Tafsirka Nabiga ﷺ ee Qur'aanka · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, xadiiska 4913

Waxaa weriyey Abdullah ibn Abbas. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Tafsirka Nabiga ﷺ ee Qur'aanka
صحيح البخاري
Yaa weriyey?

Waxaa weriyey Abdullah ibn Abbas

Sahih (lagu kalsoon yahay)

Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ يُحَدِّثُ أَنَّهُ قَالَ مَكَثْتُ سَنَةً أُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ عَنْ آيَةٍ، فَمَا أَسْتَطِيعُ أَنْ أَسْأَلَهُ هَيْبَةً لَهُ، حَتَّى خَرَجَ حَاجًّا فَخَرَجْتُ مَعَهُ فَلَمَّا رَجَعْتُ وَكُنَّا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ عَدَلَ إِلَى الأَرَاكِ لِحَاجَةٍ لَهُ ـ قَالَ ـ فَوَقَفْتُ لَهُ حَتَّى فَرَغَ سِرْتُ مَعَهُ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنِ اللَّتَانِ تَظَاهَرَتَ�� عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَزْوَاجِهِ فَقَالَ تِلْكَ حَفْصَةُ وَعَائِشَةُ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ وَاللَّهِ إِنْ كُنْتُ لأُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَكَ عَنْ هَذَا مُنْذُ سَنَةٍ، فَمَا أَسْتَطِيعُ هَيْبَةً لَكَ‏.‏ قَالَ فَلاَ تَفْعَلْ مَا ظَنَنْتَ أَنَّ عِنْدِي مِنْ عِلْمٍ فَاسْأَلْنِي، فَإِنْ كَانَ لِي عِلْمٌ خَبَّرْتُكَ بِهِ ـ قَالَ ـ ثُمَّ قَالَ عُمَرُ وَاللَّهِ إِنْ كُنَّا فِي الْجَاهِلِيَّةِ مَا نَعُدُّ لِلنِّسَاءِ أَمْرًا، حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِنَّ مَا أَنْزَلَ وَقَسَمَ لَهُنَّ مَا قَسَمَ ـ قَالَ ـ فَبَيْنَا أَنَا فِي أَمْرٍ أَتَأَمَّرُهُ إِذْ قَالَتِ امْرَأَتِي لَوْ صَنَعْتَ كَذَا وَكَذَا ـ قَالَ ـ فَقُلْتُ لَهَا مَالَكِ وَلِمَا هَا هُنَا فِيمَا تَكَلُّفُكِ فِي أَمْرٍ أُرِيدُهُ‏.‏ فَقَالَتْ لِي عَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ مَا تُرِيدُ أَنْ تُرَاجَعَ أَنْتَ، وَإِنَّ ابْنَتَكَ لَتُرَاجِعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يَظَلَّ يَوْمَهُ غَضْبَانَ‏.‏ فَقَامَ عُمَرُ فَأَخَذَ رِدَاءَهُ مَكَانَهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى حَفْصَةَ فَقَالَ لَهَا يَا بُنَيَّةُ إِنَّكِ لَتُرَاجِعِينَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يَظَلَّ يَوْمَهُ غَضْبَانَ‏.‏ فَقَالَتْ حَفْصَةُ وَاللَّهِ إِنَّا لَنُرَاجِعُهُ‏.‏ فَقُلْتُ‏.‏ تَعْلَمِينَ أَنِّي أُحَذِّرُكِ عُقُوبَةَ اللَّهِ وَغَضَبَ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم يَا بُنَيَّةُ لاَ يَغُرَّنَّكِ هَذِهِ الَّتِي أَعْجَبَهَا حُسْنُهَا حُبُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِيَّاهَا ـ يُرِيدُ عَائِشَةَ ـ قَالَ ثُمَّ خَرَجْتُ حَتَّى دَخَلْتُ عَلَى أُمِّ سَلَمَةَ لِقَرَابَتِي مِنْهَا فَكَلَّمْتُهَا‏.‏ فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ عَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ دَخَلْتَ فِي كُلِّ شَىْءٍ، حَتَّى تَبْتَغِي أَنْ تَدْخُلَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَزْوَاجِهِ‏.‏ فَأَخَذَتْنِي وَاللَّهِ أَخْذًا كَسَرَتْنِي عَنْ بَعْضِ مَا كُنْتُ أَجِدُ، فَخَرَجْتُ مِنْ عِنْدِهَا، وَكَانَ لِي صَاحِبٌ مِنَ الأَنْصَارِ إِذَا غِبْتُ أَتَانِي بِالْخَبَرِ، وَإِذَا غَابَ كُنْتُ أَنَا آتِيهِ بِالْخَبَرِ، وَنَحْنُ نَتَخَوَّفُ مَلِكًا مِنْ مُلُوكِ غَسَّانَ، ذُكِرَ لَنَا أَنَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَسِيرَ إِلَيْنَا، فَقَدِ امْتَلأَتْ صُدُورُنَا مِنْهُ، فَإِذَا صَاحِبِي الأَنْصَارِيُّ يَدُقُّ الْبَابَ فَقَالَ افْتَحِ افْتَحْ‏.‏ فَقُلْتُ جَاءَ الْغَسَّانِيُّ فَقَالَ بَلْ أَشَدُّ مِنْ ذَلِكَ‏.‏ اعْتَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَزْوَاجَهُ‏.‏ فَقُلْتُ رَغَمَ أَنْفُ حَفْصَةَ وَعَائِشَةَ‏.‏ فَأَخَذْتُ ثَوْبِيَ فَأَخْرُجُ حَتَّى جِئْتُ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَشْرُبَةٍ لَهُ يَرْقَى عَلَيْهَا بِعَجَلَةٍ، وَغُلاَمٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَسْوَدُ عَلَى رَأْسِ الدَّرَجَةِ فَقُلْتُ لَهُ قُلْ هَذَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ‏.‏ فَأَذِنَ لِي ـ قَالَ عُمَرُ ـ فَقَصَصْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَذَا الْحَدِيثَ، فَلَمَّا بَلَغْتُ حَدِيثَ أُمِّ سَلَمَةَ تَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّهُ لَعَلَى حَصِيرٍ مَا بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ شَىْءٌ، وَتَحْتَ رَأْسِهِ وِسَادَةٌ مِنْ أَدَمٍ حَشْوُهَا لِيفٌ، وَإِنَّ عِنْدَ رِجْلَيْهِ قَرَظًا مَصْبُوبًا، وَعِنْدَ رَأْسِهِ أَهَبٌ مُعَلَّقَةٌ فَرَأَيْتُ أَثَرَ الْحَصِيرِ فِي جَنْبِهِ فَبَكَيْتُ فَقَالَ ‏"‏ مَا يُبْكِيكَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ كِسْرَى وَقَيْصَرَ فِيمَا هُمَا فِيهِ وَأَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَمَا تَرْضَى أَنْ تَكُونَ لَهُمُ الدُّنْيَا وَلَنَا الآخِرَةُ ‏"‏‏.‏

