Xeerarka Dhaxalka · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, xadiiska 6728

Waxaa weriyey Umar ibn al-Khattab. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Xeerarka Dhaxalka
صحيح البخاري
Yaa weriyey?

Waxaa weriyey Umar ibn al-Khattab

Sahih (lagu kalsoon yahay)

Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ،، وَكَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ ذَكَرَ لِي مِنْ حَدِيثِهِ ذَلِكَ، فَانْطَلَقْتُ حَتَّى دَخَلْتُ عَلَيْهِ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ انْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى عُمَرَ فَأَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَأُ فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ، ثُمَّ قَالَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا‏.‏ قَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفْسَهُ‏.‏ فَقَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ فَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ذَلِكَ قَالاَ قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ قَدْ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ، فَقَالَ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏قَدِيرٌ‏}‏ فَكَانَتْ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ، وَلاَ اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ، لَقَدْ أَعْطَاكُمُوهُ وَبَثَّهَا فِيكُمْ، حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ، فَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ مِنْ هَذَا الْمَالِ نَفَقَةَ سَنَتِهِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيَاتَهُ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ‏.‏ فَتَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَبَضَهَا فَعَمِلَ بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ أَنَا وَلِيُّ وَلِيِّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَبَضْتُهَا سَنَتَيْنِ أَعْمَلُ فِيهَا مَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ، وَأَمْرُكُمَا جَمِيعٌ، جِئْتَنِي تَسْأَلُنِي نَصِيبَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ، وَأَتَانِي هَذَا يَسْأَلُنِي نَصِيبَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ، فَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، فَوَاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، لاَ أَقْضِي فِيهَا قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا فَادْفَعَاهَا إِلَىَّ، فَأَنَا أَكْفِيكُمَاهَا‏.‏

Tarjumaad

Yaxya bin Bukayr ayaa nooga warramay, Al-Layth ayaa nooga warramay, isagoo ka werinaya Cuqayl, isna ka werinaya Ibnu Shihaab, wuxuu yiri: Maalik bin Aws bin Al-Xadathan ayaa ii warramay, waxaana jirtay in Muxammad bin Jubayr bin Mudcim uu qayb ka mid ah xadiiskiisa ii sheegay, markaas ayaan u tegey oo weydiiyey, wuxuuna yiri: Waxaan u tegey Cumar, markaasaa adeegihiisii Yarfa’ wuxuu ku yiri: ‘Ma kuu oggolaadaa Cusmaan, Cabdiraxmaan, Az-Zubayr iyo Sacad?’ Wuxuu yiri: ‘Haa.’ Markaasuu u oggolaaday. Kadib wuxuu yiri: ‘Ma kuu oggolaadaa Cali iyo Cabbaas?’ Wuxuu yiri: ‘Haa.’ Cabbaas baa yiri: ‘Amiirul Mu’miniinow, aniga iyo ninkan (Cali) noo kala garsoor.’ Cumar wuxuu yiri: ‘Waxaan idinku dhaariyey Allah oo samada iyo dhulku ku taagan yihiin amarkiisa, ma ogtihiin in Rasuulka Allah ﷺ yiri:

