Tawxiidka iyo Sifada Gaarka ah ee Allah · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, xadiiska 7439

Waxaa weriyey Abu Sa'id al-Khudri. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Tawxiidka iyo Sifada Gaarka ah ee Allah
صحيح البخاري
Yaa weriyey?

Waxaa weriyey Abu Sa'id al-Khudri

Sahih (lagu kalsoon yahay)

Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ زَيْدٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ ‏"‏ هَلْ تُضَارُونَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ وَالْقَمَرِ إِذَا كَانَتْ صَحْوًا ‏"‏‏.‏ قُلْنَا لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّكُمْ لاَ تُضَارُونَ فِي رُؤْيَةِ رَبِّكُمْ يَوْمَئِذٍ، إِلاَّ كَمَا تُضَارُونَ فِي رُؤْيَتِهِمَا ـ ثُمَّ قَالَ ـ يُنَادِي مُنَادٍ لِيَذْهَبْ كُلُّ قَوْمٍ إِلَى مَا كَانُوا يَعْبُدُونَ‏.‏ فَيَذْهَبُ أَصْحَابُ الصَّلِيبِ مَعَ صَلِيبِهِمْ، وَأَصْحَابُ الأَوْثَانِ مَعَ أَوْثَانِهِمْ، وَأَصْحَابُ كُلِّ آلِهَةٍ مَعَ آلِهَتِهِمْ حَتَّى يَبْقَى مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ مِنْ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ، وَغُبَّرَاتٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ، ثُمَّ يُؤْتَى بِجَهَنَّمَ تُعْرَضُ كَأَنَّهَا سَرَابٌ فَيُقَالُ لِلْيَهُودِ مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ عُزَيْرَ ابْنَ اللَّهِ‏.‏ فَيُقَالُ كَذَبْتُمْ لَمْ يَكُنْ لِلَّهِ صَاحِبَةٌ وَلاَ وَلَدٌ فَمَا تُرِيدُونَ قَالُوا نُرِيدُ أَنْ تَسْقِيَنَا، فَيُقَالُ اشْرَبُوا فَيَتَسَاقَطُونَ فِي جَهَنَّمَ ثُمَّ يُقَالُ لِلنَّصَارَى مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ فَيَقُولُونَ كُنَّا نَعْبُدُ الْمَسِيحَ ابْنَ اللَّهِ‏.‏ فَيُقَالُ كَذَبْتُمْ لَمْ يَكُنْ لِلَّهِ صَاحِبَةٌ وَلاَ وَلَدٌ، فَمَا تُرِيدُونَ فَيَقُولُونَ نُرِيدُ أَنْ تَسْقِيَنَا‏.‏ فَيُقَالُ اشْرَبُوا‏.‏ فَيَتَسَاقَطُونَ حَتَّى يَبْقَى مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ مِنْ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ فَيُقَالُ لَهُمْ مَا يَحْبِسُكُمْ وَقَدْ ذَهَبَ النَّاسُ فَيَقُولُونَ فَارَقْنَاهُمْ وَنَحْنُ أَحْوَجُ مِنَّا إِلَيْهِ الْيَوْمَ وَإِنَّا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِيَلْحَقْ كُلُّ قَوْمٍ بِمَا كَانُوا يَعْبُدُونَ‏.‏ وَإِنَّمَا نَنْتَظِرُ رَبَّنَا ـ قَالَ ـ فَيَأْتِيهِمُ الْجَبَّارُ‏.‏ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ‏.‏ فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا‏.‏ فَلاَ يُكَلِّمُهُ إِلاَّ الأَنْبِيَاءُ فَيَقُولُ هَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ آيَةٌ تَعْرِفُونَهُ فَيَقُولُونَ السَّاقُ‏.‏ فَيَكْشِفُ عَنْ سَاقِهِ فَيَسْجُدُ لَهُ كُلُّ مُؤْمِنٍ، وَيَبْقَى مَنْ كَانَ يَسْجُدُ لِلَّهِ رِيَاءً وَسُمْعَةً، فَيَذْهَبُ كَيْمَا يَسْجُدَ فَيَعُودُ ظَهْرُهُ طَبَقًا وَاحِدًا، ثُمَّ يُؤْتَى بِالْجَسْرِ فَيُجْعَلُ بَيْنَ ظَهْرَىْ جَهَنَّمَ ‏"‏‏.‏ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا الْجَسْرُ قَالَ ‏"‏ مَدْحَضَةٌ مَزِلَّةٌ، عَلَيْهِ خَطَاطِيفُ وَكَلاَلِيبُ وَحَسَكَةٌ مُفَلْطَحَةٌ، لَهَا شَوْكَةٌ عُقَيْفَاءُ تَكُونُ بِنَجْدٍ يُقَالُ لَهَا السَّعْدَانُ، الْمُؤْمِنُ عَلَيْهَا كَالطَّرْفِ وَكَالْبَرْقِ وَكَالرِّيحِ وَكَأَجَاوِيدِ الْخَيْلِ وَالرِّكَابِ، فَنَاجٍ مُسَلَّمٌ وَنَاجٍ مَخْدُوشٌ وَمَكْدُوسٌ فِي نَارِ جَهَنَّمَ، حَتَّى يَمُرَّ آخِرُهُمْ يُسْحَبُ سَحْبًا، فَمَا أَنْتُمْ بِأَشَدَّ لِي مُنَاشَدَةً فِي الْحَقِّ، قَدْ تَبَيَّنَ لَكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِ يَوْمَئِذٍ لِلْجَبَّارِ، وَإِذَا رَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ نَجَوْا فِي إِخْوَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا إِخْوَانُنَا كَانُوا يُصَلُّونَ مَعَنَا وَيَصُومُونَ مَعَنَا وَيَعْمَلُونَ مَعَنَا‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى اذْهَبُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ دِينَارٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجُوهُ‏.‏ وَيُحَرِّمُ اللَّهُ صُوَرَهُمْ عَلَى النَّارِ، فَيَأْتُونَهُمْ وَبَعْضُهُمْ قَدْ غَابَ فِي النَّارِ إِلَى قَدَمِهِ وَإِلَى أَنْصَافِ سَاقَيْهِ، فَيُخْرِجُونَ مَنْ عَرَفُوا، ثُمَّ يَعُودُونَ فَيَقُولُ اذْهَبُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ نِصْفِ دِينَارٍ فَأَخْرِجُوهُ‏.‏ فَيُخْرِجُونَ مَنْ عَرَفُوا، ثُمَّ يَعُودُونَ فَيَقُولُ اذْهَبُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجُوهُ‏.‏ فَيُخْرِجُونَ مَنْ عَرَفُوا ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَإِنْ لَمْ تُصَدِّقُونِي فَاقْرَءُوا ‏{‏إِنَّ اللَّهَ لاَ يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا‏}‏ ‏"‏ فَيَشْفَعُ النَّبِيُّونَ وَالْمَلاَئِكَةُ وَالْمُؤْمِنُونَ فَيَقُولُ الْجَبَّارُ بَقِيَتْ شَفَاعَتِي‏.‏ فَيَقْبِضُ قَبْضَةً مِنَ النَّارِ فَيُخْرِجُ أَقْوَامًا قَدِ امْتُحِشُوا، فَيُلْقَوْنَ فِي نَهَرٍ بِأَفْوَاهِ الْجَنَّةِ يُقَالُ لَهُ مَاءُ الْحَيَاةِ، فَيَنْبُتُونَ فِي حَافَتَيْهِ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ، قَدْ رَأَيْتُمُوهَا إِلَى جَانِبِ الصَّخْرَةِ إِلَى جَانِبِ الشَّجَرَةِ، فَمَا كَانَ إِلَى الشَّمْسِ مِنْهَا كَانَ أَخْضَرَ، وَمَا كَانَ مِنْهَا إِلَى الظِّلِّ كَانَ أَبْيَضَ، فَيَخْرُجُونَ كَأَنَّهُمُ اللُّؤْلُؤُ، فَيُجْعَلُ فِي رِقَابِهِمُ الْخَوَاتِيمُ فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ فَيَقُولُ أَهْلُ الْجَنَّةِ هَؤُلاَءِ عُتَقَاءُ الرَّحْمَنِ أَدْخَلَهُمُ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ عَمَلٍ عَمِلُوهُ وَلاَ خَيْرٍ قَدَّمُوهُ‏.‏ فَيُقَالُ لَهُمْ لَكُمْ مَا رَأَيْتُمْ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏

