Sahih al-Bukhari, xadiiska 4725
Waxaa weriyey Ubayy ibn Ka'b. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Ubayy ibn Ka'b
Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ لَيْسَ هُوَ مُوسَى صَاحِبَ بَنِي إِسْرَائِيلَ. فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنِي أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ مُوسَى قَامَ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ، إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ إِنَّ لِي عَبْدًا بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ، هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ مُوسَى يَا رَبِّ فَكَيْفَ لِي بِهِ قَالَ تَأْخُذُ مَعَكَ حُوتًا فَتَجْعَلُهُ فِي مِكْتَلٍ، فَحَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَهْوَ ثَمَّ، فَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ ثُمَّ انْطَلَقَ، وَانْطَلَقَ مَعَهُ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ، حَتَّى إِذَا أَتَيَا الصَّخْرَةَ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا فَنَامَا، وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمِكْتَلِ، فَخَرَجَ مِنْهُ، فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا، وَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنِ الْحُوتِ جِرْيَةَ الْمَاءِ فَصَارَ عَلَيْهِ مِثْلَ الطَّاقِ فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ، نَسِيَ صَاحِبُهُ أَنْ يُخْبِرَهُ بِالْحُوتِ، فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ يَوْمِهِمَا وَلَيْلَتَهُمَا، حَتَّى إِذَا كَانَ مِنَ الْغَدِ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا قَالَ وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أَمَرَ اللَّهُ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ، وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا قَالَ فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَلِمُوسَى وَلِفَتَاهُ عَجَبًا فَقَالَ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا قَالَ رَجَعَا يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، فَإِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى ثَوْبًا، فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى. فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ قَالَ أَنَا مُوسَى. قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ أَتَيْتُكَ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا. قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا، يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لاَ تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَ اللَّهُ لاَ أَعْلَمُهُ. فَقَالَ مُوسَى سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا، وَلاَ أَعْصِي لَكَ أَمْرًا. فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ، فَإِنِ اتَّبَعْتَنِي فَلاَ تَسْأَلْنِي عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا، فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ، فَمَرَّتْ سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمْ، فَعَرَفُوا الْخَضِرَ، فَحَمَلُوهُ بِغَيْرِ نَوْلٍ فَلَمَّا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ، لَمْ يَفْجَأْ إِلاَّ وَالْخَضِرُ قَدْ قَلَعَ لَوْحًا مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ بِالْقَدُومِ. فَقَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا. قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا. قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا ". قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَكَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا قَالَ وَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ فِي الْبَحْرِ نَقْرَةً، فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ مَا عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ مِثْلُ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ مِنْ هَذَا الْبَحْرِ ثُمَّ خَرَجَا مِنَ السَّفِينَةِ، فَبَيْنَا هُمَا يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ، إِذْ أَبْصَرَ الْخَضِرُ غُلاَمًا يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَاقْتَلَعَهُ بِيَدِهِ فَقَتَلَهُ. فَقَالَ لَهُ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا. قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا قَالَ وَهَذَا أَشَدُّ مِنَ الأُولَى، قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَىْءٍ بَعْدَهَا فَلاَ تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ ـ قَالَ مَائِلٌ ـ فَقَامَ الْخَضِرُ فَأَقَامَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُطْعِمُونَا، وَلَمْ يُضَيِّفُونَا، لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا. قَالَ {هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ} إِلَى قَوْلِهِ {ذَلِكَ تَأْوِيلُ مَا لَمْ تَسْطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا}. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى كَانَ صَبَرَ حَتَّى يَقُصَّ اللَّهُ عَلَيْنَا مِنْ خَبَرِهِمَا ". قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ فَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقْرَأُ وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا، وَكَانَ يَقْرَأُ وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَكَانَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ.
