Sahih al-Bukhari, xadiiska 4072
Waxaa weriyey Wahshi ibn Harb. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Wahshi ibn Harb
Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنِي أَبُو جَعْفَرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيِّ، قَالَ خَرَجْتُ مَعَ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَدِيِّ بْنِ الْخِيَارِ، فَلَمَّا قَدِمْنَا حِمْصَ قَالَ لِي عُبَيْدُ اللَّهِ هَلْ لَكَ فِي وَحْشِيٍّ نَسْأَلُهُ عَنْ قَتْلِ حَمْزَةَ قُلْتُ نَعَمْ. وَكَانَ وَحْشِيٌّ يَسْكُنُ حِمْصَ فَسَأَلْنَا عَنْهُ فَقِيلَ لَنَا هُوَ ذَاكَ فِي ظِلِّ قَصْرِهِ، كَأَنَّهُ حَمِيتٌ. قَالَ فَجِئْنَا حَتَّى وَقَفْنَا عَلَيْهِ بِيَسِيرٍ، فَسَلَّمْنَا، فَرَدَّ السَّلاَمَ، قَالَ وَعُبَيْدُ اللَّهِ مُعْتَجِرٌ بِعِمَامَتِهِ، مَا يَرَى وَحْشِيٌّ إِلاَّ عَيْنَيْهِ وَرِجْلَيْهِ، فَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ يَا وَحْشِيُّ أَتَعْرِفُنِي قَالَ فَنَظَرَ إِلَيْهِ ثُمَّ قَالَ لاَ وَاللَّهِ إِلاَّ أَنِّي أَعْلَمُ أَنَّ عَدِيَّ بْنَ الْخِيَارِ تَزَوَّجَ امْرَأَةً يُقَالُ لَهَا أُمُّ قِتَالٍ بِنْتُ أَبِي الْعِيصِ، فَوَلَدَتْ لَهُ غُلاَمًا بِمَكَّةَ، فَكُنْتُ أَسْتَرْضِعُ لَهُ، فَحَمَلْتُ ذَلِكَ الْغُلاَمَ مَعَ أُمِّهِ، فَنَاوَلْتُهَا إِيَّاهُ، فَلَكَأَنِّي نَظَرْتُ إِلَى قَدَمَيْكَ. قَالَ فَكَشَفَ عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ وَجْهِهِ ثُمَّ قَالَ أَلاَ تُخْبِرُنَا بِقَتْلِ حَمْزَةَ قَالَ نَعَمْ، إِنَّ حَمْزَةَ قَتَلَ طُعَيْمَةَ بْنَ عَدِيِّ بْنِ الْخِيَارِ بِبَدْرٍ، فَقَالَ لِي مَوْلاَىَ جُبَيْرُ بْنُ مُطْعِمٍ إِنْ قَتَلْتَ حَمْزَةَ بِعَمِّي فَأَنْتَ حُرٌّ، قَالَ فَلَمَّا أَنْ خَرَجَ النَّاسُ عَامَ عَيْنَيْنِ ـ وَعَيْنَيْنِ جَبَلٌ بِحِيَالِ أُحُدٍ، بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ وَادٍ ـ خَرَجْتُ مَعَ النَّاسِ إِلَى الْقِتَالِ، فَلَمَّا اصْطَفُّوا لِلْقِتَالِ خَرَجَ سِبَاعٌ فَقَالَ هَلْ مِنْ مُبَارِزٍ قَالَ فَخَرَجَ إِلَيْهِ حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَقَالَ يَا سِبَاعُ يَا ابْنَ أُمِّ أَنْمَارٍ مُقَطِّعَةِ الْبُظُورِ، أَتُحَادُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم قَالَ ثُمَّ شَدَّ عَلَيْهِ فَكَانَ كَأَمْسِ الذَّاهِبِ ـ قَالَ ـ وَكَمَنْتُ لِحَمْزَةَ تَحْتَ صَخْرَةٍ فَلَمَّا دَنَا مِنِّي رَمَيْتُهُ بِحَرْبَتِي، فَأَضَعُهَا فِي ثُنَّتِهِ حَتَّى خَرَجَتْ مِنْ بَيْنِ وَرِكَيْهِ ـ قَالَ ـ فَكَانَ ذَاكَ الْعَهْدَ بِهِ، فَلَمَّا رَجَعَ النَّاسُ رَجَعْتُ مَعَهُمْ فَأَقَمْتُ بِمَكَّةَ، حَتَّى فَشَا فِيهَا الإِسْلاَمُ، ثُمَّ خَرَجْتُ إِلَى الطَّائِفِ، فَأَرْسَلُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَسُولاً، فَقِيلَ لِي إِنَّهُ لاَ يَهِيجُ الرُّسُلَ ـ قَالَ ـ فَخَرَجْتُ مَعَهُمْ حَتَّى قَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَآنِي قَالَ " آنْتَ وَحْشِيٌّ ". قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ " أَنْتَ قَتَلْتَ حَمْزَةَ ". قُلْتُ قَدْ كَانَ مِنَ الأَمْرِ مَا بَلَغَكَ. قَالَ " فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تُغَيِّبَ وَجْهَكَ عَنِّي ". قَالَ فَخَرَجْتُ، فَلَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ مُسَيْلِمَةُ الْكَذَّابُ قُلْتُ لأَخْرُجَنَّ إِلَى مُسَيْلِمَةَ لَعَلِّي أَقْتُلُهُ فَأُكَافِئَ بِهِ حَمْزَةَ ـ قَالَ ـ فَخَرَجْتُ مَعَ النَّاسِ، فَكَانَ مِنْ أَمْرِهِ مَا كَانَ ـ قَالَ ـ فَإِذَا رَجُلٌ قَائِمٌ فِي ثَلْمَةِ جِدَارٍ، كَأَنَّهُ جَمَلٌ أَوْرَقُ ثَائِرُ الرَّأْسِ ـ قَالَ ـ فَرَمَيْتُهُ بِحَرْبَتِي، فَأَضَعُهَا بَيْنَ ثَدْيَيْهِ حَتَّى خَرَجَتْ مِنْ بَيْنِ كَتِفَيْهِ ـ قَالَ ـ وَوَثَبَ إِلَيْهِ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ، فَضَرَبَهُ بِالسَّيْفِ عَلَى هَامَتِهِ. قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْفَضْلِ فَأَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ يَسَارٍ أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ يَقُولُ فَقَالَتْ جَارِيَةٌ عَلَى ظَهْرِ بَيْتٍ وَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، قَتَلَهُ الْعَبْدُ الأَسْوَدُ.
Waxaa ii warramay Abuu Jacfar, Muxammad bin Cabdillaahi, waxaa noo warramay Xujayn bin Al-Muthannaa, waxaa noo warramay Cabdulcasiis bin Cabdillaahi bin Abii Salama, oo ka weriyey Cabdillaahi bin Al-Fadl, oo ka weriyey Sulaymaan bin Yasaar, oo ka weriyey Jacfar bin Camr bin Umaya Ad-Damriy, oo yiri: Waxaan la baxay Cubaydullaahi bin Cadii bin Al-Khiyaar. Markii aan nimid Xims, ayaa Cubaydullaahi igu yiri:
"Ma rabtaa inaan u tagno Waxyshi si aan uga waraysanno dilkii Xamsa?" Waxaan iri: "Haa." Waxyshi wuxuu degganaa Xims. Waan weydiinnay isaga, waxaana naloo sheegay: "Kaas baa hooska qasrigiisa fadhiya, wuxuuna u egyahay sida sibraar biyo ka buuxaan." Markaas waan u tagnay ilaa aan agtiisa istaagnay meel dhow, waana salaannay, isna wuu naga qaaday salaanta. Cubaydullaahi wuxuu xirnaa cimaamaddiisa oo wejigiisa ku daboolay, Waxyshina kama arkeyn indhihiisa iyo cagihiisa mooyee. Cubaydullaahi baa yiri: "Waxyshiyow, ma i garanaysaa?" Wuu eegay markaas buu yiri: "Maya, Allaah baan ku dhaartaye! Laakiin waxaan ogahay in Cadii bin Al-Khiyaar uu guursaday haweeney la yiraahdo Ummu Qitaal bint Abil-Ciis, oo ay wiil ugu dhashay Makka, aniguna aan raadinayay naaska nuujisa ilmahaas. Mar baan wiilkaas iyo hooyadiis wada siday, markaasaan iyada ku wareejiyay, cagahaaguna waxay iila egyihiin cagihii wiilkaas." Markaas Cubaydullaahi wuu ka fayday wejigiisa wuxuuna yiri: "Nagama warrami kartaa dilkii Xamsa?" Wuxuu yiri: "Haa, Xamsa wuxuu Badar ku dilay Ducayma bin Cadii bin Al-Khiyaar, markaasaa sayidkay Jubayr bin Mudcim igu yiri: 'Haddaad Xamsa u disho adeerkay, xor baad tahay.' Markii dadku u baxeen dagaalkii sanadkii Caynayn — Caynaynna waa buur u dhow buurta Uxud, waxaana u dhexeeya tog — ayaan dadka la baxay dagaalka. Markii ciidanku saf u galeen dagaalka, ayaa Sibac soo baxay oo yiri: 'Ma jiraa cid ila baratanta?' Markaasaa Xamsa bin Cabdul-Mudhalib u soo baxay oo ku yiri: 'Sibacow, ina Ummu Anmaarow, tan gudniinka dumarka jarjartaay, ma Allaah iyo Rasuulkiisa ﷺ baad la dirireysaa?' Markaasuu ku booday oo wuxuu noqday sidii shalayto oo kale oo la waayay. Anigu dhagax baan hoos galay si aan Xamsa u qariyo, markuu ii soo