Tarjumaad

Abu Saciid Al-Khudri wuxuu yiri: Waxaan niri,

"Rasuulkii Allow (ﷺ)! Ma arki doonnaa Rabbigeenna Maalinta Qiyaamaha?" Wuxuu yiri, "Ma dhib baa idinkaga jirta aragtida qorraxda iyo dayaxa marka cirku saafi yahay?" Waxaan niri, "Maya." Wuxuu yiri, "Sidaas oo kale dhib idinkagama jiro aragtida Rabbigiinna maalintaas, sida aanay dhib idinkaga jirin aragtida qorraxda iyo dayaxa (marka cirku saafi yahay)." Markaas Nabigu wuxuu yiri, "Qof baa ku dhawaaqi doona: 'Ha raaco qolo walba waxay caabudi jireen.' Markaas kuwii iskutallaabta caabudi jiray way la bixi doonaan iskutallaabtooda, kuwii sanamyada caabudi jirayna way la bixi doonaan sanamyadooda, kuwii ilaahyo kale caabudi jirayna way la bixi doonaan ilaahyadooda, ilaa ay ka haraan kuwii Alle caabudi jiray, ha ahaadeen kuwo wanaagsan ama kuwo xunxune, iyo hartidii Ahlu Kitaabka. Markaas Jahannamo ayaa la keeni doonaa iyadoo u muuqata sidii dhalanteed. Yuhuudda waxaa lagu dhihi doonaa, 'Maxaad caabudi jirteen?' Waxay dhihi doonaan, 'Waxaan caabudi jirnay Cuzayr oo ah wiilka Alle.' Waxaa lagu dhihi doonaa, 'Been baad sheegteen, Alle ma laha xaas mana laha wiil. Maxaad rabtaan hadda?' Waxay dhihi doonaan, 'Waxaan rabnaa inaad biyo na siiso.' Markaas waxaa lagu dhihi doonaa, 'Caba,' wayna ku dhici doonaan Jahannamo. Markaas Nasaarada waxaa lagu dhihi doonaa, 'Maxaad caabudi jirteen?' Waxay dhihi doonaan, 'Waxaan caabudi jirnay Masiixa oo ah wiilka Alle.' Waxaa lagu dhihi doonaa, 'Been baad sheegteen, Alle ma laha xaas mana laha wiil. Maxaad rabtaan hadda?' Waxay dhihi doonaan, 'Waxaan rabnaa inaad biyo na siiso.' Waxaa lagu dhihi doonaa, 'Caba,' wayna ku dhici doonaan Jahannamo. Marka ay haraan oo kaliya kuwii Alle (Keligiis) caabudi jiray, ha ahaadeen kuwo wanaagsan ama kuwo xunxune, waxaa lagu dhihi doonaa, 'Maxaa idin haystay markii dadkii oo dhami tageen?' Waxay dhihi doonaan, 'Waan ka tagnay iyagoo aan adduunka ugu baahi badnayd maanta, waxaan maqalnay qof ku dhawaaqaya: "Ha raaco qolo walba waxay caabudi jireen," haddana Rabbigeenna ayaan sugaynaa.' Markaas waxaa u imaan doona Jabbaar (Alle) isagoo qaab aan ahayn kii hore leh, wuxuuna dhihi doonaa, 'Anigu waxaan ahay Rabbigiinna,' waxayna dhihi doonaan, 'Adigu ma tihid Rabbigeenna.' Markaas cid aan Nabiyo ahayni lama hadli doonto Isaga, waxaana lagu dhihi doonaa, 'Ma jirtaa calaamad idinka dhexeysa oo aad ku garan kartaan Isaga?' Waxay dhihi doonaan, 'Lugta hoose,' markaas Alle wuxuu faydi doonaa Lugtiisa hoose, mu'min kastana wuu u sujuudi doonaa, waxaana hari doona kuwii Alle u sujuudi jiray riyo iyo sumcad darteed. Dadkaas waxay isku dayi doonaan inay sujuudaan laakiin dhabarkoodu wuxuu noqon doonaa hal gabal oo adag (mana awoodi doonaan inay sujuudaan). Markaas buundada ayaa la dul dhigi doonaa Jahannamo." Annaga oo ah asxaabtii Nabiga (ﷺ) waxaan niri, "Rasuulkii Allow (ﷺ)! Buundadu waa maxay?" Wuxuu yiri, "Waa meel simbiriirixo badan oo leh qabatooyin iyo jillaabyo iyo qodxo ballaaran oo dhinac