Hordhac · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, xadiiska 7437

Waxaa weriyey Abu Huraira. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Hordhac
صحيح البخاري
Yaa weriyey?

Laga soo bilaabo al‑Bukhari dib ilaa Nabiga ﷺ

Sahih (lagu kalsoon yahay)
  1. 1Abd al‑Aziz ibn Abdullahwuxuu u sheegay al‑Bukhariعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ
  2. 2Ibrahim ibn Sa'dإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ
  3. 3Ibn Shihabابْنِ شِهَابٍ
  4. 4Ata ibn Yazid al‑Laythiعَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ
  5. 5Abu Hurayraأَبِي هُرَيْرَةَ
  6. 6Rasuulka Alle ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ

Siday u kala horreeyaan qoraalka Carabiga ee riwaayaddan. Magacyada waxaa laga soo rogay Carabiga loona qoray farta Laatiinka. Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّاسَ، قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ تُضَارُّونَ فِي الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلْ تُضَارُّونَ فِي الشَّمْسِ لَيْسَ دُونَهَا سَحَابٌ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّكُمْ تَرَوْنَهُ كَذَلِكَ، يَجْمَعُ اللَّهُ النَّاسَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ شَيْئًا فَلْيَتَّبِعْهُ‏.‏ فَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الشَّمْسَ الشَّمْسَ، وَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الْقَمَرَ الْقَمَرَ، وَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الطَّوَاغِيتَ الطَّوَاغِيتَ، وَتَبْقَى هَذِهِ الأُمَّةُ فِيهَا شَافِعُوهَا ـ أَوْ مُنَافِقُوهَا شَكَّ إِبْرَاهِيمُ ـ فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ‏.‏ فَيَقُولُونَ هَذَا مَكَانُنَا حَتَّى يَأْتِيَنَا رَبُّنَا فَإِذَا جَاءَنَا رَبُّنَا عَرَفْنَاهُ فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فِي صُورَتِهِ الَّتِي يَعْرِفُونَ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ‏.‏ فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا‏.‏ فَيَتْبَعُونَهُ وَيُضْرَبُ الصِّرَاطُ بَيْنَ ظَهْرَىْ جَهَنَّمَ، فَأَكُونُ أَنَا وَأُمَّتِي أَوَّلَ مَنْ يُجِيزُهَا، وَلاَ يَتَكَلَّمُ يَوْمَئِذٍ إِلاَّ الرُّسُلُ، وَدَعْوَى الرُّسُلِ يَوْمَئِذٍ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ‏.‏ وَفِي جَهَنَّمَ كَلاَلِيبُ مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، هَلْ رَأَيْتُمُ السَّعْدَانَ ‏"‏‏.‏ قَالُوا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّهَا مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يَعْلَمُ مَا قَدْرُ عِظَمِهَا إِلاَّ اللَّهُ، تَخْطَفُ النَّاسَ بِأَعْمَالِهِمْ، فَمِنْهُمُ الْمُوبَقُ بَقِيَ بِعَمَلِهِ، أَوِ الْمُوثَقُ بِعَمَلِهِ، وَمِنْهُمُ الْمُخَرْدَلُ أَوِ الْمُجَازَى أَوْ نَحْوُهُ، ثُمَّ يَتَجَلَّى حَتَّى إِذَا فَرَغَ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ وَأَرَادَ أَنْ يُخْرِجَ بِرَحْمَتِهِ مَنْ أَرَادَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ أَمَرَ الْمَلاَئِكَةَ أَنْ يُخْرِجُوا مِنَ النَّارِ مَنْ كَانَ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا، مِمَّنْ أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَرْحَمَهُ مِمَّنْ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، فَيَعْرِفُونَهُمْ فِي النَّارِ بِأَثَرِ السُّجُودِ، تَأْكُلُ النَّارُ ابْنَ آدَمَ إِلاَّ أَثَرَ السُّجُودِ، حَرَّمَ اللَّهُ عَلَى النَّارِ أَنْ تَأْكُلَ أَثَرَ السُّجُودِ، فَيَخْرُجُونَ مِنَ النَّارِ قَدِ امْتُحِشُوا، فَيُصَبُّ عَلَيْهِمْ مَاءُ الْحَيَاةِ فَيَنْبُتُونَ تَحْتَهُ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ، ثُمَّ يَفْرُغُ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ، وَيَبْقَى رَجُلٌ مُقْبِلٌ بِوَجْهِهِ عَلَى النَّارِ هُوَ آخِرُ أَهْلِ النَّارِ دُخُولاً الْجَنَّةَ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ اصْرِفْ وَجْهِي عَنِ النَّارِ، فَإِنَّهُ قَدْ قَشَبَنِي رِيحُهَا وَأَحْرَقَنِي ذَكَاؤُهَا‏.‏ فَيَدْعُو اللَّهَ بِمَا شَاءَ أَنْ يَدْعُوَهُ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ هَلْ عَسَيْتَ إِنْ أُعْطِيتَ ذَلِكَ أَنْ تَسْأَلَنِي غَيْرَهُ‏.‏ فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ، وَيُعْطِي رَبَّهُ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ مَا شَاءَ، فَيَصْرِفُ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ، فَإِذَا أَقْبَلَ عَلَى الْجَنَّةِ وَرَآهَا سَكَتَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ يَقُولُ أَىْ رَبِّ قَدِّمْنِي إِلَى باب الْجَنَّةِ‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ أَلَسْتَ قَدْ أَعْطَيْتَ عُهُودَكَ وَمَوَاثِيقَكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَنِي غَيْرَ الَّذِي أُعْطِيتَ أَبَدًا، وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ‏.‏ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ‏.‏ وَيَدْعُو اللَّهَ حَتَّى يَقُولَ هَلْ عَسَيْتَ إِنْ أُعْطِيتَ ذَلِكَ أَنْ تَسْأَلَ غَيْرَهُ‏.‏ فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ، وَيُعْطِي مَا شَاءَ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ، فَيُقَدِّمُهُ إِلَى باب الْجَنَّةِ، فَإِذَا قَامَ إِلَى باب الْجَنَّةِ انْفَهَقَتْ لَهُ الْجَنَّةُ فَرَأَى مَا فِيهَا مِنَ الْحَبْرَةِ وَالسُّرُورِ، فَيَسْكُتُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ يَقُولُ أَىْ رَبِّ أَدْخِلْنِي الْجَنَّةَ‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ أَلَسْتَ قَدْ أَعْطَيْتَ عُهُودَكَ وَمَوَاثِيقَكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَ غَيْرَ مَا أُعْطِيتَ ـ فَيَقُولُ ـ وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ‏.‏ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ لاَ أَكُونَنَّ أَشْقَى خَلْقِكَ فَلاَ يَزَالُ يَدْعُو حَتَّى يَضْحَكَ اللَّهُ مِنْهُ فَإِذَا ضَحِكَ مِنْهُ قَالَ لَهُ ادْخُلِ الْجَنَّةَ‏.‏ فَإِذَا دَخَلَهَا قَالَ اللَّهُ لَهُ تَمَنَّهْ‏.‏ فَسَأَلَ رَبَّهُ وَتَمَنَّى حَتَّى إِنَّ اللَّهَ لَيُذَكِّرُهُ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا، حَتَّى انْقَطَعَتْ بِهِ الأَمَانِيُّ قَالَ اللَّهُ ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ وَأَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ مَعَ أَبِي هُرَيْرَةَ لاَ يَرُدُّ عَلَيْهِ مِنْ حَدِيثِهِ شَيْئًا حَتَّى إِذَا حَدَّثَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ ‏"‏ ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ ‏"‏ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ مَا حَفِظْتُ إِلاَّ قَوْلَهُ ‏"‏ ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ أَشْهَدُ أَنِّي حَفِظْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَوْلَهُ ‏"‏ ذَلِكَ لَكَ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَذَلِكَ الرَّجُلُ آخِرُ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولاً الْجَنَّةَ‏.‏