dhowaadayna warankaygaan ku tuuray, waxaana kaga dhuftay caloosha hoose ilaa uu ka dhex baxay miskihiisa dhexdooda. Taasina waxay ahayd markii ugu dambeysay ee aan arko. Dadkii markay noqdeen, aniguna waan la noqday, waxaanan degganaa Makka ilaa Islaamku ku faafay. Kadib waxaan u baxay Dhaa'if, halkaas oo dadkeedu rasuul u direen Rasuulka Allaah ﷺ. Waxaa la ii sheegay inaan rasuullada la dhibi jirin, markaasaan iyaga la baxay ilaa aan imid Rasuulka Allaah ﷺ. Markuu i arkay ayuu yiri: 'Adigu ma Waxyshi baad tahay?' Waxaan iri: 'Haa.' Wuxuu yiri: 'Adigaa Xamsa dilay?' Waxaan iri: 'Arrinku waa sidii laguu sheegay.' Wuxuu yiri: 'Ma awooddaa inaad wejigaaga iga qariso?' Markaas waan ka baxay. Markii Rasuulka Allaah ﷺ geeriyooday, Musaylima Al-Kaddaabna soo baxay, waxaan iri: 'Musaylima baan u bixi doonaa si aan u dilo, una abaalmariyo dilkii Xamsa.' Dadkaan la baxay, arrinkiisuna wuxuu noqday siduu ahaa. Waxaan arkay nin darbi daloolkiisa taagan, oo u eg geel midabkiisu caddaan-cawlan yahay, timihiisuna kala daadsan yihiin. Warankaygaan ku tuuray, waxaana kaga dhuftay labadiisa naas dhexdooda ilaa uu garbaha ka dhex baxay. Nin Ansaari ah baa ku booday oo seef madaxa kaga dhuftay. Cabdillaahi bin Al-Fadl wuxuu yiri: Sulaymaan bin Yasaar baa ii warramay inuu maqlay Cabdillaahi bin Cumar oo leh: Gabar addoon ah oo saaran saqafka guri baa tiri: 'Allaayoow, Amiirkii Mu'miniinta (Musaylima) waxaa dilay addoonkii madoobaa!'
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Wahsji wuxuu sheegayaa sida uu u dilay Hamza iyo sida uu markii dambe ula dagaallamay Musaylima.
Taariikhda dagaalladii iyo duullaanadii milatari ee dhacay intii uu noolaa Nebiga ﷺ.
Gargaare ama sayid hore; halkan Jubayr ibn Mut'im wuxuu ahaa sayidkii Wahsji.
Wakiillo farriin ku gudbiya iyagoo koox matalaya.
Faalleeyayaasha qadiimiga ah, oo uu ka mid yahay Ibnu Xajar, waxay qisada Wahsji ku meeleeyaan taariikhda Uxud iyo dagaalkii Musaylima lagula galay Yamaama. Kulankaasi wuxuu muujinayaa in Nebigu ﷺ aanu Wahsji ku khasbin inuu wejigiisa tuso, halka Islaamnimadiisu ay u suurtagelisay inuu ka mid noqdo bulshada. Dagaalkii dambe ee uu Musaylima la galay ma ahayn beddelka toobadda, balse wuxuu ahaa fal uu ugu adeegayay bulshada Muslimka. Culimadu waxay adkeeyaan in taariikhdan qofeed aanay keligeed dejin xeer guud oo ku saabsan aargoosiga ama sida loola dhaqmo maxaabiista.
- Dhacdooyinka adag si daacad ah uga warran, hana ka cararin masuuliyadda falalkaaga.
- Toobadda ku muuji doorashooyin wanaagga iyo bulshada u adeegaya.
- Ergayaasha ula dhaqan ammaan iyo ixtiraam, xataa marka ay ka yimaadaan koox kale.
Werintani waxay sheegaysaa sida Nebigu ﷺ, Uxud ka dib, ugu duceeyay qaar ka mid ah cadowga, waxayna dhammaystiraysaa taariikhda guud ee dagaalka.
Sahih al-Bukhari · #4073 (Sahih)Werintani waxay ka tirsan tahay isla taxanaha taariikhiga ah ee ku saabsan duullaannada iyo dhacdooyinkii Uxud.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.