Tawxiidka iyo Sifada Gaarka ah ee Allah · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, xadiiska 7438

Waxaa weriyey Abu Huraira. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Tawxiidka iyo Sifada Gaarka ah ee Allah
صحيح البخاري
Yaa weriyey?

Laga soo bilaabo al‑Bukhari dib ilaa Nabiga ﷺ

Sahih (lagu kalsoon yahay)
  1. 1Abd al‑Aziz ibn Abdullahwuxuu u sheegay al‑Bukhariعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ
  2. 2Ibrahim ibn Sa'dإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ
  3. 3Ibn Shihabابْنِ شِهَابٍ
  4. 4Ata ibn Yazid al‑Laythiعَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ
  5. 5Abu Hurayraأَبِي هُرَيْرَةَ
  6. 6Rasuulka Alle ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ

Siday u kala horreeyaan qoraalka Carabiga ee riwaayaddan. Magacyada waxaa laga soo rogay Carabiga loona qoray farta Laatiinka. Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّاسَ، قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ تُضَارُّونَ فِي الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلْ تُضَارُّونَ فِي الشَّمْسِ لَيْسَ دُونَهَا سَحَابٌ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّكُمْ تَرَوْنَهُ كَذَلِكَ، يَجْمَعُ اللَّهُ النَّاسَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ شَيْئًا فَلْيَتَّبِعْهُ‏.‏ فَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الشَّمْسَ الشَّمْسَ، وَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الْقَمَرَ الْقَمَرَ، وَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الطَّوَاغِيتَ الطَّوَاغِيتَ، وَتَبْقَى هَذِهِ الأُمَّةُ فِيهَا شَافِعُوهَا ـ أَوْ مُنَافِقُوهَا شَكَّ إِبْرَاهِيمُ ـ فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ‏.‏ فَيَقُولُونَ هَذَا مَكَانُنَا حَتَّى يَأْتِيَنَا رَبُّنَا فَإِذَا جَاءَنَا رَبُّنَا عَرَفْنَاهُ فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فِي صُورَتِهِ الَّتِي يَعْرِفُونَ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ‏.‏ فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا‏.‏ فَيَتْبَعُونَهُ وَيُضْرَبُ الصِّرَاطُ بَيْنَ ظَهْرَىْ جَهَنَّمَ، فَأَكُونُ أَنَا وَأُمَّتِي أَوَّلَ مَنْ يُجِيزُهَا، وَلاَ يَتَكَلَّمُ يَوْمَئِذٍ إِلاَّ الرُّسُلُ، وَدَعْوَى الرُّسُلِ يَوْمَئِذٍ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ‏.‏ وَفِي جَهَنَّمَ كَلاَلِيبُ مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، هَلْ رَأَيْتُمُ السَّعْدَانَ ‏"‏‏.‏ قَالُوا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّهَا مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يَعْلَمُ مَا قَدْرُ عِظَمِهَا إِلاَّ اللَّهُ، تَخْطَفُ النَّاسَ بِأَعْمَالِهِمْ، فَمِنْهُمُ الْمُوبَقُ بَقِيَ بِعَمَلِهِ، أَوِ الْمُوثَقُ بِعَمَلِهِ، وَمِنْهُمُ الْمُخَرْدَلُ أَوِ الْمُجَازَى أَوْ نَحْوُهُ، ثُمَّ يَتَجَلَّى حَتَّى إِذَا فَرَغَ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ وَأَرَادَ أَنْ يُخْرِجَ بِرَحْمَتِهِ مَنْ أَرَادَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ أَمَرَ الْمَلاَئِكَةَ أَنْ يُخْرِجُوا مِنَ النَّارِ مَنْ كَانَ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا، مِمَّنْ أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَرْحَمَهُ مِمَّنْ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، فَيَعْرِفُونَهُمْ فِي النَّارِ بِأَثَرِ السُّجُودِ، تَأْكُلُ النَّارُ ابْنَ آدَمَ إِلاَّ أَثَرَ السُّجُودِ، حَرَّمَ اللَّهُ عَلَى النَّارِ أَنْ تَأْكُلَ أَثَرَ السُّجُودِ، فَيَخْرُجُونَ مِنَ النَّارِ قَدِ امْتُحِشُوا، فَيُصَبُّ عَلَيْهِمْ مَاءُ الْحَيَاةِ فَيَنْبُتُونَ تَحْتَهُ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ، ثُمَّ يَفْرُغُ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ، وَيَبْقَى رَجُلٌ مُقْبِلٌ بِوَجْهِهِ عَلَى النَّارِ هُوَ آخِرُ أَهْلِ النَّارِ دُخُولاً الْجَنَّةَ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ اصْرِفْ وَجْهِي عَنِ النَّارِ، فَإِنَّهُ قَدْ قَشَبَنِي رِيحُهَا وَأَحْرَقَنِي ذَكَاؤُهَا‏.‏ فَيَدْعُو اللَّهَ بِمَا شَاءَ أَنْ يَدْعُوَهُ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ هَلْ عَسَيْتَ إِنْ أُعْطِيتَ ذَلِكَ أَنْ تَسْأَلَنِي غَيْرَهُ‏.‏ فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ، وَيُعْطِي رَبَّهُ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ مَا شَاءَ، فَيَصْرِفُ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ، فَإِذَا أَقْبَلَ عَلَى الْجَنَّةِ وَرَآهَا سَكَتَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ يَقُولُ أَىْ رَبِّ قَدِّمْنِي إِلَى باب الْجَنَّةِ‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ أَلَسْتَ قَدْ أَعْطَيْتَ عُهُودَكَ وَمَوَاثِيقَكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَنِي غَيْرَ الَّذِي أُعْطِيتَ أَبَدًا، وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ‏.‏ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ‏.‏ وَيَدْعُو اللَّهَ حَتَّى يَقُولَ هَلْ عَسَيْتَ إِنْ أُعْطِيتَ ذَلِكَ أَنْ تَسْأَلَ غَيْرَهُ‏.‏ فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ، وَيُعْطِي مَا شَاءَ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ، فَيُقَدِّمُهُ إِلَى باب الْجَنَّةِ، فَإِذَا قَامَ إِلَى باب الْجَنَّةِ انْفَهَقَتْ لَهُ الْجَنَّةُ فَرَأَى مَا فِيهَا مِنَ الْحَبْرَةِ وَالسُّرُورِ، فَيَسْكُتُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ يَقُولُ أَىْ رَبِّ أَدْخِلْنِي الْجَنَّةَ‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ أَلَسْتَ قَدْ أَعْطَيْتَ عُهُودَكَ وَمَوَاثِيقَكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَ غَيْرَ مَا أُعْطِيتَ ـ فَيَقُولُ ـ وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ‏.‏ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ لاَ أَكُونَنَّ أَشْقَى خَلْقِكَ فَلاَ يَزَالُ يَدْعُو حَتَّى يَضْحَكَ اللَّهُ مِنْهُ فَإِذَا ضَحِكَ مِنْهُ قَالَ لَهُ ادْخُلِ الْجَنَّةَ‏.‏ فَإِذَا دَخَلَهَا قَالَ اللَّهُ لَهُ تَمَنَّهْ‏.‏ فَسَأَلَ رَبَّهُ وَتَمَنَّى حَتَّى إِنَّ اللَّهَ لَيُذَكِّرُهُ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا، حَتَّى انْقَطَعَتْ بِهِ الأَمَانِيُّ قَالَ اللَّهُ ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ وَأَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ مَعَ أَبِي هُرَيْرَةَ لاَ يَرُدُّ عَلَيْهِ مِنْ حَدِيثِهِ شَيْئًا حَتَّى إِذَا حَدَّثَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ ‏"‏ ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ ‏"‏ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ مَا حَفِظْتُ إِلاَّ قَوْلَهُ ‏"‏ ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ أَشْهَدُ أَنِّي حَفِظْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَوْلَهُ ‏"‏ ذَلِكَ لَكَ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَذَلِكَ الرَّجُلُ آخِرُ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولاً الْجَنَّةَ‏.‏

Tarjumaad

Waxaa nooga warramay 'Ata' bin Yazid Al-Laithi, oo ka weriyey Abu Huraira: Dadku waxay yidhaahdeen,

"Rasuulkii Allow ﷺ! Ma arki doonnaa Rabbigeenno Maalinta Qiyaame?" Markaasuu Rasuulka ﷺ yidhi, "Ma dhib baa idinkaga jirta aragtida dayaxa habeenka uu buuxo?" Waxay yidhaahdeen, "Maya, Rasuulkii Allow ﷺ." Wuxuu yidhi, "Ma dhib baa idinkaga jirta aragtida qorraxda marka aanay daruur jirin?" Waxay yidhaahdeen, "Maya, Rasuulkii Allow ﷺ." Wuxuu yidhi, "Sidaas oo kale ayaad u arki doontaan Isaga. Allah wuxuu soo ururin doonaa dadka Maalinta Qiyaame, wuxuuna odhan doonaa, 'Qofkii caabudi jiray shay ha raaco.' Markaas qofkii caabudi jiray qorraxdu wuxuu raaci doonaa qorraxda, qofkii caabudi jiray dayaxuna wuxuu raaci doonaa dayaxa, qofkii caabudi jiray daaguutkana wuxuu raaci doonaa daaguutka. Waxaana hadhi doona ummaddan iyo dadkeeda wanaagsan (ama munaafiqiinteeda - Ibraahim wuu ka shakiyey). Allah baa u imaan doona oo odhan doona, 'Anigu waxaan ahay Rabbigiinna.' Waxay odhan doonaan, 'Halkan waannu joogaynaa ilaa Rabbigeennu noo yimaado, maxaa yeelay markuu Rabbigeennu yimaado waannu garan doonnaa.' Markaas Allah wuxuu ugu imaan doonaa muuqaalka ay yaqaanaan, wuxuuna odhan doonaa, 'Anigu waxaan ahay Rabbigiinna.' Waxay odhan doonaan, 'Adigu waxaad tahay Rabbigeenna,' wayna raaci doonaan. Kadib waxaa la dhisi doonaa buundo dusheeda Jahannamo. Aniga iyo ummaddaydu waxaannu noqon doonnaa kuwa ugu horreeya ee ka gudba, maalintaasna cid aan Rususha ahayni ma hadli doonto. Ducada Rususha maalintaasna waxay noqon doontaa, 'Allow badbaadi! Allow badbaadi!' Jahannamo (ama dusha Buundada) waxaa yaalla qalloocyo la mid ah qodxaha Sacdaan. Ma aragteen Sacdaan?" Waxay yidhaahdeen, "Haa, Rasuulkii Allow ﷺ!" Wuxuu yidhi, "Qalloocyadaasi waxay la mid yihiin qodxaha Sacdaan, laakiin cidi ma oga weynaantooda illaa Allah. Qalloocyadaas waxay dadka ku qabsan doonaan camalladooda. Dadka qaarkood waxay ku halligmi doonaan Jahannamo camalladooda dartood, qaarna waa la jeexjeexi doonaa ama waa la goyn doonaa (oo Jahannamo ku dhici doonaan), qaarna waa la ciqaabi doonaa kadibna waa la badbaadin doonaa. Markuu Allah dhammeeyo xukunkiisa dhexdiisa, wuxuu dabka ka saari doonaa cidduu doono naxariistiisa darteed. Kadib wuxuu amri doonaa malaa'igta inay Naarta ka soo saaraan kuwii aan Allah waxba la wadaajin, kuwaas oo Allah doonayey inuu u naxariisto, ee markhaati ka ahaa inaan ilaah jirin illaa Allah. Malaa'igtu waxay ku garan doonaan Naarta dhexdeeda raadka sujuudda, maxaa yeelay Naartu waxay cuni doontaa jidhka bani'aadamka oo dhan marka laga reebo raadka sujuudda, Allah wuxuu ka xaaraantinimeeyey Naarta inay cuntid raadka sujuudda. Waxay ka soo bixi doonaan Naarta iyagoo gubtay, kadib waxaa lagu shubi doonaa biyaha nolosha, waxayna u soo bixi doonaan sida