ka weyn dhinaca kalena ka yar, lehna qodxo dabadoodu qaloocan tahay. Qodxadaas oo kale waxaa laga helaa Najd waxaana lagu magacaabaa Sacdaan. Mu'miniinta qaarkood waxay buundada ka gudbi doonaan sida daqiiqadda indha-qabsiga, qaarna sida hillaaca, dabaysha xooggan, fardaha degdegga badan ama geela. Qaar baa nabadgelyo ku gudbi doona iyagoon waxba gaarin; qaar baa nabadgelyo ku gudbi doona kadib markay xoogaa xagasho ah helaan, qaarna waxay ku dhici doonaan Naarta Jahannamo. Qofka ugu dambeeya waxaa lagu jiidi doonaa jiidad." Nabigu (ﷺ) wuxuu yiri, "Idinku (Muslimiinta) kama codsi badnidin xuquuqda laydiin caddeeyay inaad iga dalbataan marka loo eego mu'miniinta oo shafeeco uga dalbanaya Jabbaar walaalahood (Muslimiinta) maalintaas, markay arkaan inay nabadgaleen. Waxay dhihi doonaan, 'Allow! (Badbaadi) walaalahayo (sababtoo ah) way nala tukan jireen, way nala soomi jireen, wayna nala shaqayn jireen.' Alle wuxuu dhihi doonaa, 'Taga oo ka soo saara (Naarta) qof kasta oo qalbigiisu leeyahay iimaan miisaankiisu yahay diinaar dahab ah.' Alle wuxuu ka xarrimi doonaa Naarta inay gubto wejiga dadkaas dembiilayaasha ah. Way u tegi doonaan iyagoo qaarkood Naarta ku jiraan ilaa cagaha, qaarna ilaa badhtamaha lugaha. Markaas waxay soo saari doonaan kuway gartaan, wayna soo noqon doonaan, Alle wuxuu dhihi doonaa (iyaga), 'Taga oo ka soo saara (Naarta) qof kasta oo qalbigiisu leeyahay iimaan miisaankiisu yahay nus diinaar.' Waxay soo saari doonaan kuway gartaan, wayna soo noqon doonaan, markaas Alle wuxuu dhihi doonaa, 'Taga oo ka soo saara (Naarta) qof kasta oo qalbigiisu leeyahay iimaan miisaankiisu yahay zarrah (ama qudhaanjada ugu yar),' markaas waxay soo saari doonaan dhammaan kuway gartaan." Abu Saciid wuxuu yiri: Haddii aydaan i rumaysnayn akhriya Aayaddan Qur'aanka ah:-- 'Hubaal Alle ma dulmiyo xitaa miisaanka zarrah (ama qudhaanjada ugu yar) laakiin haddii wax wanaag ah la sameeyo wuu labanlaabaa.' (4:40) Nabigu wuxuu ku daray, "Markaas Nabiyada, Malaa'igta iyo Mu'miniintu way shafeecoon doonaan, (ugu dambaynta) Jabbaar (Alle) wuxuu dhihi doonaa, 'Waxaa hartay Shafeecadayda.' Markaas wuxuu qaadan doonaa sacab Naarta ah oo wuxuu ka soo saari doonaa dad jirkoodu gubtay, waxaana lagu tuuri doonaa webi ku yaalla iridda Jannada oo la yiraahdo Biyaha Nolosha. Waxay ka soo bixi doonaan daafihiisa sida uu u baxo abuurka uu daadku qaado. Waad aragteen sida uu uga baxo dhinaca dhagaxa ama dhinaca geedka, iyo sida dhinaca qorraxdu u yahay cagaar halka dhinaca hoosku ka yahay caddaan. Dadkaas waxay ka soo bixi doonaan (Webiga Nolosha) iyagoo u eg luul, waxayna qoortooda ku yeelan doonaan jijimooyin (dahab ah), markaas waxay geli doonaan Jannada, dadka Jannaduna waxay dhihi doonaan, 'Kuwanu waa kuwii Raxmaanku xorreeyay. Wuxuu geliyay Jannada iyagoon samayn wax camal ah oo wanaagsan iyo iyagoon horumarin wax khayr ah (nafahooda).' Markaas waxaa lagu dhihi doonaa, 'Waxaad leedihiin waxaad aragteen iyo mid la mid ah.'"