Tarjumaad

Ibn Cabbaas wuxuu yiri: Sannad dhan ayaan rabay inaan Cumar ibnul Khaddaab wax ka weydiiyo aayad (suuradda At-Taxriim), laakiin ma aanan awoodin inaan weydiiyo xushmad darteed. Markii uu Xajka aaday, aniguna waan la socday. Markaan soo noqonnay, annagoo weli jidka ku jirna, Cumar wuxuu u leexday geedaha Araak si uu xaajo u gutto. Waan sugay ilaa uu ka dhammeeyo, kadibna waan la socday oo waxaan iri,

"Amiirul Mu’miniin! Yey ahaayeen labadii xaas ee Nabiga ﷺ ee isku kaashaday isaga?" Wuxuu yiri, "Waa Xafsa iyo Caasha." Kadib waxaan ku iri, "Wallahi, sannad ka hor ayaan rabay inaan arrintan ku weydiiyo, laakiin xushmad darteed ma aanan awoodin." Cumar wuxuu yiri, "Ha ka joogsan inaad i weydiiso. Haddaad u malaynayso inaan cilmi leeyahay, i weydii; haddaan wax ogahayna waan kuu sheegi doonaa." Cumar wuxuu intaa ku daray, "Wallahi, xilligii Jaahiliyadda dumarka muhiimad ma siin jirin ilaa Allah uu ka dejiyey waxa uu ka dejiyey, una qaybiyey waxa uu u qaybiyey. Maalin anigoo arrin ka fekeraya, xaaskaygii baa tiri, 'Waxaan kugula talin lahaa inaad sidaas iyo sidaas yeesho.' Waxaan ku iri, 'Adigu maxaad shaqo ku leedahay arrintan? Maxaad faraha ula galaysaa arrin aan anigu doonayo inaan fuliyo?' Waxay tiri, 'Waa yaabe, ina Khaddaabow! Adigu ma rabtid in lagugu celiyo, halka gabadhaadu ay Rasuulka Allah ﷺ kula dooddo ilaa uu maalinta oo dhan caroodo!' Cumar isla markiiba wuxuu qaatay maradiisii wuxuuna u tegay Xafsa, isagoo ku yiri, 'Gabadhaydiyey! Ma waxaad Rasuulka Allah ﷺ kula dooddaa ilaa uu maalinta oo dhan caroodo?' Xafsa waxay tiri, 'Wallahi, waan la doodnaa.' Cumar wuxuu yiri, 'Ogow waxaan kaaga digayaa ciqaabta Allah iyo carada Rasuulkiisa ﷺ. Gabadhaydiyey! Yaanay ku sirin tan quruxdeeda ku faanta sababtoo ah jacaylka Rasuulka Allah ﷺ uu u qabo iyada' (wuxuu ka waday Caasha). Kadib waxaan u baxay Ummu Salama gurigeeda qaraabanimo darteed, waanan la hadlay. Ummu Salama waxay tiri, 'Waa yaabe, ina Khaddaabow! Wax walba waad soo gashay, xitaa waxaad rabtaa inaad dhex gasho Rasuulka Allah ﷺ iyo xaasaskiisa!' Wallahi, hadalkeedu wuxuu iga jabiyey xoogaggii carada qaarkood. Waan ka tegay oo gurigaygaan aaday. Waqtigaas waxaan lahaa saaxiib Ansaari ah oo markaan maqan yahay ii keeni jiray warka, markuu maqan yahayna aan anigu u geyn jiray. Maalmahaas waxaan ka cabsanaynay boqor ka mid ah boqorrada Qabiilada Ghassaan. Waxaa naloo sheegay inuu rabo inuu nagu soo duulo, markaasaa laabteennu cabsi ka buuxsantay. Maalin baa saaxiibkaygii Ansaariga ahaa albaabka garaacay oo yiri, 'Fur! Fur!' Waxaan iri, 'Ma Ghassaankii baa yimid?' Wuxuu yiri, 'Maya, laakiin wax ka sii daran. Rasuulka Allah ﷺ wuxuu ka fogaaday xaasaskiisii.' Waxaan iri, 'Sanka Xafsa iyo Caasha ciid ha ku dhego!' Dharkaygii