Sahih al-Bukhari, xadiiska 4230
Waxaa weriyey Abu Musa al-Ash'ari. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Abu Musa al-Ash'ari
Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَلَغَنَا مَخْرَجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ بِالْيَمَنِ، فَخَرَجْنَا مُهَاجِرِينَ إِلَيْهِ أَنَا، وَأَخَوَانِ لِي أَنَا أَصْغَرُهُمْ، أَحَدُهُمَا أَبُو بُرْدَةَ، وَالآخَرُ أَبُو رُهْمٍ ـ إِمَّا قَالَ بِضْعٌ وَإِمَّا قَالَ ـ فِي ثَلاَثَةٍ وَخَمْسِينَ أَوِ اثْنَيْنِ وَخَمْسِينَ رَجُلاً مِنْ قَوْمِي، فَرَكِبْنَا سَفِينَةً، فَأَلْقَتْنَا سَفِينَتُنَا إِلَى النَّجَاشِيِّ بِالْحَبَشَةِ، فَوَافَقْنَا جَعْفَرَ بْنَ أَبِي طَالِبٍ فَأَقَمْنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا جَمِيعًا، فَوَافَقْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حِينَ افْتَتَحَ خَيْبَرَ، وَكَانَ أُنَاسٌ مِنَ النَّاسِ يَقُولُونَ لَنَا ـ يَعْنِي لأَهْلِ السَّفِينَةِ ـ سَبَقْنَاكُمْ بِالْهِجْرَةِ، وَدَخَلَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ، وَهْىَ مِمَّنْ قَدِمَ مَعَنَا، عَلَى حَفْصَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم زَائِرَةً، وَقَدْ كَانَتْ هَاجَرَتْ إِلَى النَّجَاشِيِّ فِيمَنْ هَاجَرَ، فَدَخَلَ عُمَرُ عَلَى حَفْصَةَ وَأَسْمَاءُ عِنْدَهَا، فَقَالَ عُمَرُ حِينَ رَأَى أَسْمَاءَ مَنْ هَذِهِ قَالَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ. قَالَ عُمَرُ الْحَبَشِيَّةُ هَذِهِ الْبَحْرِيَّةُ هَذِهِ قَالَتْ أَسْمَاءُ نَعَمْ. قَالَ سَبَقْنَاكُمْ بِالْهِجْرَةِ، فَنَحْنُ أَحَقُّ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْكُمْ. فَغَضِبَتْ وَقَالَتْ كَلاَّ وَاللَّهِ، كُنْتُمْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُطْعِمُ جَائِعَكُمْ، وَيَعِظُ جَاهِلَكُمْ، وَكُنَّا فِي دَارِ أَوْ فِي أَرْضِ الْبُعَدَاءِ الْبُغَضَاءِ بِالْحَبَشَةِ، وَذَلِكَ فِي اللَّهِ وَفِي رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَايْمُ اللَّهِ، لاَ أَطْعَمُ طَعَامًا، وَلاَ أَشْرَبُ شَرَابًا حَتَّى أَذْكُرَ مَا قُلْتَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ كُنَّا نُؤْذَى وَنُخَافُ، وَسَأَذْكُرُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَسْأَلُهُ، وَاللَّهِ لاَ أَكْذِبُ وَلاَ أَزِيغُ وَلاَ أَزِيدُ عَلَيْهِ.