iniinka uga soo baxa dhoobada daadka. Kadib Allah wuxuu dhammaystiri doonaa xukunka addoomada, waxaana hadhi doona nin wajigiisu u jeedo Naarta, kaas oo ah qofka ugu dambeeya ee dadka Naarta ka gala Jannada. Wuxuu odhan doonaa, 'Rabbow! Wajigayga ka leexi Naarta, maxaa yeelay urteedu way i dhibtay, kulaylkeeduna wuu i gubay.' Wuxuu Allah u baryi doonaa siduu Allah doono, kadib Allah baa ku odhan doona, 'Haddaan taas ku siiyo, ma wax kale ayaad i weydiisan doontaa?' Wuxuu odhan doonaa, 'Maya, sharafkaaga baan ku dhaartaye, wax kale ku weydiisan maayo.' Wuxuu Rabbigiis siin doonaa ballamo iyo axdiyo intuu Allah doono. Markaas Allah wuxuu ka leexin doonaa wajigiisa Naarta. Markuu u jeesto Jannada oo arko, wuxuu aamusnaan doonaa intuu Allah doono, kadib wuxuu odhan doonaa, 'Rabbow! I gees albaabka Jannada.' Allah baa ku odhan doona, 'Miyaadan ballan qaadin inaadan wax kale i weydiisanayn wixii laguu siiyey mooyaane? Hoogay adigow ina Aadam! Khiyaano badanaa!' Wuxuu odhan doonaa, 'Rabbow,' wuxuuna sii wadi doonaa baryada Allah ilaa uu ka yidhaahdo, 'Haddaan taas ku siiyo, ma wax kale ayaad weydiisan doontaa?' Wuxuu odhan doonaa, 'Maya, sharafkaaga baan ku dhaartaye, wax kale ku weydiisan maayo.' Wuxuu bixin doonaa axdiyo iyo ballamo, markaas Allah wuxuu geyn doonaa albaabka Jannada. Markuu istaago albaabka Jannada, Jannadu way u furmi doontaa, wuxuuna arki doonaa quruxda iyo farxadda ku jirta, wuxuuna aamusnaan doonaa intuu Allah doono, kadib wuxuu odhan doonaa, 'Rabbow! I geli Jannada.' Allah baa odhan doona, 'Miyaadan ballan qaadin inaadan wax kale weydiisanayn wixii laguu siiyey mooyaane?' Allah baa odhan doona, 'Hoogay adigow ina Aadam! Khiyaano badanaa!' Ninku wuxuu odhan doonaa, 'Rabbow! Ha iga dhigin kan ugu daran abuurkaaga,' wuxuuna sii wadi doonaa baryada ilaa Allah ka qoslo, markuu ka qoslana wuxuu ku odhan doonaa, 'Gal Jannada.' Markuu galona, Allah baa ku odhan doona, 'Waxaad doonto codso.' Markaasuu Rabbigiis weydiisan doonaa wuxuuna codsan doonaa waxyaabo badan, Allah laftiisuna wuu xusuusin doonaa isagoo leh, 'Codso hebel iyo hebel.' Markay dhammaadaan waxa la codsanayo, Allah baa odhan doona, 'Taas adigaa leh, iyo mid la mid ahna way la socotaa.' 'Ata' bin Yazid wuxuu yidhi: Abu Saciid Al-Khudri oo la joogay Abu Huraira kama hor iman hadalkiisa, laakiin markuu Abu Huraira yidhi Allah wuxuu yidhi, 'Taas adigaa leh iyo mid la mid ah,' Abu Saciid Al-Khudri wuxuu yidhi, 'Iyo toban laabkeed, Abu Hurairow!' Abu Huraira wuxuu yidhi, 'Ma xifdin waxaan ahayn eraygiisii ahaa, "Taas adigaa leh iyo mid la mid ah."' Abu Saciid Al-Khudri wuxuu yidhi, 'Waxaan markhaati ka ahay inaan ka xifdiyey Rasuulka ﷺ eraygiisii ahaa, "Taas adigaa leh iyo toban laabkeed."' Abu Huraira wuxuu yidhi, 'Ninkaasi waa qofka ugu dambeeya ee dadka Jannada gala.'