Tarjumaad

Waxaa ka warramay 'Ata' bin Yazid Al-Laithi: Laga soo xigtay Abu Huraira: Dadku waxay yidhaahdeen,

"Rasuulkii Allow (ﷺ)! Ma arki doonnaa Rabbigeenna Maalinta Qiyaamaha?" Nebigu (ﷺ) wuxuu yidhi, "Ma dhib baa idinku ah inaad aragtaan dayaxa habeenka uu buuxo?" Waxay yidhaahdeen, "Maya, Rasuulkii Allow (ﷺ)." Wuxuu yidhi, "Ma dhib baa idinku ah inaad aragtaan qorraxda markaanay daruur jirin?" Waxay yidhaahdeen, "Maya, Rasuulkii Allow (ﷺ)." Wuxuu yidhi, "Sidaas oo kale ayaad u arki doontaan Isaga. Allah wuxuu isu keeni doonaa dadka Maalinta Qiyaamaha, wuxuuna odhan doonaa, 'Qofkii caabudi jiray shay ha raaco.' Markaa qofkii caabudi jiray qorraxdu wuxuu raaci doonaa qorraxda, qofkii caabudi jiray dayaxuna wuxuu raaci doonaa dayaxa, qofkii caabudi jiray sanamyadana wuxuu raaci doonaa sanamyadaas. Waxaana hadhi doona ummaddan iyo kuwa suusuuban ee ka mid ah (ama munaafiqiinteeda; weriyaha hoose ee Ibrahim wuu ka shakiyey). Allah ayaa u imaan doona wuxuuna odhan doonaa, 'Anigu waxaan ahay Rabbigiinna.' Waxay odhan doonaan, 'Halkan ayaanu joogi doonnaa ilaa Rabbigeennu nooga yimaado, maxaa yeelay markuu Rabbigeennu yimaado waanu garan doonnaa.' Markaa Allah wuxuu ugu imaan doonaa qaabka ay yaqaanaan, wuxuuna odhan doonaa, 'Anigu waxaan ahay Rabbigiinna.' Waxay odhan doonaan, 'Adigu waxaad tahay Rabbigeenna,' wayna raaci doonaan. Kadibna waxaa la dhisi doonaa buundo dusheeda Jahannamo. Aniga iyo ummaddaydu waxaan noqon doonnaa kuwa ugu horreeya ee ka gudba, maalintaasna cid aan Rususha ahayni ma hadli doonto. Ducada Rususha maalintaasina waxay noqon doontaa, 'Allow badbaadi! Allow badbaadi!' Jahannamo waxaa yaalla qalloocyo la mid ah qodxaha geedka Sacdaan. Ma aragteen Sacdaanka?" Waxay yidhaahdeen, "Haa, Rasuulkii Allow (ﷺ)!" Wuxuu yidhi, "Qalloocyadaasi waxay la mid yihiin qodxaha Sacdaanka, laakiin cid aan Allah ahayni ma oga weynaankooda. Qalloocyadaasi waxay dadka ku qaban doonaan camalkooda dartiis. Dadka qaarkood waxay ku halligmi doonaan Jahannamo camalkooda xun awgiis, qaarna waa la goyn doonaa ama jeexjeexi doonaa (wayna ku dhici doonaan Jahannamo), qaarna waa la ciqaabi doonaa kadibna waa la badbaadin doonaa. Markuu Allah dhammeeyo xukunkiisa dhexdiisa dadka, Wuxuu ka saari doonaa Jahannamo cidduu doono naxariistiisa darteed. Kadibna wuxuu amri doonaa malaa'igta inay Naarta ka soo saaraan kuwii aan Allah waxba la wadaajin jirin, kuwaas oo ka mid ah dadka uu Allah doonay inuu u naxariisto iyo kuwa markhaati ka kacay inaan ilaah xaq lagu caabudo jirin Allah mooyaane. Malaa'igtu waxay ku garan doonaan Naarta dhexdeeda calaamadaha sujuudda (fooddooda), maxaa yeelay Naartu waxay cuni doontaa jidhka bani'aadamka oo dhan marka laga reebo raadka sujuudda, Allah wuxuu ka xaaraantinimeeyey Naarta inay cuntid raadka sujuudda. Waxay ka soo bixi doonaan Naarta iyagoo gubtay, kadibna waxaa lagu shubi doonaa biyaha nolosha, waxayna u soo bixi doonaan sidii abuurka ka soo baxa dhoobada daadka. Kadibna