baan qaatay oo aan baxay ilaa aan ka imid meesha Rasuulka Allah ﷺ joogay. Wuxuu ku jiray qol sare oo uu fuulay jaranjaro, addoon madow oo Rasuulka Allah ﷺ leeyahayna wuxuu fadhiyey jaranjarada dusheeda. Waxaan ku iri, 'Dheh, waa Cumar ibnul Khaddaab.' Wuu ii idmay. Sheekadaan ayaan uga sheekeeyey Rasuulka Allah ﷺ. Markaan gaaray sheekadii Ummu Salama, Rasuulka Allah ﷺ wuu dhoola-caddeeyey isagoo jiifa sariir caws ah oo aan waxba u dhaxayn isaga iyo sariirta. Madaxiisa hoostiisa waxaa yiilay barkin maqaar ah oo lagu buuxiyey lifaaq geed, cagihiisa agtoodana waxaa yiilay caleemo qarz ah, madaxiisa korkiisana waxaa sudhnaa sibraaro biyo ah. Markaan arkay raadka sariirta oo dhinaciisa ka muuqda, waan ooyey. Wuxuu yiri, 'Maxaa kaa oohiyey?' Waxaan iri, 'Rasuulka Allow! Kisra iyo Qaysar waxay ku nool yihiin raaxo iyo barwaaqo, adiguna waxaad tahay Rasuulkii Allah ﷺ oo haddana waxaad ku nooshahay faqiirnimo.' Nabigu ﷺ wuxuu yiri, 'Miyaadan ku raalli ahayn inay iyagu helaan adduunyada, annaguna aan helno Aakhirada?'

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Cumar wuxuu sheegayaa labada xaas ee ay arrintu khusaysay, wuxuuna ammaanayaa doorashada Aakhiro.

Erayada adag oo la sharxay
Inay ka hor yimaadeen Nabiga

Tixraac ku saabsan Xafsa iyo Caa’isha, oo sida uu Cumar sheegay, si wadajir ah uga falceliyay arrin la xiriirtay Nabiga ﷺ.

Waqtigii jaahiliyadda

Waa xilligii Islaamka ka hor, markaas oo dad badani ku noolaayeen iyaga oo aan haysan hanuunka waxyiga.

Kisraa iyo Qaysar

Waa taliyayaashii boqortooyooyinkii Faaris iyo Roomaanta Bari siday u kala horreeyaan, waxayna caan ku ahaayeen awood iyo maal adduun oo badan.

Waxa culimadu ka fahmeen

Mufassiriintii hore waxay su’aasha Ibnu Cabbaas ku xidhaan aayadaha bilowga suuradda At-Taxriim ee ka hadlaya xaasaskii si wadajir ah uga falceliyay arrin la xiriirtay Nabiga ﷺ; Cumar wuxuu magacaabay Xafsa iyo Caa’isha. Xadiisku wuxuu muujinayaa sida Ibnu Cabbaas ugu dadaalayey inuu aqoon si taxaddar leh u weydiiyo, iyo sida Cumar ugu diyaar ahaa inuu jawaabo. Culimadu waxay sidoo kale tilmaamaan noloshii fududayd ee Nabiga ﷺ iyo inuu Aakhiro ka doortay hantida adduunka. Qoraalku ma dejinayo xeer sharci oo guud oo ku saabsan wada sheekaysiga lammaanaha, balse wuxuu adkaynayaa ixtiraamka, is-tashiga iyo in aan arrin lagu faragelin aqoon la’aan.

Casharrada maanta
  1. Aqoonta diinta si ixtiraam leh u weydii, balse cabsidu yaanay si joogto ah kaaga hor istaagin barashada.
  2. Marka aad la kulanto doorashooyin adag, si toos ah ha u dooran maal ama maqaam; xusuusnow yoolka ugu dambeeya ee Aakhiro.
  3. Talo si khushuuc ku jirto u bixi, oo dhegayso marka laguu sheego inaadan arrin gaar ah faragelin.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.