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Mu’miniintu waxay arki doonaan Allah, naxariistiisana waxay ku geli doonaan Jannada.

Erayada adag oo la sharxay
Siraad

Buundada la dul saari doono Jahannamo Maalinta Qiyaame.

raadadka sujuudda

Calaamadaha la garan karo ee sujuudda salaadda; sida xadiisku sheegayo, Naartu ma baabi’in doonto.

biyaha nolosha

Biyo ay kuwa la badbaadiyey ku soo ceshadaan korriinka iyo nolosha ka dib joogitaankooda Naarta.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimada hore, oo ay ka mid yihiin imaam al-Nawawi iyo Ibn Hajar, waxay aqbalaan sifaynta ku saabsan aragga Allah sida loo soo weriyey, iyaga oo aan Allah ku ekaysiin makhluuqa, mana qeexaan sida ay taasi u dhacdo. Isbarbardhigga qorraxda iyo dayaxa buuxa wuxuu caddaynayaa iftiinka iyo hubaalnimada aragga, mana tilmaamayo in Allah u egyahay makhluuq. Qaybtani waxay sidoo kale baraysaa in tawxiidku lama huraan yahay, iyo in Allah naxariistiisa kaga badbaadiyo mu’miniinta Naarta; tani oggolaansho ma aha in dembiyada la fududaysto, waayo camalladu door bay ku leeyihiin xisaabta iyo imtixaanka Siraadka.

Casharrada maanta
  1. Xooji tawxiidkaaga adigoo Allah oo keliya caabudaya, cibaadadana si daacad ah isaga ugu samaynaya.
  2. Ku adkayso salaadda: sujuuddu waa calaamad cibaado, xadiiskuna wuxuu la xiriirinayaa rajada badbaadada.
  3. Allah weydiiso adkaysi iyo naxariis, isla markaana masuuliyadda camalkaaga qaado.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.