Allah wuxuu dhammaystiri doonaa xukunka addoomada, waxaana hadhi doona nin wajigiisu u jeedo Naarta, kaas oo ah qofka ugu dambeeya ee dadka Naarta ka gala Jannada. Wuxuu odhan doonaa, 'Rabbiyow! Wajigayga ka leexi Naarta, maxaa yeelay urteedu way i dhibtay kulaylkeeduna wuu i gubay.' Wuxuu Allah u baryi doonaa siduu Allah doono, kadibna Allah wuxuu ku odhan doonaa, 'Haddaan taas ku siiyo, ma wax kale ayaad i weydiisan doontaa?' Wuxuu odhan doonaa, 'Maya, Izzadaada baan ku dhaartaye, wax kale ku weydiisan maayo.' Wuxuu Rabbigiis siin doonaa ballamo iyo axdiyo intuu doono. Markaa Allah wajigiisa wuu ka leexin doonaa Naarta. Markuu u jeesto Jannada oo uu arko, wuu aamusi doonaa intuu Allah doono, kadibna wuxuu odhan doonaa, 'Rabbiyow! Ii dhowee albaabka Jannada.' Allah wuxuu ku odhan doonaa, 'Miyaadan ballamo iyo axdiyo igu siinin inaadan wax aan kugu siiyey mooyaane i weydiisanayn? Hoogay adigoo wiilka Aadamow! Aad baad u khiyaamo badan tahay!' Wuxuu odhan doonaa, 'Rabbiyow,' wuxuuna sii wadi doonaa ducada ilaa Allah ka yidhaahdo, 'Haddaan ku siiyo waxaad weydiisatay, ma wax kale ayaad weydiisan doontaa?' Wuxuu odhan doonaa, 'Maya, Izzadaada baan ku dhaartaye, wax kale ku weydiisan maayo.' Kadibna wuxuu bixin doonaa ballamo iyo axdiyo, Allahna wuxuu u dhoweyn doonaa albaabka Jannada. Markuu istaago albaabka Jannada, Jannadu way u furmi doontaa wuxuuna arki doonaa quruxda iyo farxadda ku jirta, wuxuuna aamusi doonaa intuu Allah doono, kadibna wuxuu odhan doonaa, 'Rabbiyow! I geli Jannada.' Allah wuxuu odhan doonaa, 'Miyaadan ballamo iyo axdiyo igu siinin inaadan wax aan kugu siiyey mooyaane weydiisanayn?' Allah wuxuu odhan doonaa, 'Hoogay adigoo wiilka Aadamow! Aad baad u khiyaamo badan tahay!' Ninku wuxuu odhan doonaa, 'Rabbiyow! Ha iga dhigin kan ugu nasiib daran abuurkaaga,' wuxuuna sii wadi doonaa ducada ilaa Allah ka qoslo hadalladiisa awgood. Markuu Allah ka qoslo, wuxuu ku odhan doonaa, 'Gal Jannada.' Markuu galo, Allah wuxuu ku odhan doonaa, 'Waxaad doonto codso.' Wuxuu weydiisan doonaa Rabbigiis wuxuuna codsan doonaa waxyaabo badan, Allah laftiisuna wuu xusuusin doonaa isagoo leh, '(Codso) hebel iyo hebel.' Markay dhammaadaan waxa la codsanayo, Allah wuxuu odhan doonaa, 'Taas adigaa leh, iyo mid la mid ahna way kula socotaa.' 'Ata' bin Yazid wuxuu ku daray: Abu Saciid Al-Khudri oo la joogay Abu Huraira kama hor iman wax uu yidhi, laakiin markuu Abu Huraira yidhi Allah wuxuu yidhi, 'Taas adigaa leh iyo mid la mid ahna way kula socotaa,' Abu Saciid Al-Khudri wuxuu yidhi, 'Iyo toban laabkeed, Abu Hurairow!' Abu Huraira wuxuu yidhi, 'Kama aan xifdin wax aan ahayn hadalkiisii ahaa, "Taas adigaa leh iyo mid la mid ahna way kula socotaa."' Kadibna Abu Saciid Al-Khudri wuxuu yidhi, 'Waxaan markhaati ka ahay inaan ka xifdiyey Rasuulkii Allah (ﷺ) hadalkiisii ahaa, "Taas adigaa leh, iyo toban laabkeed."' Abu Huraira wuxuu ku daray, 'Ninkaasi waa qofka ugu dambeeya ee dadka Jannada gala.'

