Sahih al-Bukhari, xadiiska 3950
Waxaa weriyey Abdullah ibn Masud. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Laga soo bilaabo al‑Bukhari dib ilaa Sa'd ibn Mu'adh
- 1Ahmad ibn Uthmanwuxuu u sheegay al‑Bukhariأَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ
- 2Shurayh ibn Maslamaشُرَيْحُ بْنُ مَسْلَمَةَ
- 3Ibrahim ibn Yusufإِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ
- 4Aabbihii, Yusufأَبِيهِ
- 5Abu Ishaqأَبِي إِسْحَاقَ
- 6Amr ibn Maymunعَمْرُو بْنُ مَيْمُونٍ
- 7Abdullah ibn Mas'ud Haddathعَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ حَدَّثَ
- 8Sa'd ibn Mu'adhسَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ
Siday u kala horreeyaan qoraalka Carabiga ee riwaayaddan. Magacyada waxaa laga soo rogay Carabiga loona qoray farta Laatiinka. Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا شُرَيْحُ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مَيْمُونٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ حَدَّثَ عَنْ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ صَدِيقًا لأُمَيَّةَ بْنِ خَلَفٍ، وَكَانَ أُمَيَّةُ إِذَا مَرَّ بِالْمَدِينَةِ نَزَلَ عَلَى سَعْدٍ، وَكَانَ سَعْدٌ إِذَا مَرَّ بِمَكَّةَ نَزَلَ عَلَى أُمَيَّةَ، فَلَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ انْطَلَقَ سَعْدٌ مُعْتَمِرًا، فَنَزَلَ عَلَى أُمَيَّةَ بِمَكَّةَ، فَقَالَ لأُمَيَّةَ انْظُرْ لِي سَاعَةَ خَلْوَةٍ لَعَلِّي أَنْ أَطُوفَ بِالْبَيْتِ. فَخَرَجَ بِهِ قَرِيبًا مِنْ نِصْفِ النَّهَارِ فَلَقِيَهُمَا أَبُو جَهْلٍ فَقَالَ يَا أَبَا صَفْوَانَ، مَنْ هَذَا مَعَكَ فَقَالَ هَذَا سَعْدٌ. فَقَالَ لَهُ أَبُو جَهْلٍ أَلاَ أَرَاكَ تَطُوفُ بِمَكَّةَ آمِنًا، وَقَدْ أَوَيْتُمُ الصُّبَاةَ، وَزَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ تَنْصُرُونَهُمْ وَتُعِينُونَهُمْ، أَمَا وَاللَّهِ لَوْلاَ أَنَّكَ مَعَ أَبِي صَفْوَانَ مَا رَجَعْتَ إِلَى أَهْلِكَ سَالِمًا. فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ وَرَفَعَ صَوْتَهُ عَلَيْهِ أَمَا وَاللَّهِ لَئِنْ مَنَعْتَنِي هَذَا لأَمْنَعَنَّكَ مَا هُوَ أَشَدُّ عَلَيْكَ مِنْهُ طَرِيقَكَ عَلَى الْمَدِينَةِ. فَقَالَ لَهُ أُمَيَّةُ لاَ تَرْفَعْ صَوْتَكَ يَا سَعْدُ عَلَى أَبِي الْحَكَمِ سَيِّدِ أَهْلِ الْوَادِي. فَقَالَ سَعْدٌ دَعْنَا عَنْكَ يَا أُمَيَّةُ، فَوَاللَّهِ لَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ إِنَّهُمْ قَاتِلُوكَ. قَالَ بِمَكَّةَ قَالَ لاَ أَدْرِي. فَفَزِعَ لِذَلِكَ أُمَيَّةُ فَزَعًا شَدِيدًا، فَلَمَّا رَجَعَ أُمَيَّةُ إِلَى أَهْلِهِ قَالَ يَا أُمَّ صَفْوَانَ، أَلَمْ تَرَىْ مَا قَالَ لِي سَعْدٌ قَالَتْ وَمَا قَالَ لَكَ قَالَ زَعَمَ أَنَّ مُحَمَّدًا أَخْبَرَهُمْ أَنَّهُمْ قَاتِلِيَّ، فَقُلْتُ لَهُ بِمَكَّةَ قَالَ لاَ أَدْرِي. فَقَالَ أُمَيَّةُ وَاللَّهِ لاَ أَخْرُجُ مِنْ مَكَّةَ، فَلَمَّا كَانَ يَوْمَ بَدْرٍ اسْتَنْفَرَ أَبُو جَهْلٍ النَّاسَ قَالَ أَدْرِكُوا عِيرَكُمْ. فَكَرِهَ أُمَيَّةُ أَنْ يَخْرُجَ، فَأَتَاهُ أَبُو جَهْلٍ فَقَالَ يَا أَبَا صَفْوَانَ، إِنَّكَ مَتَى مَا يَرَاكَ النَّاسُ قَدْ تَخَلَّفْتَ وَأَنْتَ سَيِّدُ أَهْلِ الْوَادِي تَخَلَّفُوا مَعَكَ، فَلَمْ يَزَلْ بِهِ أَبُو جَهْلٍ حَتَّى قَالَ أَمَّا إِذْ غَلَبْتَنِي، فَوَاللَّهِ لأَشْتَرِيَنَّ أَجْوَدَ بَعِيرٍ بِمَكَّةَ ثُمَّ قَالَ أُمَيَّةُ يَا أُمَّ صَفْوَانَ جَهِّزِينِي. فَقَالَتْ لَهُ يَا أَبَا صَفْوَانَ وَقَدْ نَسِيتَ مَا قَالَ لَكَ أَخُوكَ الْيَثْرِبِيُّ قَالَ لاَ، مَا أُرِيدُ أَنْ أَجُوزَ مَعَهُمْ إِلاَّ قَرِيبًا. فَلَمَّا خَرَجَ أُمَيَّةُ أَخَذَ لاَ يَنْزِلُ مَنْزِلاً إِلاَّ عَقَلَ بَعِيرَهُ، فَلَمْ يَزَلْ بِذَلِكَ حَتَّى قَتَلَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِبَدْرٍ.
Waxaa ka warramay Cabdullaahi bin Mascuud — Eebbe ha ka raalli noqdee — oo ka soo xigtay Sacad bin Mucādh, kaasoo sheegay inuu saaxiib dhow la ahaa Umayyah bin Khalaf. Markasta oo Umayyah soo maro Madiina wuxuu degi jiray guriga Sacad, markasta oo Sacadna uu tago Makka wuxuu degi jiray guriga Umayyah. Markii uu Rasuulka Eebbe ﷺ yimid Madiina, Sacad wuxuu u ambabaxay Cumro wuxuuna degay guriga Umayyah ee Makka. Wuxuu ku yiri Umayyah:
"Raadi ii waqti aan cidina joogin si aan Baytka u dawaafo." Sidaas darteed waxay wada baxeen qiyaastii duhurkii, waxaana la kulmay Abuu Jahal. Abuu Jahal wuxuu yiri: "Abuu Safwaanoow, ninkan kula socda waa kuma?" Umayyah wuxuu ku jawaabay: "Waa Sacad." Abuu Jahal wuxuu Sacad ku yiri: "Ma waxaan arkayaa adigoo ammaan ku dhex wareegaya Makka idinkoo magangeliyey dadkii diinta beddelay (Muslimiinta), kuna andacoonaysa inaad caawinaysaan oo taageeraysaan? Wallaahi, haddaadan la socon Abuu Safwaan, uma aad noqoteen ehelkaaga adigoo nabad qaba." Sacad ayaa codkiisa kor u qaaday oo ku yiri: "Wallaahi, haddaad arrintan iga hor istaagto, waxaan kaa hor istaagi doonaa wax adiga kugu culus, taas oo ah jidkaaga Madiina." Umayyah ayaa ku yiri: "Sacadow, codka ha u dheerayn Abuu Xakam, waayo isagu waa sayidka reer Dooxada." Sacad wuxuu yiri: "Naga daa, Umayyahoow! Wallaahi waxaan ka maqlay Rasuulka Eebbe ﷺ isagoo leh: way ku dili doonaan." Umayyah ayaa weydiiyey: "Makka ma lagu dilayaa?" Sacad wuxuu yiri: "Ma garanayo." Arrintaas aad bay u argagixisay Umayyah. Markii uu ehelkiisii u noqday, wuxuu xaaskiisii ku yiri: "Ummu Safwaanoow, miyaadan maqlin wuxuu Sacad igu yiri?" Waxay tiri: "Maxuu kugu yiri?" Wuxuu yiri: "Wuxuu sheegtay in Muxammad uu u sheegay inay i dili doonaan. Waxaan weydiiyey: 'Makka