Sahih al-Bukhari, xadiiska 602
Waxaa weriyey Abdur Rahman ibn Abi Bakr. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Laga soo bilaabo al‑Bukhari dib ilaa Nabiga ﷺ
- 1Abu an‑Nu'manwuxuu u sheegay al‑Bukhariأَبُو النُّعْمَانِ
- 2Mu'tamir ibn Sulaymanمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ
- 3Aabbihii, Sulaymanأَبِي
- 4Abu Uthmanأَبُو عُثْمَانَ
- 5Abd ar‑Rahman ibn Abu Bakrعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ
- 6Rasuulka Alle ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ
Siday u kala horreeyaan qoraalka Carabiga ee riwaayaddan. Magacyada waxaa laga soo rogay Carabiga loona qoray farta Laatiinka. Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّ أَصْحَابَ الصُّفَّةِ، كَانُوا أُنَاسًا فُقَرَاءَ، وَأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ كَانَ عِنْدَهُ طَعَامُ اثْنَيْنِ فَلْيَذْهَبْ بِثَالِثٍ، وَإِنْ أَرْبَعٌ فَخَامِسٌ أَوْ سَادِسٌ ". وَأَنَّ أَبَا بَكْرٍ جَاءَ بِثَلاَثَةٍ فَانْطَلَقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِعَشَرَةٍ، قَالَ فَهْوَ أَنَا وَأَبِي وَأُمِّي، فَلاَ أَدْرِي قَالَ وَامْرَأَتِي وَخَادِمٌ بَيْنَنَا وَبَيْنَ بَيْتِ أَبِي بَكْرٍ. وَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ تَعَشَّى عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ لَبِثَ حَيْثُ صُلِّيَتِ الْعِشَاءُ، ثُمَّ رَجَعَ فَلَبِثَ حَتَّى تَعَشَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَ بَعْدَ مَا مَضَى مِنَ اللَّيْلِ مَا شَاءَ اللَّهُ، قَالَتْ لَهُ امْرَأَتُهُ وَمَا حَبَسَكَ عَنْ أَضْيَافِكَ ـ أَوْ قَالَتْ ضَيْفِكَ ـ قَالَ أَوَمَا عَشَّيْتِيهِمْ قَالَتْ أَبَوْا حَتَّى تَجِيءَ، قَدْ عُرِضُوا فَأَبَوْا. قَالَ فَذَهَبْتُ أَنَا فَاخْتَبَأْتُ فَقَالَ يَا غُنْثَرُ، فَجَدَّعَ وَسَبَّ، وَقَالَ كُلُوا لاَ هَنِيئًا. فَقَالَ وَاللَّهِ لاَ أَطْعَمُهُ أَبَدًا، وَايْمُ اللَّهِ مَا كُنَّا نَأْخُذُ مِنْ لُقْمَةٍ إِلاَّ رَبَا مِنْ أَسْفَلِهَا أَكْثَرُ مِنْهَا. قَالَ يَعْنِي حَتَّى شَبِعُوا وَصَارَتْ أَكْثَرَ مِمَّا كَانَتْ قَبْلَ ذَلِكَ، فَنَظَرَ إِلَيْهَا أَبُو بَكْرٍ فَإِذَا هِيَ كَمَا هِيَ أَوْ أَكْثَرُ مِنْهَا. فَقَالَ لاِمْرَأَتِهِ يَا أُخْتَ بَنِي فِرَاسٍ مَا هَذَا قَالَتْ لاَ وَقُرَّةِ عَيْنِي لَهِيَ الآنَ أَكْثَرُ مِنْهَا قَبْلَ ذَلِكَ بِثَلاَثِ مَرَّاتٍ. فَأَكَلَ مِنْهَا أَبُو بَكْرٍ وَقَالَ إِنَّمَا كَانَ ذَلِكَ مِنَ الشَّيْطَانِ ـ يَعْنِي يَمِينَهُ ـ ثُمَّ أَكَلَ مِنْهَا لُقْمَةً، ثُمَّ حَمَلَهَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَصْبَحَتْ عِنْدَهُ، وَكَانَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ قَوْمٍ عَقْدٌ، فَمَضَى الأَجَلُ، فَفَرَّقَنَا اثْنَا عَشَرَ رَجُلاً، مَعَ كُلِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ أُنَاسٌ، اللَّهُ أَعْلَمُ كَمْ مَعَ كُلِّ رَجُلٍ فَأَكَلُوا مِنْهَا أَجْمَعُونَ، أَوْ كَمَا قَالَ.
