Tafsirka Nabiga ﷺ ee Qur'aanka · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, xadiiska 4727

Waxaa weriyey Ubayy ibn Ka'b. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Tafsirka Nabiga ﷺ ee Qur'aanka
صحيح البخاري
Yaa weriyey?

Waxaa weriyey Ubayy ibn Ka'b

Sahih (lagu kalsoon yahay)

Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنِي قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ لَيْسَ بِمُوسَى الْخَضِرِ‏.‏ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَامَ مُوسَى خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَقِيلَ لَهُ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ قَالَ أَنَا، فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ، إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ، وَأَوْحَى إِلَيْهِ بَلَى عَبْدٌ مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ، هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ أَىْ رَبِّ كَيْفَ السَّبِيلُ إِلَيْهِ قَالَ تَأْخُذُ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَحَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَاتَّبِعْهُ قَالَ فَخَرَجَ مُوسَى، وَمَعَهُ فَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ، وَمَعَهُمَا الْحُوتُ حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، فَنَزَلاَ عِنْدَهَا قَالَ فَوَضَعَ مُوسَى رَأْسَهُ فَنَامَ ـ قَالَ سُفْيَانُ وَفِي حَدِيثِ غَيْرِ عَمْرٍو قَالَ ـ وَفِي أَصْلِ الصَّخْرَةِ عَيْنٌ يُقَالُ لَهَا الْحَيَاةُ لاَ يُصِيبُ مِنْ مَائِهَا شَىْءٌ إِلاَّ حَيِيَ، فَأَصَابَ الْحُوتَ مِنْ مَاءِ تِلْكَ الْعَيْنِ، قَالَ فَتَحَرَّكَ، وَانْسَلَّ مِنَ الْمِكْتَلِ، فَدَخَلَ الْبَحْرَ فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ مُوسَى ‏{‏قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا‏}‏ الآيَةَ قَالَ وَلَمْ يَجِدِ النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ مَا أُمِرَ بِهِ، قَالَ لَهُ فَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ ‏{‏أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ‏}‏ الآيَةَ قَالَ فَرَجَعَا يَقُصَّانِ فِي آثَارِهِمَا، فَوَجَدَا فِي الْبَحْرِ كَالطَّاقِ مَمَرَّ الْحُوتِ، فَكَانَ لِفَتَاهُ عَجَبًا، وَلِلْحُوتِ سَرَبًا قَالَ فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، إِذْ هُمَا بِرَجُلٍ مُسَجًّى بِثَوْبٍ، فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى قَالَ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى‏.‏ قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا‏.‏ قَالَ لَهُ الْخَضِرُ يَا مُوسَى إِنَّكَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ لاَ أَعْلَمُهُ، وَأَنَا عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ اللَّهُ لاَ تَعْلَمُهُ‏.‏ قَالَ بَلْ أَتَّبِعُكَ‏.‏ قَالَ فَإِنِ اتَّبَعْتَنِي فَلاَ تَسْأَلْنِي عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا، فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمْ فِي سَفِينَتِهِمْ بِغَيْرِ نَوْلٍ ـ يَقُولُ بِغَيْرِ أَجْرٍ ـ فَرَكِبَا السَّفِينَةَ قَالَ وَوَقَعَ عُصْفُورٌ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ، فَغَمَسَ مِنْقَارَهُ الْبَحْرَ فَقَالَ الْخَضِرُ لِمُوسَى مَا عِلْمُكَ وَعِلْمِي وَعِلْمُ الْخَلاَئِقِ فِي عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ مِقْدَارُ مَا غَمَسَ هَذَا الْعُصْفُورُ مِنْقَارَهُ قَالَ فَلَمْ يَفْجَأْ مُوسَى، إِذْ عَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى قَدُومٍ فَخَرَقَ السَّفِينَةَ، فَقَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا ‏{‏لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ‏}‏ الآيَةَ فَانْطَلَقَا إِذَا هُمَا بِغُلاَمٍ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَقَطَعَهُ‏.‏ قَالَ لَهُ مُوسَى ‏{‏أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا * قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ‏}‏ فَقَالَ بِيَدِهِ هَكَذَا فَأَقَامَهُ، فَقَالَ لَهُ مُوسَى إِنَّا دَخَلْنَا هَذِهِ الْقَرْيَةَ، فَلَمْ يُضَيِّفُونَا وَلَمْ يُطْعِمُونَا، لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا‏.‏ قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا ‏"‏‏.‏ قَالَ وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقْرَأُ وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا، وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَكَانَ كَافِرًا‏.‏