Abuu Muusa wuxuu yiri: Waxaa nasoo gaaray warka ku saabsan hijrada Nabiga ﷺ (ee Makkah ilaa Madiinah) annagoo joogna Yaman. Markaas waxaan u baxnay annagoo muhaajiriin ah oo xaggiisa u socda. Waxaan ahayn saddex walaalo ah; anigu waxaan ahaa kan ugu yar, mid wuxuu ahaa Abuu Burdah, kan kalena Abuu Ruhm. Tiradayada guud waxay ahayd saddex iyo konton ama laba iyo konton nin oo qoomkayga ka mid ah. Waxaan raacnay markab, markabkeenuna wuxuu noo geeyey Najaashigii Xabashida (Abyssinia). Halkaas waxaan kula kulannay Jacfar bin Abii Daalib, waanan la joognay ilaa aan dhammaanteen nimid Madiinah. Waxaan la kulanay Nabiga ﷺ xilligii furashada Khaybar. Dadka qaarkood waxay nagu dhihi jireen—kuwa markabka saarnaa—'Waan idinkaga horreynay hijrada.' Asmaa' bintu Cumays, oo nala timid, ayaa booqasho ugu tagtay Xafso, xaaska Nabiga ﷺ. Iyadu waxay ka mid ahayd dadkii u haajiray Najaashiga. Cumar baa soo galay guriga Xafso iyadoo Asmaa' joogto. Markii Cumar arkay Asmaa', wuxuu yiri, 'Tani waa ayo?' Waxay tiri, 'Waa Asmaa' bintu Cumays.' Cumar wuxuu yiri, 'Ma tan Xabashida ah baa? Ma tan badda soo martay baa?' Asmaa' waxay tiri, 'Haa.' Cumar wuxuu yiri, 'Waan idinkaga horreynay hijrada, marka annagaa idinka xaq badan Rasuulka Allah ﷺ.' Markaas Asmaa' way carootay oo waxay tiri, 'Maya, Wallaahi! Idinku waxaad la joogteen Rasuulka Allah ﷺ isagoo cunto siinaya kuwiinna gaajaysan, una waaninaya kuwiinna jaahiliinta ah, annaguse waxaan joognay dhul shisheeye oo fog oo nacayb badan oo Xabashida ah, taasna waxay ahayd dartii Allah iyo Rasuulkiisa ﷺ. Wallaahi, cunto cuni maayo, cabitaanna cabbi maayo ilaa aan Rasuulka Allah ﷺ u sheego waxaad tiri. Halkaas waa nalagu dhibay oo nalagu cabsi galiyay. Arrintan waxaan u sheegi doonaa Nabiga ﷺ waana weydiin doonaa. Wallaahi, been sheegi maayo, waxna kama dhimi maayo, waxna kuma dari maayo.'
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Allabari culus ee hijro daacad ah waxay mudan yihiin in la aqoonsado oo la ixtiraamo.
Werintu waxay sharraxaysaa wada hadal dhex maray Cumar iyo Asmaa’ bint Cumays oo ku saabsanaa cidda hore u hijrootay iyo cidda xaq dheeraad ah ugu lahayd Nebiga ﷺ. Asmaa’ dabadeed hadalladii Cumar ayay u bandhigtay Nebiga ﷺ.
Ka haajiridda diinta awgeed; halkan waa safarkii Muslimiinta ugu guureen meel ay diintooda ku ilaalin kareen.
Magaca ama darajada boqorkii Xabashida, halkaas oo Muslimiintu magangelyo ka heleen.
Kooxdii Muslimiinta ee Yemen oo markab ugu safartay Xabashida.
Culimada hore waxay tilmaameen in fadliga muhaajiriinta aan lagu cabbirin oo keliya kala horraynta imaanshaha; waxaa sidoo kale la tixgeliyaa imtixaannadii iyo allabaryadii ay Alle dartii u galeen. Asmaa’ waxay muujinaysaa in hadal ku saabsan fadliga dadka kale si taxaddar iyo caddaalad leh loogu bandhigi karo Nebiga ﷺ. Werintani ma oggolaanayso in la huriyo tartan iyo xafiiltan; waxayse adkaynaysaa muhiimadda aqoonsiga caddaaladda ah.
- Aqoonso dadaalka iyo allabaryada dadka kale ka hor intaadan fadligooda la barbar dhigin kaaga.
- Go’aan aan caddaalad ahayn ama dhaawac leh si deggan oo run ah ugu bandhig qof aqoon iyo awood u leh inuu arrinta wax ka qabto.
- Dadaal weyn u samee Alle dartii, ee ha u samayn si aad dadka uga hesho aqoonsi ama mudnaan.
Werintani waxay sheegaysaa sida Asmaa’ cabashadeeda ugu bandhigtay Nebiga ﷺ iyo jawaabtii uu bixiyey.
Sahih al-Bukhari · #4229 (Sahih)Werintan oo ku jirta isla qaybta kitaabka waxay iftiiminaysaa fadliga iyo dhacdooyinka la xiriira hijrada.
Sahih al-Bukhari · #54 (Sahih)Werintan caanka ahi waxay xiriirisaa qiimaha camallada iyo niyadda lagu sameeyo.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.