ma lagu dilayaa?' Wuxuu yiri: 'Ma garanayo.'" Umayyah wuxuu yiri: "Wallaahi, kama bixi doono Makka." Laakiin markii la gaaray maalintii Badar, Abuu Jahal wuxuu dadka ugu yeeray dagaal isagoo leh: "Gaaraan safarkiinna (geela)." Umayyah wuu ka cabsaday inuu baxo, markaasuu Abuu Jahal u yimid oo ku yiri: "Abuu Safwaanoow, hadday dadku arkaan adigoo haray adigoo ah sayidka reer Dooxada, way kula hari doonaan." Abuu Jahal wuu ku sii adkeeyey ilaa uu Umayyah ka yiri: "Maadaama aad iga adkaatay, Wallaahi waxaan iibsan doonaa geela ugu fiican ee Makka." Kadib Umayyah wuxuu xaaskiisii ku yiri: "Ummu Safwaanoow, ii diyaari agabka safarka." Waxay tiri: "Abuu Safwaanoow, ma illowday wixii uu walaalkaaga reer Yathrib kuu sheegay?" Wuxuu yiri: "Maya, laakiin ma rabo inaan la socdo iyaga wax aan ahayn masaafo gaaban." Markii uu Umayyah baxay, meel kasta oo uu degoba wuxuu xiri jiray geeliisa. Siduu sidaas u waday ilaa Eebbe — Cazza wa Jalla — uu ku dilay Badar.
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Digniinta Sa‘d ee ku saabsan Umayya way rumoowday, waxayna muujinaysaa sida aqoonta nebinnimadu u rumoowdo.
Werintani waxay sheegaysaa in Sa‘d ibn Mu‘aadh, markii uu booqasho ku joogay Makka, uga digay Umayya ibn Khalaf in Muslimiintu dili doonaan. Umayya markii dambe, inkastoo uu cabsanaa, wuxuu aaday Dagaalkii Badar, halkaas ayuuna ku dhintay.
Cibaadada lagu wareego Kacbada.
Xaj loo aado Makka oo la gudan karo xilliga ka baxsan Xajka.
Magacii hore ee Madiina.
Culimada waxay qisadan u arkaan calaamad muujinaysa runnimada Nebiga ﷺ: Sa‘d wuxuu sheegay wixii uu isaga ka maqlay, dhacdaduna waxay ka dhacday Badar. Qisadu waxay sidoo kale muujinaysaa in doorashooyinka bani’aadamka iyo cadaadiska bulshada ay la jiraan qadarka Alle; Umayya wuu ogaa digniinta, haddana waxaa lagu qanciyey inuu safro. Xadiiskani waa sheeko taariikheed, mana aha amar gaar ah oo ku saabsan safarka ama ka qaybgalka dagaal.
- Si taxaddar leh u qiimee digniinta dadka lagu kalsoon yahay, hana u oggolaan hammi ama cadaadis kooxeed inuu kaa adkaado go’aankaaga.
- Si geesinimo leh uga hadal dulmiga, adigoo dooranaya hadal iyo hab-dhaqan ku habboon xaaladda.
- Aqbal qadarka Alle adigoon inkirin mas’uuliyaddaada ku aaddan doorashooyinkaaga iyo cawaaqibkooda.
Werintan saxiixa ahi waxay la jaanqaadaysaa warbixinnada ku saabsan duullaanka iyo sida uu ku dhammaaday.
Sahih al-Bukhari · #3953 (Sahih)Waxay ka warramaysaa ducadii Nebiga ﷺ maalintii Badar, waxayna bixinaysaa xog dheeraad ah oo ku saabsan dhacdadan go’aaminta lahayd.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.