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Naxariista Alle ayaa badbaadisa mu’miniinta, waxayna siisaa nicmooyin badan.

Erayada adag oo la sharxay
as-Siraat

Buundada ka sarraysa Naarta Jahannamo oo, sida werintu sheegtay, la mari doono Maalinta Qiyaame.

raadadka sujuudda

Calaamadaha jirka ka muuqda ee la xiriira sujuudda salaadda.

biyaha nolosha

Biyo ay, sida werintu tilmaamayso, ku noolaadaan oo ku koraan kuwa Naarta laga soo saaro.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimada hore waxay werintan ka fahmeen in mu’miniintu aakhiro arki doonaan Alle, iyaga oo aan isu ekaysiinayn Alle iyo qorraxda ama dayaxa. Isbarbardhiggu wuxuu khuseeyaa caddaynta iyo hubnaanta aragga. Waxay adkeeyaan in sifooyinka Alle la xaqiijiyo iyada oo aan la qeexin sida ay yihiin, lagumana barbar dhigo makhluuqa. Werintu waxay kaloo baraysaa in xisaabtu iyo ka gudbidda buundadu ay yihiin arrimo culus, iyo in Alle naxariistiisa ku badbaadin karo mu’miniinta isaga keliya caabudi jiray. Ducada uu ninka ugu dambeeya marar badan baryayo iyo abaalmarinta ballaadhan waxay muujinayaan weynaanta naxariista Alle.

Casharrada maanta
  1. Ku adkayso cibaadada Alle oo keliya, hana u oggolaan wax kale inay booskiisa ka galaan qalbigaaga ama camalkaaga.
  2. Salaadda si dhab ah u qaado, sujuuddana daacadnimo ku samee; werintu raadadkaas waxay la xiriirinaysaa badbaadada.
  3. Cabsida xisaabta ku lammaani rajada naxariista Alle, kana bari inuu ku sugo xaqa oo ku badbaadiyo.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.