii ayaan qaatay, waxaanan ka baxay albaabka dambe ee guriga, anigoo caaradda hoose ee waranka dhulka ku jiidaya, ilaa aan faraskaygii gaaray. Waan fuulay oo si degdeg ah ayaan u kaxeeyay ilaa aan iyagii u dhowaaday. Markaas ayuu faraskaygii igu turunturooday oo waan ka dhacay. Waan kacay, gantaalahaygii ayaan gacanta ku dhigay oo waxaan kala soo baxay falaadhaha faalka, waxaanan ku tallaabay inaan dhib u geysto iyo in kale, waxaana soo baxday tii aan necbaa. Haddana faraskaygii ayaan fuulay oo falaadhaha caasiyay, si degdeg ahna u kaxeeyay ilaa aan maqlay Rasûlullah ﷺ oo Qur'aan akhrinaya isagoon hareerihiisa eegin, halka Abu Bakr uu badsanayay inuu hareerihiisa eego. Si lama filaan ah ayay lugaha hore ee faraskaygu dhulka ugu dhex quuseen ilaa jilbaha, waanan ka dhacay. Waan canaantay oo wuu kacay, laakiin dirqi ayuu lugahiisa dhulka kala soo baxay. Markuu si toosan u istaagay, waxaa samada u kacay boor iyo uuro ka dhalatay raadka lugahiisa. Mar kale ayaan falaadhaha ku faalay, waxaana soo baxday tii aan necbaa. Markaasaan ugu yeeray ammaan wayna istaageen. Faraskaygii ayaan fuulay oo u imid. Markaan arkay sidii la iiga hor istaagay inaan dhib u geysto, waxaa naftayda ku soo dhacday in arrinka Rasûlullah ﷺ uu guuleysan doono. Waxaan ku iri: 'Qoomkaagu waxay madaxaaga dul dhigeen magdhow.' Waxaan u sheegay qorshayaashii dadku u maleegayeen, waxaanan u bandhigay sahay iyo alaab, laakiin waxba igama qaadan waxna ima weydiin, marka laga reebo inuu yiri: 'Naga qari.' Waxaan weydiistay inuu ii qoro warqad ammaan ah, wuxuuna amray Caamir bin Fuhayra oo ku qoray gabal harag ah. Kadibna Rasûlullah ﷺ safarkiisii wuu sii watay." Ibn Shihab wuxuu yiri: Curwa bin Az-Zubayr wuxuu ii sheegay in Rasûlullah ﷺ la kulmay Az-Zubayr isagoo la socda koox Muslimiin ganacsato ah oo ka soo laabanaya Shaam. Az-Zubayr wuxuu Rasûlullah ﷺ iyo Abu Bakr siiyay dhar cadcad. Markay Muslimiintii Madiina maqleen bixitaankii Rasûlullah ﷺ ee Makka, subax walba waxay u bixi jireen Xarrada si ay u sugaan ilaa kulaylka duhurku ka celiyo. Maalin maalmaha ka mid ah, markay muddo dheer sugayeen, way iska laabteen, markay guryahoodii galeenna, nin Yuhuudi ah ayaa fuulay mid ka mid ah daarahooda si uu wax u eego, wuxuuna arkay Rasûlullah ﷺ iyo asxaabtiisii oo dhar cad qaba oo ka soo dhex muuqday saxaraha. Yuhuudigii wuxuu ku qayliyay codkiisa ugu sarreeya: 'Dadyowga Carbeed! Waa kan ninkiinnii weynaa ee aad sugayseen!' Muslimiintii hubkoodii ayay qaateen oo Rasûlullah ﷺ ku qaabileen dusha Xarrada. Nabigu ﷺ wuxuu u leexiyay dhanka midig ilaa uu dejiyay Bani Camr bin Cowf, taasina waxay ahayd maalinta Isniinta ee bisha Rabii' Al-Awwal. Abu Bakr ayaa u istaagay dadka, Rasûlullah ﷺna wuu fadhiistay oo aamusay. Qaar ka mid ah Ansaarta oo aan hore u arkin Rasûlullah ﷺ ayaa bilaabay inay Abu Bakr salaamaan, ilaa qorraxdu ka dul timi Rasûlullah ﷺ, markaasuu Abu Bakr u yimid oo go'iisa ku hoos geliyay, dadkiina markaasay Rasûlullah ﷺ garteen. Rasûlullah ﷺ wuxuu Bani Camr bin Cowf joogay toban habeen, wuxuuna aasaasay masjidkii lagu aasaasay taqwada (Masjid Quba), wuuna ku tukaday. Kadibna