Xumaydiyi wuxuu nooga sheekeeyay, Sufyaan baa nooga sheekeeyay, Camru bin Diinaar baa nooga sheekeeyay, wuxuu yiri: Saciid bin Jubayr baa ii warramay, wuxuu yiri: Waxaan ku iri Ibnu Cabbaas: 'Nowf Al-Bakaali wuxuu sheeganayaa in Muuse oo saaxiibkii Khadir uusan ahayn Muusihii reer Israa'iil.' Ibnu Cabbaas wuxuu yiri: 'Cadowga Allah (Nowf) wuu been sheegay.' Ubayy bin Kacab baa ii warramay inuu maqlay Rasuulka Allah ﷺ oo leh: 'Muuse wuxuu u istaagay khudbo reer Israa'iil hortooda, waxaana la weydiiyay:
"Yaa dadka ugu aqoon badan?" Wuxuu yiri: "Aniga." Markaasaa Allah canaantay, maxaa yeelay aqoonta uma celin Xaggiisa. Allah baa u waxyooday: "Waxaan leeyahay addoon jooga meesha labada bad isku tagaan, kaas oo kaa aqoon badan." Muuse wuxuu yiri: "Rabbiyow, sidee baan ku heli karaa?" Wuxuu yiri: "Qaado kalluun oo ku rid dambiil, halkaad ku weysid kalluunkaasna isagaas joogaa." Markaasuu Muuse qaatay kalluun oo ku riday dambiil, dabadeedna safar galay isaga iyo wiilkiisa Yuushac bin Nuun. Markay gaareen dhagaxii, madaxooda ayay dhigteen oo seexdeen. Kalluunkii baa dambiisha ku dhex dhaqdhaqaaqay oo ka soo baxay, baddana ku dhacay, wuxuuna badda dhexdeeda ka sameystay waddo toosan sida god oo kale. Allah baa ka celiyay biyaha socodkoodii dhinacyadii waddadaas, waxayna noqotay sidii taag ama tunnel. Markuu Muuse toosay, saaxiibkiis wuxuu illaaway inuu u sheego kalluunkii. Waxay sii wateen safarkoodii maalintii inteedii hartay iyo habeenkii oo dhan. Markii subaxdii dambe la gaaray, Muuse wuxuu wiilkiisa ku yiri: "Noo keen quraacdeenna, safarkan daal badan baannu kala kulanay." Muuse ma dareemin daalkaas ilaa uu dhaafay meeshii Allah amray inuu raadiyo. Wiilkiisii baa ku yiri: "Ma xusuusataa markaan dhagaxa magangalnay? Anigu waan illaaway kalluunkii, mana jirin cid iga illowsiisay xuskiisa aan ka ahayn Shaydaanka, wuxuuna badda ka qaatay waddo yaab leh." Kalluunkii wuxuu helay waddo, Muuse iyo wiilkiisana waxay u ahayd yaab. Muuse wuxuu yiri: "Taasi waa tii aan raadinaynay." Markaasay dib ugu laabteen raadadkoodii iyagoo cagta-cagta u raacaya. Waxay dib u laabteen iyagoo raadraacaya ilaa ay ka gaareen dhagaxii. Halkaas waxay ku arkeen nin dhar huwan. Muuse waa salaamay. Khadir baa si yaab leh u yiri: "Dhulkiinna ma laga salaamaa?" Wuxuu yiri: "Anigu waa Muuse." Wuxuu yiri: "Muusihii reer Israa'iil miyaa?" Wuxuu yiri: "Haa, waxaan kuugu imid inaad i bartid waxa lagaa baray oo hanuun ah." Khadir wuxuu yiri: "Adigu iguma samri kartid, Muusow. Anigu waxaan hayaa aqoon ka mid ah aqoonta Allah oo I barey oo aadan adigu garanayn, adiguna waxaad haysataa aqoon ka mid ah aqoonta Allah oo ku baray oo aanan anigu garanayn." Muuse wuxuu yiri: "Haddii Allah idmo, waxaad i heli doontaa anigoo samraaya, amar kaagana kuma caasin doono." Khadir wuxuu ku yiri: "Haddaad i raacdo, ha i weydiin waxba ilaa aan anigu kaaga sheekeeyo." Markaasay labadoodii baxeen iyagoo xeebta badda ku lugeynaya. Doon baa soo martay, wayna la hadleen inay qaadaan. Way garteen Khadir, waxayna ku qaadeen lacag la'aan. Markay doonta fuuleen, Muuse wuxuu arkay Khadir oo qori ka mid ah looxaanta doonta ku rujinaya faas. Muuse wuxuu ku yiri: "Dad baa na qaaday lacag la'aan, adiguna doontoodii baad daloolisay si