Sahih al-Bukhari, xadiiska 4712
Waxaa weriyey Abu Huraira. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Abu Huraira
Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا أَبُو حَيَّانَ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِلَحْمٍ، فَرُفِعَ إِلَيْهِ الذِّرَاعُ، وَكَانَتْ تُعْجِبُهُ، فَنَهَسَ مِنْهَا نَهْسَةً ثُمَّ قَالَ " أَنَا سَيِّدُ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَهَلْ تَدْرُونَ مِمَّ ذَلِكَ يُجْمَعُ النَّاسُ الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ فِي صَعِيدٍ وَاحِدٍ، يُسْمِعُهُمُ الدَّاعِي، وَيَنْفُذُهُمُ الْبَصَرُ، وَتَدْنُو الشَّمْسُ، فَيَبْلُغُ النَّاسَ مِنَ الْغَمِّ وَالْكَرْبِ مَا لاَ يُطِيقُونَ وَلاَ يَحْتَمِلُونَ فَيَقُولُ النَّاسُ أَلاَ تَرَوْنَ مَا قَدْ بَلَغَكُمْ أَلاَ تَنْظُرُونَ مَنْ يَشْفَعُ لَكُمْ إِلَى رَبِّكُمْ فَيَقُولُ بَعْضُ النَّاسِ لِبَعْضٍ عَلَيْكُمْ بِآدَمَ فَيَأْتُونَ آدَمَ عليه السلام فَيَقُولُونَ لَهُ أَنْتَ أَبُو الْبَشَرِ خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ. وَنَفَخَ فِيكَ مِنْ رُوحِهِ، وَأَمَرَ الْمَلاَئِكَةَ فَسَجَدُوا لَكَ، اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ، أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ أَلاَ تَرَى إِلَى مَا قَدْ بَلَغَنَا فَيَقُولُ آدَمُ إِنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ، وَإِنَّهُ نَهَانِي عَنِ الشَّجَرَةِ فَعَصَيْتُهُ، نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي، اذْهَبُوا إِلَى نُوحٍ، فَيَأْتُونَ نُوحًا فَيَقُولُونَ يَا نُوحُ إِنَّكَ أَنْتَ أَوَّلُ الرُّسُلِ إِلَى أَهْلِ الأَرْضِ، وَقَدْ سَمَّاكَ اللَّهُ عَبْدًا شَكُورًا اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ، أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ فَيَقُولُ إِنَّ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ، وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ، وَإِنَّهُ قَدْ كَانَتْ لِي دَعْوَةٌ دَعَوْتُهَا عَلَى قَوْمِي نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي، اذْهَبُوا إِلَى إِبْرَاهِيمَ، فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ، فَيَقُولُونَ يَا إِبْرَاهِيمُ، أَنْتَ نَبِيُّ اللَّهِ وَخَلِيلُهُ مِنْ أَهْلِ الأَرْضِ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ فَيَقُولُ لَهُمْ إِنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ، وَإِنِّي قَدْ كُنْتُ كَذَبْتُ ثَلاَثَ كَذَبَاتٍ ـ فَذَكَرَهُنَّ أَبُو حَيَّانَ فِي الْحَدِيثِ ـ نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي اذْهَبُوا إِلَى مُوسَى، فَيَأْتُونَ مُوسَى، فَيَقُولُونَ يَا مُوسَى أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ، فَضَّلَكَ اللَّهُ بِرِسَالَتِهِ وَبِكَلاَمِهِ عَلَى النَّاسِ، اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ فَيَقُولُ إِنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ، وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ، وَإِنِّي قَدْ قَتَلْتُ نَفْسًا لَمْ أُومَرْ بِقَتْلِهَا، نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي، اذْهَبُوا إِلَى عِيسَى، فَيَأْتُونَ عِيسَى فَيَقُولُونَ يَا عِيسَى أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِنْهُ، وَكَلَّمْتَ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ صَبِيًّا اشْفَعْ لَنَا أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ فَيَقُولُ عِيسَى إِنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ، وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ ـ وَلَمْ يَذْكُرْ ذَنْبًا ـ نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي اذْهَبُوا إِلَى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فَيَأْتُونَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُونَ يَا مُحَمَّدُ أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ وَخَاتَمُ الأَنْبِيَاءِ، وَقَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ، اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ فَأَنْطَلِقُ فَآتِي تَحْتَ الْعَرْشِ، فَأَقَعُ سَاجِدًا لِرَبِّي عَزَّ وَجَلَّ ثُمَّ يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَىَّ مِنْ مَحَامِدِهِ وَحُسْنِ الثَّنَاءِ عَلَيْهِ شَيْئًا لَمْ يَفْتَحْهُ عَلَى أَحَدٍ قَبْلِي ثُمَّ يُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ، سَلْ تُعْطَهْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، فَأَرْفَعُ رَأْسِي، فَأَقُولُ أُمَّتِي يَا رَبِّ، أُمَّتِي يَا رَبِّ فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ أَدْخِلْ مِنْ أُمَّتِكَ مَنْ لاَ حِسَابَ عَلَيْهِمْ مِنَ الْبَابِ الأَيْمَنِ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ وَهُمْ شُرَكَاءُ النَّاسِ فِيمَا سِوَى ذَلِكَ مِنَ الأَبْوَابِ، ثُمَّ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ مَا بَيْنَ الْمِصْرَاعَيْنِ مِنْ مَصَارِيعِ الْجَنَّةِ كَمَا بَيْنَ مَكَّةَ وَحِمْيَرَ، أَوْ كَمَا بَيْنَ مَكَّةَ وَبُصْرَى ".