“Lama dhaxlo annaga, waxaan ka tagno waa sadaqo”? Rasuulka Allah ﷺ wuxuu ula jeeday naftiisa.’ Kooxdii waxay yiraahdeen: ‘Sidaas buu yiri.’ Markaasuu u jeestay Cali iyo Cabbaas oo wuxuu yiri: ‘Ma ogtihiin in Rasuulka Allah ﷺ sidaas yiri?’ Labadooduba waxay yiraahdeen: ‘Sidaas buu yiri.’ Cumar wuxuu yiri: ‘Arrintan baan idiinka warramayaa: Allah wuxuu Rasuulkiisa ﷺ gaar u siiyey faygan (hantida dagaalka la’aantiis lagu helo) wax aan cid kale la siinin, Allahna wuxuu yiri: {Wixii Allah ku soo celiyey Rasuulkiisa...} ilaa qowlkiisa: {...wax walbana wuu karaa}. Hantidaasi waxay u gaar ahayd Rasuulka Allah ﷺ, wallaahi isagu kaligiis ma qaadan idinka la’aantiin, mana ka reeban idinka, wuu idin siiyey oo idinku dhex faafiyey, ilaa ay ka hartay hantidan. Nabigu ﷺ wuxuu hantidan ka bixin jiray reerkiisa masruufka sanadkooda, kadibna wixii hara wuxuu gelin jiray meesha maal-Allah lagu bixiyo. Sidaas buu Rasuulka Allah ﷺ sameyn jiray intuu noolaa. Waxaan idinku dhaariyey Allah, ma ogtihiin taas? Waxay yiraahdeen: ‘Haa.’ Kadib wuxuu ku yiri Cali iyo Cabbaas: ‘Waxaan idinku dhaariyey Allah, ma ogtihiin taas?’ Labadooduba waxay yiraahdeen: ‘Haa.’ Cumar wuxuu yiri: ‘Markii Allah oofsaday Nabigiisa ﷺ, Abu Bakr wuxuu yiri: Anigu waxaan ahay wali-ga Rasuulka Allah ﷺ, markaasuu la wareegay oo wuxuu ugu maamulay sidii Rasuulka Allah ﷺ u maamuli jiray. Kadib markii Allah oofsaday Abu Bakr, waxaan iri: Anigu waxaan ahay wali-ga wali-ga Rasuulka Allah ﷺ, markaasaan la wareegay laba sano, waxaanan ugu maamulay sidii Rasuulka Allah ﷺ iyo Abu Bakr u maamuleen. Kadib labadiinnu waad ii timaadeen, hadalkiinnuna waa mid, arrinkiinnuna waa isku mid; adigu (Cabbaas) waxaad ii timid adigoo doonaya saamigaaga wiilka walaalkaa, kanina (Cali) wuxuu ii yimid isagoo doonaya saamiga xaaskiisa ee ka soo jeeda aabaheed. Waxaan idinku iri: Haddaad doontaan waan idiin dhiibayaa shuruuddaas (in aad raacdaan jidkii Nabiga ﷺ iyo Abu Bakr iyo sida aan anigu u maamulay). Haddaba ma waxaad iga dalbaneysaan xukun ka duwan kaas? Wallaahi, kan samada iyo dhulku ku taagan yihiin amarkiisa, xukun ka duwan kaas kuma xukumayo ilaa Saacaddu ka istaagto. Haddaad kari weydaan maamulkeeda, ii soo celiya, anigaa idinku filan oo idiin maamulaya.’

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Dhaxalkii Nebiga ﷺ waxaa loo maamulay hanti sadaqo ah.

Asalka iyo sababta

ʿAbbās iyo ʿAlī waxay ʿUmar u gudbiyeen muran ku saabsan maaraynta hanti la xiriirtay Nebiga ﷺ. ʿUmar wuxuu markhaatiyaasha ka codsaday inay xaqiijiyaan waxay ogyihiin, dabadeedna wuxuu sharraxay sida hore hantidaas loo maamuli jiray.

Erayada adag oo la sharxay
fayʾ

Hanti ku soo gashay bulshada Muslimka dagaal la’aan.

ṣadaqah

Sadaqo; halkan waxay tilmaamaysaa hanti aan loo qaybin dhaxal caadi ah.

maamule

Qof hantida ilaaliya oo ku bixiya ujeeddada loo asteeyey, isaga oo aan ka dhigan hanti gaar ah.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimada hore waxay werintan ka fahmeen in nebiyadu aanay ka tegin dhaxal caadi ah: waxa ay ka tagaan waxaa lagu bixiyaa sadaqo iyo daryeelka bulshada. Werintu sidoo kale waxay kala saartaa hantida gaarka ah iyo hantida fayʾ oo lagu hayo maamul masuuliyad leh. Afarta madhhab ee sunnigu waxay aqoonsan yihiin xeerka ah in dhaxalka nebiyada aan loo qaybin saamiyada dhaxalka caadiga ah; faahfaahinta xukunnada maaraynta iyo kharash-garaynta waxaa lagaga dooday fiqiga.

Casharrada maanta
  1. Hantida guud u maamul si waafaqsan ujeeddo cad, kana xisaabtan sida loo bixiyo.
  2. Marka muran dhaco, marka hore raadi markhaatiyo lagu kalsoon yahay iyo xaqiiqooyinka ay dhinacyadu wadaagaan ka hor intaadan xukun gaarin.
  3. Kala saar dhaxalka gaarka ah iyo hantida loogu talagalay danta guud ama sadaqada.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.