aad u qarqiso dadkeedii! Waxaad la timid shay xun." Khadir wuxuu yiri: "Miyeynan kugu dhihin adigu iguma samri kartid?" Muuse wuxuu yiri: "Ha i qaban wixii aan illaaway, hana igu adkeynin arrintayda." Rasuulka Allah ﷺ wuxuu yiri: "Cudurdaarkii ugu horreeyay ee Muuse wuxuu ahaa illowshiimo." Dabadeed shimbir baa timid oo fariisatay geeska doonta, baddana hal mar afka la gashay. Khadir wuxuu Muuse ku yiri: "Aqoontayda iyo aqoontaada marka loo eego aqoonta Allah waxay la mid tahay waxa ay shimbirtani ka nuugtay baddan." Markaasay doontii ka degeen. Intay xeebta ku socdeen, Khadir wuxuu arkay wiil yar oo wiilal kale la ciyaaraya. Khadir baa madaxa wiilkii qabtay oo gacantiisa ku gooyay oo dilay. Muuse wuxuu yiri: "Ma naf daahir ah oo aan naf kale dilin baad dishay! Waxaad la timid shay xun." Khadir wuxuu yiri: "Miyeynan kugu dhihin adigu iguma samri kartid?" (Weriye-xigeenku wuxuu yiri: Canaantan labaad way ka cuslayd tii hore). Muuse wuxuu yiri: "Haddaan wax ku weydiiyo tan ka dib, ha i sii rafiiqin, cudurdaar baad iga heshay." Markaasay sii socdeen ilaa ay ka yimaadeen magaalo. Waxay ka codsadeen dadkeedii cunto, wayna diideen inay martiqaadaan. Magaalada waxay ka heleen derbi burbur ku dhow (oo janjeera). Khadir baa istaagay oo gacantiisa ku toosiyay. Muuse wuxuu yiri: "Dad baan u nimid oo aan na cunto siinin, na martiqaadin. Haddaad doonto ajir baad ka qaadan lahayd." Khadir wuxuu yiri: {Kani waa kala-taggeennii} ilaa qowlkiisa: {Kaasi waa fasiraadda wixii aadan u samri karin}. Rasuulka Allah ﷺ wuxuu yiri: "Waxaan jeclaan lahayn in Muuse samro si Allah nooga sheekeeyo warkooda intiisa kale." Saciid bin Jubayr wuxuu yiri: Ibnu Cabbaas wuxuu akhrin jiray: 'Waxaa hortooda ahaa boqor xoog ku qaata doon kasta oo wanaagsan,' wuxuuna akhrin jiray: 'Wiilkiina wuxuu ahaa gaalo, waalidkiisna waxay ahaayeen mu'miniin.'
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Muuse wuxuu ina barayaa in aqoontu xaddidan tahay, samirkuna faham u baahan yahay.
Addoon Alle oo la siiyay aqoon gaar ah.
Meeshii Alle u tilmaamay Muuse inay tahay goobta kulanka.
In la qiro in aqoonta oo dhami ugu dambayn Alle ka timaaddo, oo aanay ku salaysnayn dadaalka qofka oo keliya.
Culimada waxay arrintan ka fahmeen in qofka aqoonta leh uu aqoontiisa Alle u nisbeeyo oo is-hoosaysiiyo: xataa nebiyadu wax walba ma aqoon. Kulanku wuxuu muujinayaa in dadku heli karaan aqoon kala duwan, iyo in xukunka dhacdooyinka mararka qaarkood aanu caddaan ilaa la ogaado xaaladda qarsoon. Su'aalaha Muuse waxay ka yimaadeen danayntiisa caddaaladda, halka Al-Khadir ka codsaday inuu marka hore sugo. Qisadani ma oggolaanayso in qofku si iskiis ah ugu dhaqmo aqoon qarsoon; falalkaas Al-Khadir waxay ka mid ahaayeen wixii Alle baray. Culimadu waxay kaloo adkeeyaan muhiimadda samirka marka wax la baranayo iyo in ardayga iyo macallinku si ixtiraam leh ula dhaqmaan.
- Markaad jawaab bixinayso, ha odhan oo keliya ‘waan ogahay’; qiro in aqoontu ugu dambayn Alle ka timaaddo.
- Samir yeelo marka aanad weli garanayn xaaladda oo dhan, oo waqti ku habboon sharaxaad weydii.
- Aqoonta si is-hoosaysiin leh u gudbi, oo qiro in dadka kale ay yeelan karaan aqoon aanad adigu lahayn.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.