Waxaa nooga warramay Muxammad bin Muqaatil, waxaa noo sheegay Cabdullaahi, waxaa noo sheegay Abu Xayaan Al-Taymii, oo ka weriyey Abu Zurcah bin Camr bin Jariir, oo ka weriyey Abuu Hurayrah - Eebbe ha ka raalli noqdee - wuxuu yiri: Rasuulka Eebbe ﷺ ayaa loo keenay hilib, waxaana loo soo taagay gacanta (dhudhunka) oo uu jeclaan jiray, markaas ayuu qaniinay qaniinyo, dabadeedna wuxuu yiri:
"Anigu waxaan ahay sayidka dadka Maalinta Qiyaamaha. Ma ogtihiin sababta? Waxaa la isugu keeni doonaa dadkii hore iyo kuwii dambeba meel bannaan oo keliya, si uu ugu yeeruhu u maqsiiyo dhammaantood, aragguna u wada gaaro. Qorraxdu way soo dhowaan doontaa, dadkana waxaa gaari doona walbahaar iyo dhib aysan xamili karin oo aysan u adkeysan karin. Markaas ayay dadku dhihi doonaan: 'Miyaad arki weydeen heerka aad joogtaan? Miyaad eegi weydeen cidda idiin shafeeco qaadaysa ee Rabbigiin idiinku dhowaanaysa?' Dadka qaar baa qaarka kale ku dhihi doona: 'U taga Aadam.' Markaas bay u tagayaan Aadam, kuna dhihi doonaan: 'Adigu waxaad tahay aabbaha bani-aadmiga; Eebbe wuxuu kugu abuuray Gacantiisa, wuxuuna kugu afuufay Ruuxdiisa, wuxuuna amray Malaa'igta inay kuu sujuudaan; ee noo shafeeco qaado oo Rabbigaa noogu dhowow. Miyaadan arkin xaaladda aan ku sugannahay? Miyaadan arkin heerka na soo gaaray?' Aadam wuxuu dhihi doonaa: 'Rabbigey maanta wuxuu u carooday caro uusan weligiis horay u caroon, weligiisna dib ugama caroon doono sidan oo kale. Wuxuu iga reebay geedka waana caasiyey. Nafteyda! Nafteyda! Nafteyda! U taga cid kale, u taga Nuux.' Markaas bay u tagayaan Nuux, kuna dhihi doonaan: 'Nuuxow, adigu waxaad tahay rasuulkii ugu horreeyey ee loo diray dadka dhulka, Eebbena wuxuu kuu bixiyey addoon shugri badan; ee noo shafeeco qaado oo Rabbigaa noogu dhowow. Miyaadan arkin xaaladda aan ku sugannahay?' Wuxuu dhihi doonaa: 'Rabbigey Cazza wa Jalla maanta wuxuu u carooday caro uusan weligiis horay u caroon, weligiisna dib ugama caroon doono sidan oo kale. Waxaan lahaa duco aan qoomkayga ku habaaray. Nafteyda! Nafteyda! Nafteyda! U taga cid kale, u taga Ibraahim.' Markaas bay u tagayaan Ibraahim, kuna dhihi doonaan: 'Ibraahimow, adigu waxaad tahay Nabiga Eebbe iyo saaxiibkiisa (Khaliil) oo ka mid ah dadka dhulka; ee noo shafeeco qaado oo Rabbigaa noogu dhowow. Miyaadan arkin xaaladda aan ku sugannahay?' Wuxuu ku dhihi doonaa: 'Rabbigey maanta wuxuu u carooday caro uusan weligiis horay u caroon, weligiisna dib ugama caroon doono sidan oo kale. Anigu waxaan sheegay saddex beenood – Abu Xayaanna xadiiskan wuu ku xusay – Nafteyda! Nafteyda! Nafteyda! U taga cid kale, u taga Muuse.' Markaas bay u tagayaan Muuse, kuna dhihi doonaan: 'Muusow, adigu waxaad tahay Rasuulka Eebbe, Eebbena wuxuu kugu fadilay risaaladiisa iyo hadalkiisa tooska ah ee uu kula hadlay; ee noo shafeeco qaado oo Rabbigaa noogu dhowow. Miyaadan arkin xaaladda aan ku sugannahay?' Wuxuu dhihi doonaa: 'Rabbigey maanta wuxuu u carooday caro uusan weligiis horay u caroon, weligiisna dib ugama caroon doono sidan oo kale. Anigu waxaan dilay naf aan la igu amrin inaan dilo. Nafteyda! Nafteyda! Nafteyda! U taga cid kale, u taga Ciise.' Markaas bay u tagayaan Ciise, kuna dhihi doonaan: 'Ciisow, adigu waxaad tahay Rasuulka Eebbe iyo Kalimaddiisa uu ku