Sahih al-Bukhari, xadiiska 7191
Waxaa weriyey Zaid ibn Thabit. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Zaid ibn Thabit
Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ أَبُو ثَابِتٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ السَّبَّاقِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ بَعَثَ إِلَىَّ أَبُو بَكْرٍ لِمَقْتَلِ أَهْلِ الْيَمَامَةِ وَعِنْدَهُ عُمَرُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ عُمَرَ أَتَانِي فَقَالَ إِنَّ الْقَتْلَ قَدِ اسْتَحَرَّ يَوْمَ الْيَمَامَةِ بِقُرَّاءِ الْقُرْآنِ، وَإِنِّي أَخْشَى أَنْ يَسْتَحِرَّ الْقَتْلُ بِقُرَّاءِ الْقُرْآنِ فِي الْمَوَاطِنِ كُلِّهَا، فَيَذْهَبَ قُرْآنٌ كَثِيرٌ، وَإِنِّي أَرَى أَنْ تَأْمُرَ بِجَمْعِ الْقُرْآنِ. قُلْتُ كَيْفَ أَفْعَلُ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عُمَرُ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ. فَلَمْ يَزَلْ عُمَرُ يُرَاجِعُنِي فِي ذَلِكَ حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ صَدْرِي لِلَّذِي شَرَحَ لَهُ صَدْرَ عُمَرَ، وَرَأَيْتُ فِي ذَلِكَ الَّذِي رَأَى عُمَرُ. قَالَ زَيْدٌ قَالَ أَبُو بَكْرٍ وَإِنَّكَ رَجُلٌ شَابٌّ عَاقِلٌ لاَ نَتَّهِمُكَ، قَدْ كُنْتَ تَكْتُبُ الْوَحْىَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَتَبَّعِ الْقُرْآنَ فَاجْمَعْهُ. قَالَ زَيْدٌ فَوَاللَّهِ لَوْ كَلَّفَنِي نَقْلَ جَبَلٍ مِنَ الْجِبَالِ مَا كَانَ بِأَثْقَلَ عَلَىَّ مِمَّا كَلَّفَنِي مِنْ جَمْعِ الْقُرْآنِ. قُلْتُ كَيْفَ تَفْعَلاَنِ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَبُو بَكْرٍ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ. فَلَمْ يَزَلْ يَحُثُّ مُرَاجَعَتِي حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ صَدْرِي لِلَّذِي شَرَحَ اللَّهُ لَهُ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ، وَرَأَيْتُ فِي ذَلِكَ الَّذِي رَأَيَا، فَتَتَبَّعْتُ الْقُرْآنَ أَجْمَعُهُ مِنَ الْعُسُبِ وَالرِّقَاعِ وَاللِّخَافِ وَصُدُورِ الرِّجَالِ، فَوَجَدْتُ آخِرَ سُورَةِ التَّوْبَةِ {لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ} إِلَى آخِرِهَا مَعَ خُزَيْمَةَ أَوْ أَبِي خُزَيْمَةَ فَأَلْحَقْتُهَا فِي سُورَتِهَا، وَكَانَتِ الصُّحُفُ عِنْدَ أَبِي بَكْرٍ حَيَاتَهُ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ، ثُمَّ عِنْدَ عُمَرَ حَيَاتَهُ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ، ثُمَّ عِنْدَ حَفْصَةَ بِنْتِ عُمَرَ. قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ اللِّخَافُ يَعْنِي الْخَزَفَ.
Waxaa nooga warramay Muxammad bin Cubaydillaah Abuu Thaabit, waxaa nooga warramay Ibraahiim bin Sacad, oo ka weriyey Ibnu Shihaab, oo ka weriyey Cubayd bin As-Sabbaaq, oo ka weriyey Sayd bin Thaabit, wuxuu yiri: Abuu Bakar ayaa ii yeeray sababo la xiriira khasaaraha badan ee ka dhashay Dagaalkii Al-Yamaama, iyadoo Cumar uu fadhiyo agtiisa. Abuu Bakar wuxuu igu yiri: 'Cumar ayaa ii yimid oo igu yiri,
"Qurra'aad (akhristayaasha/xifdiyeyaasha) badan oo Qur'aanka ah ayaa lagu dilay maalintii Dagaalkii Al-Yamaama, waxaana ka cabsi qabaa in khasaaraha Qurra'aada Qur'aanku uu ku sii bato goobaha kale ee dagaalka, taasoo keeni karta in qayb weyn oo Qur'aanka ka mid ah ay lunto. Sidaas darteed, waxaan u arkaa inay habboon tahay inaad (Abuu Bakar) amarto in Qur'aanka la ururiyo." Waxaan iri, "Sideen u sameeyaa wax uusan samaynin Rasuulka Allah ﷺ?" Cumar wuxuu yiri, "Wallahi, waa khayr." Cumar wuxuu sii waday inuu arrintaas igula doodo ilaa Allah uu laabta iiga waasiciyo wixii Allah uu laabta uga waasiciyey Cumar, waxaana arrintaas ka arkay