raaxiladiisii ayuu fuulay oo dadkii la socdeen ilaa ay ku barakatay meeshii Masjidka Rasûlullah ﷺ ee Madiina, halkaas oo maalintaas ay rag Muslimiin ah ku tukanayeen. Meeshaas waxay ahayd barxad timir lagu qallajiyo oo ay lahaayeen Suheyli iyo Sahli, laba wiil oo agoon ah oo uu korinayay Ascad bin Zuraara. Markay raaxiladiisu barakatay, Rasûlullah ﷺ wuxuu yiri: 'Halkan, Insha Allah, waa hoygeenna.' Kadibna Rasûlullah ﷺ wuxuu u yeeray labadii wiil wuuna kala xaajooday barxada si uu masjid uga dhigto. Waxay yiraahdeen: 'Maya, ee hadiyad ahaan baan kuugu hibeynaynaa, Rasûlullah ﷺ!' Rasûlullah ﷺ halkaas masjid ka dhisay, isaguna wuxuu la qaadi jiray lebenka dhismaha, isagoo leh: 'Kani ma aha sidii culayskii Khaybar; kani waa mid ka wanaagsan oo ka daahirsan Rabbigeen agtiisa.' Wuxuuna oran jiray: 'Allow! Ajarka dhabta ah waa ajarka Aakhiro, ee u naxariiso Ansaarta iyo Muhaajiriinta.' Sidaas ayuu Nabigu ﷺ ugu soo qaatay maanso nin Muslim ah oo aan magaciisa la ii sheegin." Ibn Shihab wuxuu yiri: "Wararka nagama soo gaarin in Rasûlullah ﷺ uu soo qaatay beyd maanso ah oo dhammaystiran oo aan tan ahayn."
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Alle ayaa Nabiga ﷺ ilaaliyay intii lagu jiray hijrada, dabadeedna Ansaar ayaa soo dhoweeyay.
Xadiisku wuxuu ka warramayaa hijradii Nabiga ﷺ iyo Abuu Bakr ee Maka uga guureen Madiina: Suraaqa ayaa daba galay, balse caqabado aan caadi ahayn ka dib ayuu u oggolaaday inay nabad ku sii socdaan. Dabadeed Muslimiintii Madiina ayaa soo dhoweeyay Nabiga ﷺ.
Magdhow go'an oo la siiyo qoyska qof la dilay.
Fallaaro xilligii jaahiliyadda Islaamka ka hor loo adeegsan jiray in go'aan lagu raadiyo iyadoo qori-tuur la samaynayo.
Muslimiintii Madiina ee soo dhoweeyay oo caawiyay Nabiga ﷺ iyo muhaajiriintii Maka ka yimid.
Culimadii hore waxay tilmaameen in Alle ilaaliyay Nabiga ﷺ intii hijradu socotay, ugu dambayntiina Suraaqa ka tanaasulay ujeeddadiisii colaadeed. Isticmaalka fallaaraha faalka waxaa loo soo sheegayaa inuu qayb ka ahaa noloshiisii ka hor Islaamnimada, mana aha dhaqan Islaamku bannaynayo. Imaanshaha Madiina wuxuu muujinayaa fadliga Ansaar iyo walaaltinnimada Ansaar iyo Muhaajiriin. Culimadu sidoo kale waxay ka dheehdeen dhismaha masaajidka in Nabigu ﷺ isaguba ka qayb qaatay, iyo in dhulka masaajid loo helayo si taxaddar iyo sharciyad leh.
- Ku adkayso raadinta wanaagga, Alle talo saar adigoo qaadaya taxaddarro macquul ah.
- Dadka ku cusub bulshadaada ku soo dhowee caawimo la taaban karo, sida Ansaar ay u caawiyeen Muhaajiriinta.
- Adigu ka qayb qaado danta guud, hantidana—gaar ahaan tan agoonta—ula dhaqan taxaddar iyo caddaalad.
Werintani waxay ka warramaysaa isu diyaarinta iyo ka bixitaankii Nabiga ﷺ ee Maka, waxayna dhammaystiraysaa taariikhda safarka.
Sahih al-Bukhari · #3907 (Sahih)Xadiiskani wuxuu ka warramayaa imaanshihii Nabiga ﷺ ee Madiina iyo soo dhoweyntii Muslimiinta.
Sahih al-Bukhari · #3778 (Sahih)Werintani waxay iftiiminaysaa daryeelka iyo daacadnimada Ansaar, waxayna la xiriirtaa sida wanaagsan ee ay u soo dhoweeyeen Muhaajiriinta.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.