tuuray Maryama, iyo Ruux ka timid xaggiisa, waxaadna dadka la hadashay adoo carruur ah oo dhabta jiifa; ee noo shafeeco qaado. Miyaadan arkin xaaladda aan ku sugannahay?' Ciise wuxuu dhihi doonaa: 'Rabbigey maanta wuxuu u carooday caro uusan weligiis horay u caroon, weligiisna dib ugama caroon doono sidan oo kale' – dambi ma uusan xusin – 'Nafteyda! Nafteyda! Nafteyda! U taga cid kale, u taga Muxammad ﷺ.' Markaas bay u imaanayaan Muxammad ﷺ, kuna dhihi doonaan: 'Muxammadow, adigu waxaad tahay Rasuulka Eebbe iyo khaatamka Anbiyada, Eebbena wuu kuu dhaafay dembigaagii hore iyo kii dambeba; ee noo shafeeco qaado oo Rabbigaa noogu dhowow. Miyaadan arkin xaaladda aan ku sugannahay?' Markaasaan anigu baxayaa oo imaanayaa hoosta Carshiga, dabadeedna waan u sujuudayaa Rabbigey Cazza wa Jalla. Markaas buu Eebbe igu furayaa amaantiisa iyo sifeyntiisa wanaagsan wax uusan ku furin qofna hortey. Dabadeedna waxaa la dhihi doonaa: 'Muxammadow, madaxaaga kor u qaad, weydiiso waana lagu siinayaa, shafeecana waa lagaa aqbalayaa.' Markaasaan madaxayga kor u qaadayaa oo dhihayaa: 'Ummaddayda, Rabbigeyow! Ummaddayda, Rabbigeyow!' Markaas waxaa la dhihi doonaa: 'Muxammadow, geli ummaddaada kuwa aan xisaab lahayn albaabka midig ee albaabbada Jannada, iyaguna albaabbada kale dadka way kula wadaagi doonaan.' Dabadeedna wuxuu yiri: 'Waxaan ku dhaartay kan naftaydu gacantiisa ku jirta, masaafada u dhexeysa labada tiir ee albaabbada Jannada waxay le'egtahay masaafada u dhexeysa Makka iyo Ximyar, ama sida masaafada u dhexeysa Makka iyo Busra.'"
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Maalinta Qiyaamaha, Nebiga ﷺ waxaa la siin doonaa shafeecada weyn.
In Alle laga baryo naxariis ama dhibka inuu dadka ka dulqaado; shafeecadu waxay dhacdaa oo keliya idanka Alle.
Carshiga Alle ee waxyiga lagu xusay; qoraalku wuxuu tilmaamayaa in Nebiga ﷺ halkaas ku sujuudo oo Alle ammaano.
Dadka ummadda ka midka ah ee Jannada geli doona iyaga oo aan la xisaabin.
Culimada hore waxay qoraalkan ka fahmeen in Nebi Muxammad ﷺ la siin doono shafeecada weyn Maalinta Qiyaamaha, ka dib marka dadku u tagaan nebiyadii ka horreeyay. Maqaamkiisa gaarka ahi wuxuu si buuxda ugu xiran yahay idanka Alle: Alle ayaa ku amra inuu baryo oo shafeeco qaado. Qoraalku sidoo kale wuxuu xaqiijinayaa maqaamka sare ee nebiyadii hore, halka cabsida ay ka qabaan xisaabtan ay muujinayso is-hoosaysiintooda Alle hortiisa. Hadalka sheegaya in Alle Nebiga ﷺ ka dhaafay dambiyadiisii hore iyo kuwii dambe waxaa loo fahmaa si waafaqsan dhowrsanaanta iyo ilaalinta gaarka ah ee nebiyada, mana aha dhiirrigelin dembi.
- Xiriirkaaga Alle ku xooji salaadda, toobadda iyo adeecidda; gargaarka iyo shafeecada ugu dambaysaa isaga ayay ku xiran yihiin.
- Xurmee Nebiga ﷺ oo raac hanuunkiisa, adigoon u nisbayn sifooyin Alle keliya u sugnaaday.
- Xusuusnow Maalinta Qiyaamaha, dadka kalena ugu naxariiso marka ay cadaadis ama baahi ku jiraan.
Werintani sidoo kale waxay sharraxaysaa sida mu’miniintu Maalinta Qiyaamaha u dalban doonaan shafeeco oo ay ugu jeedsan doonaan Nebiga ﷺ.
Sahih al-Bukhari · #4713 (Sahih)Werintan Abuu Hurayrah waxay ka hadlaysaa shafeecada Nebiga ﷺ iyo dadka Alle naxariistiisa kaga soo saaro Naarta.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.