Sahih al-Bukhari, xadiiska 5358
Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، وَكَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ ذَكَرَ لِي ذِكْرًا مِنْ حَدِيثِهِ، فَانْطَلَقْتُ حَتَّى دَخَلْتُ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ مَالِكٌ انْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى عُمَرَ، إِذْ أَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ يَسْتَأْذِنُونَ قَالَ نَعَمْ. فَأَذِنَ لَهُمْ ـ قَالَ ـ فَدَخَلُوا وَسَلَّمُوا فَجَلَسُوا، ثُمَّ لَبِثَ يَرْفَا قَلِيلاً فَقَالَ لِعُمَرَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ قَالَ نَعَمْ. فَأَذِنَ لَهُمَا، فَلَمَّا دَخَلاَ سَلَّمَا وَجَلَسَا، فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا. فَقَالَ الرَّهْطُ عُثْمَانُ وَأَصْحَابُهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنَهُمَا، وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ. فَقَالَ عُمَرُ اتَّئِدُوا أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ". يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفْسَهُ. قَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ. فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ذَلِكَ قَالاَ قَدْ قَالَ ذَلِكَ. قَالَ عُمَرُ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ، قَالَ اللَّهُ {مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ} إِلَى قَوْلِهِ {قَدِيرٌ}. فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ وَلاَ اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ، لَقَدْ أَعْطَاكُمُوهَا وَبَثَّهَا فِيكُمْ، حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ، فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيَاتَهُ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ، هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ. قَالَ لِعَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ. ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَبَضَهَا أَبُو بَكْرٍ يَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنْتُمَا حِينَئِذٍ ـ وَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ ـ تَزْعُمَانِ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ كَذَا وَكَذَا، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنَّهُ فِيهَا صَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ، فَقَبَضْتُهَا سَنَتَيْنِ أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ وَأَمْرُكُمَا جَمِيعٌ، جِئْتَنِي تَسْأَلُنِي نَصِيبَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ، وَأَتَى هَذَا يَسْأَلُنِي نَصِيبَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا، فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبِمَا عَمِلَ بِهِ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَبِمَا عَمِلْتُ بِهِ فِيهَا، مُنْذُ وُلِّيتُهَا، وَإِلاَّ فَلاَ تُكَلِّمَانِي فِيهَا فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا بِذَلِكَ. فَدَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا بِذَلِكَ فَقَالَ الرَّهْطُ نَعَمْ. قَالَ فَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ. قَالَ أَفَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، فَوَالَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ لاَ أَقْضِي فِيهَا قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَادْفَعَاهَا فَأَنَا أَكْفِيكُمَاهَا.
Waxaa nooga warramay Saciid bin Cufayr, wuxuu yiri: Waxaa ii warramay Al-Layth, wuxuu yiri: Waxaa ii warramay Cuqayl, oo ka werinaya Ibn Shihaab, wuxuu yiri: Waxaa ii khabar-warramay Maalik bin Aws bin Al-Xadathan, wuxuuna yiri: Maxamed bin Jubayr bin Mudcim ayaa ii sheegay qayb ka mid ah xadiiskiisa, markaas baan u ambabaxay ilaa aan ka galay guriga Maalik bin Aws, waanan weydiiyey. Maalik wuxuu yiri:
"Waan u ambabaxay inaan la kulmo Cumar, markii uu u yimid adeegihiisii Yarfaa oo ku yiri: 'Ma kuu soo geliyaa Cusmaan, Cabdiraxmaan, Subayr iyo Sacad oo idan doonaya?' Wuxuu yiri: 'Haa.' Markaas buu u idmay. Wuxuu yiri: Way soo galeen, salaameen, wayna fariisteen. Kadib Yarfaa xoogaa yar buu joogay, dabadeed wuxuu Cumar ku yiri: 'Ma kuu soo geliyaa Cali iyo Cabbaas?' Wuxuu yiri: 'Haa.' Markaas buu u idmay labadoodii. Markay soo galeen way salaameen, wayna fariisteen. Cabbaas baa yiri: 'Amiirul-Mu’miniinow! Ii kala garsoor aniga iyo kan (Cali).' Kooxdii – Cusmaan iyo asxaabtiisii – waxay yiraahdeen: 'Amiirul-Mu’miniinow! U kala garsoor labadooda, midkoodna ka raaxee kan kale.' Cumar wuxuu yiri: 'Nagaadiya! Waxaan idinku dhaarinayaa Allah-kaas oo ay samada iyo dhulku ku taagan yihiin, ma ogtihiin in Rasuulka Allah ﷺ yiri: "Lama dhaxlo annaga, waxaan ka tagno waa sadaqo"? Rasuulka Allah ﷺ wuxuu ula jeeday naftiisa.' Kooxdii waxay tiri: 'Wuu yiri hadalkaas.' Markaas buu Cumar u jeestay Cali iyo Cabbaas, wuxuuna yiri: 'Waxaan idinku dhaarinayaa Allah, ma og tihiin in Rasuulka Allah ﷺ yiri hadalkaas?' Labadoodii waxay yiraahdeen: 'Wuu yiri.' Cumar wuxuu yiri: 'Anigu arrintan ayaan idiinka warramayaa: Allah wuxuu Rasuulkiisa ﷺ ku sifeeyay maalakan wax uusan cid kale siinin. Allah wuxuu yiri: {Wixii Allah ku soo celiyey Rasuulkiisa ee ka yimid iyaga, idinkoon faras ama geel ku dagaallamin...} ilaa qowlkiisa: {...Allahna wax walba wuu karaa.} Haddaba, maalkani wuxuu u gaar ahaa Rasuulka Allah ﷺ. Wallaahi, idinka kama uusan hor istaagin, nafteediisana kuma uusan koobin isagoon idin siin; wuu idin siiyey, wuuna idinku dhex faafiyey, ilaa uu ka haray maalkan. Rasuulka Allah ﷺ wuxuu ehelkiisa kaga bixin jiray maalkan nafaqada sanadkooda, kadibna wixii hara wuxuu gelin jiray meesha la geliyo maalka Allah (sadaqada). Sidaas buu Rasuulka Allah ﷺ yeeli jiray noloshiisii oo dhan. Waxaan idinku dhaarinayaa Allah, ma ogtihiin taas?' Waxay yiraahdeen: 'Haa.' Wuxuu Cali iyo Cabbaas ku yiri: 'Waxaan idinku dhaarinayaa Allah, ma og tihiin taas?' Labadoodii waxay yiraahdeen: 'Haa.' Kadib Allah wuxuu oofsaday Nabigiisii ﷺ, markaas buu Abuu Bakar yiri: 'Anigu waxaan ahay waliga Rasuulka Allah ﷺ.' Abuu Bakar baa la wareegay maalkaas, wuxuuna ku maamuli jiray sidii uu Rasuulka Allah ﷺ ku maamuli jiray. Idinkuna xilligaas – isagoo u jeestay Cali iyo Cabbaas – waxaad sheegan jirteen in Abuu Bakar uu ahaa sidaas iyo sidaas, wallaahi ogsoonow inuu ahaa mid runlow ah, wanaagsan, hanuunsan, xaqa raacsan. Kadib Allah wuxuu oofsaday Abuu Bakar, markaas baan iri: 'Anigu waxaan ahay waliga Rasuulka Allah ﷺ iyo Abuu Bakar.' Laba sano ayaan haystay, waxaanan ku maamuli jiray sidii uu Rasuulka Allah ﷺ iyo Abuu Bakar ku maamuli jireen. Kadib labadiinnu waxaad iigu timaadeen iyoo kelmad-diinnu tahay mid, amarkiinnuna yahay mid. Adigu (Cabbaas) waxaad iigu timid adigoo doonaya nasiibkaaga wiilka walaalkaa, kan kalena (Cali) wuxuu u yimid inuu doonto nasiibka xaaskiisa ee ka yimid aabaheed. Waxaan idinku iri: 'Haddaad doontaan waan idiin dhiibayaa, shardi waxaa ah inaad Allah agtiisa ballan qaaddaan oo axdi dhigataan inaad ku maamushaan sidii uu Rasuulka Allah ﷺ ku maamulay, sidii uu Abuu Bakar ku maamulay, iyo sidii aan anigu ku maamulay tan iyo markii la ii dhiibay; haddii kale ha igala hadlina arrinkeeda.' Markaas baad tiri: 'Shardigaas nagu soo wareeji.' Waanan idiin soo wareejiyey shardigaas. Waxaan idinku dhaarinayaa Allah, ma sidaas baan ugu dhiibay?' Kooxdii waxay tiri: 'Haa.' Wuxuu u jeestay Cali iyo Cabbaas, wuxuuna yiri: 'Waxaan idinku dhaarinayaa Allah, ma sidaas baan idiinku soo wareejiyey?' Labadoodii waxay yiraahdeen: 'Haa.' Wuxuu yiri: 'Ma waxaad iga dooneysaan xukun aan kaas ahayn? Waxaan ku dhaartay Kan ay idankiisa samada iyo dhulku ku taagan yihiin, marnaba kama xukumayo wax aan taas ahayn ilaa Saacaddu ka kacdo. Haddaad kari weydaan maamulkeeda, ii soo celiya, anaa idinka filan e.'
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Nabigu ﷺ wuxuu qoyskiisa u qoondeeyey masruuf hal sano ah, inta soo hartayna wuxuu u maamulay hanti ay bulshadu wada leedahay.
ʿAli iyo ʿAbbaas waxay ʿUmar weydiiyeen go'aan ku saabsan maamulka hantida la xiriirtay Nabiga ﷺ. ʿUmar wuxuu dadkii joogay xusuusiyey hadalkii ahaa in nebiyadu aanay dhaxal ka tegin iyo heshiiskii maamulka hantida loogu wareejiyey iyaga.
Hanti Muslimiinta soo gaadha dagaal la'aan oo loo maamulo si waafaqsan xeerarka Islaamka.
Sadaqo; halkan waxay tilmaamaysaa hanti aan loo qaybin dhaxal shakhsiyeed ahaan.
Agabka loo baahan yahay si qoyska loo masruufo muddo hal sano ah.
Culimadii hore waxay werintan ka fahmeen in hantida uu ʿUmar ka hadlay aan loo qaybin dhaxlayaasha sida dhaxal caadi ah, balse loo maamulay si waafaqsan dhaqankii Nabiga. Werintu sidoo kale waxay muujinaysaa in qoyska Nabiga ﷺ laga siin jiray hantidaas masruuf ku filan, inta soo hartayna loo adeegsan jiray danta bulshada. Fuqahadu waxay ka doodaan xeerarka gaarka ah ee fayʾ iyo maamulkiisa iyagoo ku dara cilmiga hantida guud; qaybtan kaligeed ma dejinayso xeer guud oo khuseeya dhaxalka gaarka ah ee qof kasta.
- Marka aad maamulayso hanti wadaag ah, horay u samee heshiisyo cad oo si taxaddar leh ugu dhaqan.
- Miisaaniyad masuuliyad leh markaad samaynayso, marka hore ku dar masruufka lagama maarmaanka u ah qoyskaaga.
- Lacagta bulshada si daahfuran u maamul, inta soo hartayna ugu bixi ujeeddadii lagu heshiiyey.
Werintan saxiixa ah sidoo kale waxay ka hadlaysaa hadalka ah in Nabigu ﷺ aanu dhaxal ka tegin, waxayna gacan ka geysanaysaa fahamka mawduuca dhaxalka iyo sadaqada.
Sahih al-Bukhari · #5356 (Sahih)Werintan saxiixa ah waxay ku saabsan tahay masruufka qoyska, waxayna dhammaystiraysaa muhiimadda ay leedahay in qoyska si masuuliyad leh wax loogu bixiyo.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.