Waxaa wariyey Abu Cusmaan: Cabdiraxmaan bin Abii Bakar wuxuu yiri,
"Asxaabta Suffah waxay ahaayeen dad faqiir ah, Nebigu ﷺ wuxuu yiri, 'Qofkii haysta cunto laba qof ku filan ha qaato saddexaad (oo ka mid ah Asxaabta Suffah). Qofkii haysta cunto afar qof ku filanna ha qaato shanaad ama lixaad.' Abuu Bakar wuxuu qaatay saddex nin, Nebiguna ﷺ wuxuu qaatay toban." Cabdiraxmaan wuxuu intaas ku daray: Aniga, aabbahay iyo hooyaday waanu joognay. (Wariyaha hoose wuxuu ka shakiyey in Cabdiraxmaan uu sidoo kale yiri, 'Iyo xaaskaygii iyo adeegahayagii noo dhexeeyey anaga iyo guriga Abuu Bakar'). Abuu Bakar wuxuu cashada la cunay Nebiga ﷺ wuxuuna halkaas joogay ilaa laga tukado salaadda Cishaha. Abuu Bakar wuxuu la joogay Nebiga ﷺ ilaa Nebigu ﷺ ka cunteeyo, kadibna wuxuu dib ugu laabtay gurigiisa markii qayb badan oo habeenka ah ay dhaaftay. Xaaskiisii Abuu Bakar ayaa tiri, 'Maxaa kaa reebay martidaadii (ama martidaada)?' Wuxuu yiri, 'Maad cuntaysiin?' Waxay tiri, 'Way diideen inay cunaan ilaa aad timaaddo. Cuntadii waa loo dhigay laakiin way diideen.' Cabdiraxmaan wuxuu yiri, 'Waanan tegay oo waan isqariyey (cabsi aan ka qabay Abuu Bakar darteed), markaasuu i wacay isagoo leh, "Yaa Ghunthar!" wuuna i caayay, wuxuuna igu yiri xumaan, kadibna wuxuu yiri (qoyskiisa), "Cuna, soo dhawayn ma leh." Markaasaa cuntadii la keenay. Abuu Bakar wuxuu ku dhaartay inuusan cunto taas cuni doonin. Wariyuhu wuxuu yiri: Wallaahi, midkeen kasta oo annaga ah (aniga iyo martida Asxaabta Suffah) markuu cunto ka qaato, way ka sii badnaan jirtay xagga hoose. Dhammaanteen waanu dheragnay, cuntadiina way ka badnayd intii ay ahayd ka hor intaan la cunin. Abuu Bakar ayaa eegay cuntadii, wuxuuna arkay inay sidii hore tahay ama ka badan tahay. Wuxuu ku yiri xaaskiisii, 'Akhay Bani Firaas! Tan maxay tahay?' Waxay tiri, 'Qurratul-cayni! Hadda cuntadu waxay saddex jeer ka badan tahay intii ay ahayd ka hor.' Abuu Bakar ayaa ka cunay, wuxuuna yiri, 'Taasi (dhaarta) Shaydaan bay ka ahayd' — isagoo ula jeeda dhaartiisii (inaanu cunin). Kadibna mar kale ayuu luqmad ka qaatay, intii hartayna wuxuu u geeyey Nebiga ﷺ, sidaasna cuntadii waxay agtiisa noqotay subaxdii. Waxaa noo dhexeeyey annaga iyo qolo kale heshiis, markii muddadii heshiiskaas ay dhammaatay, Nebigu ﷺ wuxuu noo qaybiyey laba iyo toban koox, koox walbana waxaa madax u ahaa nin. Allaah baa og inta nin ee nin walba hoos joogtay. Dhammaantood (12-kii kooxood) way ka cuneen cuntadaas, ama siduu yiri.
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Martiqaadnimo wax lagu wadaago waxay cunto gaarsiisay dad badan, waxayna muujisay barakada Allah.
Meel ku taal masjidka Nabiga ﷺ oo ay degganaayeen saxaabo sabool ah.
Salaadda waajibka ah ee habeenkii.
Hadal adag oo qofku Allah ugu yeedho markhaati.
Culimadu waxay arrintan ka fahmeen in qofka haysta cunto ku filan lagu dhiirrigeliyo inuu qof baahan wax la cuno. Baaqii Nabiga ﷺ wuxuu ahaa dhiirrigelin deeqsinimo, mana ahayn waajib ah in mar kasta tiro go'an oo marti ah la qaabilo. Culimadu sidoo kale waxay aqoonsan yihiin mucjisooyinka Allah siiyo nebiyadiisa; cuntadu waxay ku korodhay idanka Allah. Abuu Bakr wuxuu muujiyey in dhaar qofka ka hor istaagaysa wanaag aanay sabab u noqon inuu wanaagga ka tago: wuu cunay dabadeedna wuxuu bixiyey kafaaradii waajibka ahayd ee dhaartiisa.
- Ku martiqaad qof baahan inuu kula cuno marka aad cunto la wadaagi karto.
- Martida cunto sii adigoon cadaadis saarin, una samir haddii ay martigeliyahooda sugayaan.
- Ha u oggolaan xanaaq ama dhaar aan laga fiirsan inay kaa hor istaagaan wanaagga; raac xeerarka jebinta dhaarta.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.