Tarjumaad

Saciid bin Jubayr wuxuu yiri: Waxaan ku iri Ibnu Cabbaas:

"Nowf al-Bakaali wuxuu sheeganayaa in Muusihii reer Israa'iil uusan ahayn Muusihii saaxiibka la ahaa Al-Khadir." Ibnu Cabbaas wuxuu yiri: "Cadowga Allah wuu been sheegay! Ubay bin Kacab ayaa nooga warramay in Rasuulka Allah ﷺ yiri: 'Muuse wuxuu u istaagay inuu khudbad u jeediyo reer Israa'iil, waxaana la weydiiyey: "Yaa dadka ugu cilmi badan?" Muuse wuxuu ku jawaabay: "Aniga." Markaas ayaa Allah canaantay Muuse sababtoo ah uma uusan nisbayn cilmiga oo dhan Allah kaliya. Kadibna waxaa u yimid Waxyigii Eebe isagoo leh: "Haa, addoon ka mid ah addoomadayda oo jooga meesha labada badood isku daraan ayaa kaa cilmi badan." Muuse wuxuu yiri: "Rabbiyow, sideen ku heli karaa?" Allah wuxuu yiri: "Qaado kalluun aad ku riddo dambiil, meel kasta oo aad ku weysid kalluunkana raadi (halkaas ayaad ka heli doontaa)." Sidaas darteed Muuse wuxuu u baxay isaga iyo adeegihiisii Yuushac bin Nuun, waxayna siteen kalluun ilaa ay ka gaareen dhagax weyn oo ay halkaas ku nastaan. Muuse madaxiisa ayuu dhigay oo hurday. (Sufyaan, oo ka mid ah weriyeyaasha xadiiska, wuxuu yiri qof aan Camar ahayn ayaa yiri): "Dhagaxa hoostiisa waxaa ku yaallay il biyood oo la yiraahdo 'Al-Xayaat' (Nolosha), wax kasta oo taabtana way noolaan jireen. Biyahaas qaar baa ku daatay kalluunkii, markaasuu dhaqaaqay oo ka siibtay dambiishii, wuxuuna galay badda. Markii Muuse soo toosay, wuxuu adeegihiisii ku yiri: 'Keen quraacdeena' (18:62). Weriyuhu wuxuu intaas ku daray: Muuse ma dareemin daal ilaa uu ka dhaafay meeshii lagu amray inuu joogsado. Adeegihiisii Yuushac bin Nuun wuxuu ku yiri: 'Ma xusuusataa markii aan magangalnay dhagaxa? Runtii waan illaabay kalluunkii...' (18:63). Weriyuhu wuxuu yiri: Markaasay dib u noqdeen iyagoo raadkoodii dib u raacaya, waxayna badda ku arkeen meeshii uu kalluunku maray oo u egayd god ama marin. Arrintaasi waxay la yaab ku noqotay adeegihii, kalluunkiina waxay u noqotay marin badda gudaheeda ah. Markii ay gaareen dhagaxii, waxay arkeen nin dhar huwan. Muuse wuu salaamay. Ninkii wuxuu yiri isagoo la yaaban: 'Dhulkiinna ma waxaa ka jira salaam?' Muuse wuxuu yiri: 'Anigu waa Muuse.' Ninkii wuxuu yiri: 'Muusihii reer Israa'iil?' Muuse wuxuu yiri: 'Haa,' wuxuuna ku daray: 'Ma ku raaci karaa si aad iiga bartid wax ka mid ah Cilmiga lagugu baray?' (18:66). Al-Khadir wuxuu ku yiri: 'Muusow, adigu waxaad haysataa qayb ka mid ah Cilmiga Allah oo Allah ku baray oo aanan anigu garanayn; anna waxaan haystaa qayb ka mid ah Cilmiga Allah oo Allah i baray oo aadan adigu garanayn.' Muuse wuxuu yiri: 'Laakiin waan ku raacayaa.' Al-Khadir wuxuu yiri: 'Haddaba haddaad i raacdo, ha i weydiin wax kusaabsan wax kasta ilaa aan anigu kaaga sheekeeyo.' Intaas kadib labadooduba waxay u ambabbaxeen xeebta agteeda. Waxaa agtooda maray doon ay shaqaalaheedii garteen Al-Khadir, markaasay si bilaash ah ku qaadeen doontooda. Labadoodiiba way fuuleen doontii. Shimbir yar ayaa timid oo fariisatay geeska doonta, dabadeedna afka badda gelisay. Al-Khadir wuxuu Muuse ku yiri: 'Cilmigayga, cilmigaaga, iyo cilmiga abuurista oo dhan marka loo eego Cilmiga Allah, kama badna inta ay shimbirtani afkeeda ka qaadatay badda.' Markaasaa Muuse la yaabay markii Al-Khadir qaatay faas oo uu doontii dalooliyey. Muuse wuxuu ku yiri: 'Dadkan waxay nagu qaadeen bilaash, adiguna waxaad ula kacday inaad doontooda dalooliso si aad u qarqiso dadkeeda. Xaqiiqdii waxaad samaysay...' (18:71). Kadibna way sii socdeen ilaa ay arkeen wiil la ciyaaraya wiilal kale. Al-Khadir ayaa madaxa qabtay oo ka gooyay. Muuse wuxuu ku yiri: 'Ma waxaad dishay naf daahir ah oo aan naf kale dilin? Xaqiiqdii waxaad samaysay wax xun!' (18:74). Wuxuu yiri: 'Miyaanan kuu sheegin inaadan igula samri karayn?' Ilaa uu ka yiri: '...laakiin way diideen inay martiqaadaan. Halkaas waxay ka heleen derbi burbur qarka u saaran.' (18:75-77). Al-Khadir gacantiisa ayuu sidaas u dhaqaajiyey oo derbigii wuu toosiyey (wuu dayactiray). Muuse wuxuu ku yiri: 'Markii aan galnay tuuladan, nama aysan martiqaadin, namana aysan quudin; haddaad doonto waxaad ka qaadan kartay mushahar.' Al-Khadir wuxuu yiri: 'Kani waa kala-taggeennii anniga iyo adiga. Waan kuu sheegi doonaa fasiraadda waxyaalihii aadan u samri karin.'...(18:78). Rasuulka Allah ﷺ wuxuu yiri: 'Waxaan jeclaan lahayn in Muuse samro si Allah noogu sii sheekeeyo arrinkooda.' Ibnu Cabbaas wuxuu akhrin jiray: 'Waxaa hortooda ahaa boqor xoog ku qaadan jiray doon kasta oo wanaagsan.' (18:79) ...wiilkuna wuxuu ahaa gaalo.