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Alle wuxuu mu’miniinta siiyaa naxariistiisa, wuxuuna aqbalaa shafeecada Maalinta Qiyaame.

Erayada adag oo la sharxay
Tawxiid

Aaminsanaanta ah in Alle oo keliya xaq u leeyahay in la caabudo.

Siraad

Buundada, sida werintu sheegtay, la dul dhigi doono Jahannamo.

Shafaa‘o

Dhexdhexaadin uu Alle oggolaado, sida u shafeecidda mu’miniinta Maalinta Qiyaame.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimo ay ka mid yihiin Ibnu Xajar waxay sharxeen in werintani caddaynayso in mu’miniintu Aakhiro arki doonaan Alle, si ku habboon weynaantiisa oo aan isaga makhluuqaadka lala mid dhigin. Waxay sidoo kale adkeeyeen in shafeecadu ku dhacdo oo keliya idanka Alle, iyo in iimaanka, cibaadada daacadda ah iyo naxariista Alle ay isugu yimaadaan badbaadada ugu dambaysa. Qaybta ka hadlaysa sujuuddu waxay kaloo ka digaysaa cibaadada ismuujinta: camallada muuqda ee aan daacadnimada lahayn waxba ma taraan.

Casharrada maanta
  1. Cibaadadaada ka nadiifi ismuujinta, camalka wanaagsanna Alle oo keliya dartii u samee.
  2. Ku dadaal salaadda iyo soonka, una muuji daryeel mu’miniinta kale ee taageerada u baahan.
  3. Alle ka bari iimaan sugan, rajana ka qabo naxariistiisa adigoon camalkaaga isku hallayn.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.