wixii Cumar arkay.' Sayd wuxuu yiri: Abuu Bakar wuxuu igu yiri, 'Adigu waxaad tahay nin dhallinyaro ah oo caqli leh, mana tuhunsanin adiga; waxaad u qorijirtay Waxyiga Rasuulka Allah ﷺ, marka raadi Qur'aanka oo ururi.' Sayd wuxuu yiri: 'Wallahi, haddii Abuu Bakar uu igu amri lahaa inaan buur ka mid ah buuraha ka raro meel una wareejiyo meel kale, iguma ay culusaateen inta uu igu culus yahay amarkiisa ah inaan ururiyo Qur'aanka.' Waxaan iri, 'Sideed u samaynaysaan wax uusan samaynin Rasuulka Allah ﷺ?' Abuu Bakar wuxuu yiri, 'Wallahi, waa khayr.' Wuxuu sii waday inuu igu booriyo oo igula noqnoqdo ilaa Allah uu laabta iiga waasiciyo wixii Allah uu laabta uga waasiciyey Abuu Bakar iyo Cumar, waxaana arrintaas ka arkay wixii ay arkeen. Markaas ayaan bilaabay inaan raadiyo Qur'aanka oo aan ka ururiyo laamaha geedaha timirta, haragyada, dhagaxyada cadcad, iyo laabaha ragga (ee xifdisanaa). Waxaan helay dhammaadka Suuratu-Tawbah: {Laqad jaa'akum rasuulun min anfusikum...} ('Waxaa idiin yimid Rasuul idinka mid ah...') ilaa dhammaadkeeda, oo laga helay Khuzayma ama Abii Khuzayma, waxaana ku daray Suuradeeda. Saxaafadaha (nuskhadaha) Qur'aanku waxay ag yaalleen Abuu Bakar intuu noolaa ilaa Allah (Cazza wa Jalla) uu oofsaday, kadibna waxay ag yaalleen Cumar intuu noolaa ilaa Allah uu oofsaday, kadibna waxay ag yaalleen Xafsa bint Cumar.' Muxammad bin Cubaydillaah wuxuu yiri: Al-Likhaaf macneheedu waa dhagaxyada cadcad.
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Abuu Bakr wuxuu amray in Qur’aanka si taxaddar leh loo ururiyo, kaddib taladii Cumar.
Kaddib markii quraa’ badan ay ku shahiideen dagaalkii Al-Yamaama, Cumar wuxuu soo jeediyay in Qur’aanka la ururiyo. Abuu Bakr wuxuu Zayd ibn Thaabit u xil saaray inuu aayadaha ururiyo oo hubiyo.
Muslimiin Qur’aanka xifdiyay oo akhrin jiray.
Farriintii uu Allaah u muujiyay Nabiga ﷺ.
Waraaqihii la ururiyay ee Qur’aanka lagu qoray intii lagu jiray ururintii ugu horreysay.
Culimadu waxay arrintan ka fahmeen in tallaabo maamul oo cusub oo waxtar leh la aqbali karo marka ay ilaalinayso waxyiga oo aanay ka hor imanayn amar diini ah. Ururintu Qur’aanka wax kuma darin; waxay isu keentay aayado hore loo soo dejiyay, iyadoo lagu hubinayay qoraallo iyo xifdin. Riwaayaddu sidoo kale waxay muujinaysaa muhiimadda la-tashiga: Cumar ayaa soo jeedinta keenay, Abuu Bakrna wuu aqbalay kaddib markii uu ka baaraan-degay, Zaydna si taxaddar leh ayuu u fuliyay. Afarta madhab ee Sunniga ahi mabda’ ahaan waxay aqoonsan yihiin in culimo aqoon u leh ay ijtihad ku qiimeeyaan arrimo cusub; dhacdadani waxay tusaale u tahay mabda’aas, balse keligeed ma dejinayso amar gaar ah oo ku saabsan ururinta Qur’aanka.
- Aqoon qiimo leh ilaali adigoo si taxaddar leh u diiwaangelinaya kana hubinaya ilo lagu kalsoon yahay.
- La tasho dad aqoon iyo kalsooni leh ka hor intaadan qaadan go’aan saamayn weyn leh.
- Hawl waxtar leh si dhab ah u qaado, xataa haddii ay culus tahay, si fiicanna u fuli.
Riwaayaddan isla buugga ku jirta waxay iftiiminaysaa sida xukun si taxaddar iyo caddaalad leh loo fuliyo; taasina waxay la jaanqaadaysaa xilkasnimada iyo taxaddarka ururintan lagu sameeyay.
Sahih al-Bukhari · #7141 (Sahih)Waxay adkaynaysaa muhiimadda caddaalad loogu dhaqmo marka xukun la bixinayo, taas oo ku habboon go’aan-qaadashadii taxaddarka lahayd ee Abuu Bakr, Cumar iyo Zayd.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.