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Muuse wuxuu ina barayaa in aqoontu xaddidan tahay, fahamkuna u baahan yahay samir.

Asalka iyo sababta

Saciid ibn Jubayr wuxuu weydiiyay Ibnu Cabbaas sheegashada Nawf al-Bakaali ee ahayd in Muuse oo ka mid ah Banii Israa'iil aanu ahayn isla Muuse oo ahaa saaxiibkii Al-Khidr. Ibnu Cabbaas wuxuu sheegashadaas ku beeniyay xadiiskan.

Erayada adag oo la sharxay
Al-Khidr

Addoon Alle oo la siiyay aqoon gaar ah, lana kulmay Muuse.

meesha ay labada badood ku kulmaan

Goobtii uu Muuse, sida xadiisku sheegayo, ka raadinayay Al-Khidr.

sharraxaad

Fasiraaddii uu Al-Khidr markii dambe ka bixiyay dhacdooyinkii uu Muuse arkay.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimada hore waxay adkeeyaan in caalimku aqoontiisa Alle u nisbeeyo oo uu qiro in dadka kale ay yeelan karaan aqoon aanu isagu lahayn. Sheekadu sidoo kale waxay baraysaa samirka marka faham la raadinayo. Ficilladii gaarka ahaa ee Al-Khidr waxay ku xirnaayeen aqoontii Alle siiyay; mana aha oggolaansho guud oo lagu jebin karo xeerarka ama qof lagu waxyeellayn karo.

Casharrada maanta
  1. Markaad wax taqaan, dheh: Alle ayaa og waxa ugu wanaagsan; una furnow aqoonta dadka kale.
  2. Haddii aadan wax fahmin, sharaxaad weydii oo dib u dhig xukunkaaga inta ay habboon tahay.
  3. Markaad wax baranayso, heshiisyo cad samee oo samir marka aadan weli garanayn sharraxaadda.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.