Sahih al-Bukhari, xadiiska 7510
Waxaa weriyey Anas ibn Malik. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Anas ibn Malik
Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا مَعْبَدُ بْنُ هِلاَلٍ الْعَنَزِيُّ، قَالَ اجْتَمَعْنَا نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ فَذَهَبْنَا إِلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَذَهَبْنَا مَعَنَا بِثَابِتٍ إِلَيْهِ يَسْأَلُهُ لَنَا عَنْ حَدِيثِ الشَّفَاعَةِ، فَإِذَا هُوَ فِي قَصْرِهِ فَوَافَقْنَاهُ يُصَلِّي الضُّحَى، فَاسْتَأْذَنَّا، فَأَذِنَ لَنَا وَهْوَ قَاعِدٌ عَلَى فِرَاشِهِ فَقُلْنَا لِثَابِتٍ لاَ تَسْأَلْهُ عَنْ شَىْءٍ أَوَّلَ مِنْ حَدِيثِ الشَّفَاعَةِ فَقَالَ يَا أَبَا حَمْزَةَ هَؤُلاَءِ إِخْوَانُكَ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ جَاءُوكَ يَسْأَلُونَكَ عَنْ حَدِيثِ الشَّفَاعَةِ. فَقَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ مَاجَ النَّاسُ بَعْضُهُمْ فِي بَعْضٍ فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ. فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِإِبْرَاهِيمَ فَإِنَّهُ خَلِيلُ الرَّحْمَنِ. فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِمُوسَى فَإِنَّهُ كَلِيمُ اللَّهِ. فَيَأْتُونَ مُوسَى فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِعِيسَى فَإِنَّهُ رُوحُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ. فَيَأْتُونَ عِيسَى فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فَيَأْتُونِي فَأَقُولُ أَنَا لَهَا. فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فَيُؤْذَنُ لِي وَيُلْهِمُنِي مَحَامِدَ أَحْمَدُهُ بِهَا لاَ تَحْضُرُنِي الآنَ، فَأَحْمَدُهُ بِتِلْكَ الْمَحَامِدِ وَأَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ، وَقُلْ يُسْمَعْ لَكَ، وَسَلْ تُعْطَ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ. فَأَقُولُ يَا رَبِّ أُمَّتِي أُمَّتِي. فَيُقَالُ انْطَلِقْ فَأَخْرِجْ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ شَعِيرَةٍ مِنْ إِيمَانٍ. فَأَنْطَلِقُ فَأَفْعَلُ ثُمَّ أَعُودُ فَأَحْمَدُهُ بِتِلْكَ الْمَحَامِدِ، ثُمَّ أَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ، وَقُلْ يُسْمَعْ لَكَ، وَسَلْ تُعْطَ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، فَأَقُولُ يَا رَبِّ أُمَّتِي أُمَّتِي. فَيُقَالُ انْطَلِقْ فَأَخْرِجْ مِنْهَا مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ أَوْ خَرْدَلَةٍ مِنْ إِيمَانٍ. فَأَنْطَلِقُ فَأَفْعَلُ ثُمَّ أَعُودُ فَأَحْمَدُهُ بِتِلْكَ الْمَحَامِدِ، ثُمَّ أَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ، وَقُلْ يُسْمَعْ لَكَ، وَسَلْ تُعْطَ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ. فَأَقُولُ يَا رَبِّ أُمَّتِي أُمَّتِي. فَيَقُولُ انْطَلِقْ فَأَخْرِجْ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ أَدْنَى أَدْنَى أَدْنَى مِثْقَالِ حَبَّةِ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ، فَأَخْرِجْهُ مِنَ النَّارِ. فَأَنْطَلِقُ فَأَفْعَلُ ". فَلَمَّا خَرَجْنَا مِنْ عِنْدِ أَنَسٍ قُلْتُ لِبَعْضِ أَصْحَابِنَا لَوْ مَرَرْنَا بِالْحَسَنِ وَهْوَ مُتَوَارٍ فِي مَنْزِلِ أَبِي خَلِيفَةَ فَحَدَّثَنَا بِمَا حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، فَأَتَيْنَاهُ فَسَلَّمْنَا عَلَيْهِ فَأَذِنَ لَنَا فَقُلْنَا لَهُ يَا أَبَا سَعِيدٍ جِئْنَاكَ مِنْ عِنْدِ أَخِيكَ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ فَلَمْ نَرَ مِثْلَ مَا حَدَّثَنَا فِي الشَّفَاعَةِ، فَقَالَ هِيهِ، فَحَدَّثْنَاهُ بِالْحَدِيثِ فَانْتَهَى إِلَى هَذَا الْمَوْضِعِ فَقَالَ هِيهِ، فَقُلْنَا لَمْ يَزِدْ لَنَا عَلَى هَذَا. فَقَالَ لَقَدْ حَدَّثَنِي وَهْوَ جَمِيعٌ مُنْذُ عِشْرِينَ سَنَةً فَلاَ أَدْرِي أَنَسِيَ أَمْ كَرِهَ أَنْ تَتَّكِلُوا. قُلْنَا يَا أَبَا سَعِيدٍ فَحَدِّثْنَا، فَضَحِكَ وَقَالَ خُلِقَ الإِنْسَانُ عَجُولاً مَا ذَكَرْتُهُ إِلاَّ وَأَنَا أُرِيدُ أَنْ أُحَدِّثَكُمْ حَدَّثَنِي كَمَا حَدَّثَكُمْ بِهِ قَالَ " ثُمَّ أَعُودُ الرَّابِعَةَ فَأَحْمَدُهُ بِتِلْكَ، ثُمَّ أَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ يُسْمَعْ، وَسَلْ تُعْطَهْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ. فَأَقُولُ يَا رَبِّ ائْذَنْ لِي فِيمَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. فَيَقُولُ وَعِزَّتِي وَجَلاَلِي وَكِبْرِيَائِي وَعَظَمَتِي لأُخْرِجَنَّ مِنْهَا مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ".
Waxaa wariyey Macbad bin Hilaal Al-Cansi: Annaga, oo ah dad reer Basra ah, ayaan isugu nimid oo u tagnay Anas bin Maalik, waxaana nala socday Thaabit si uu noogu weydiiyo Xadiiska Shafeecada. Markaas Anas wuxuu joogay gurigiisa, imaatinkayaguna wuxuu ku beegmay xilligii uu tukanayey Salaadda Duxada. Waan codsannay ogolaansho, wuuna noo ogolaaday isagoo fadhiya sariirtiisa. Waxaan ku nidhi Thaabit,
"Ha weydiinin wax kale ka hor Xadiiska Shafeecada." Wuxuu yidhi, "Abuu Xamsa! Walaalahaa reer Basra ayaa kuu yimid si ay kaaga weydiiyaan Xadiiska Shafeecada." Markaas Anas wuxuu yidhi, "Muxammad ﷺ ayaa nooga warramay oo yidhi: 'Marka la gaadho Maalinta Qiyaamaha, dadku way isku dhex yaaci doonaan sida mowjadaha oo kale, markaasay u tagi doonaan Aadam oo odhan doonaan, "Nooga shafeeco Rabbigaa." Wuxuu odhan doonaa, "Uma qalmo arrintan, laakiin u taga Ibraahiim waayo isagu waa Khaliilka Raxmaanka." Way u tagi doonaan Ibraahiim, wuxuuna odhan doonaa, "Uma qalmo arrintan, laakiin u taga Muuse waayo isagu waa kii Allah si toos ah ula hadlay." Markaasay u tagi doonaan Muuse, wuxuuna odhan doonaa, "Uma qalmo arrintan, laakiin u taga Ciise waayo isagu waa Ruuxda Allah iyo Kalimaddiisa." Way u tagi doonaan Ciise, wuxuuna odhan doonaa, "Uma qalmo arrintan, laakiin u taga Muxammad." Way ii imaan doonaan, anna waxaan odhan doonaa, "Anigu waan u qalmaa." Markaas ayaan Rabbigay ogolaansho weydiisan doonaa, waa la ii ogolaan doonaa, waxaana la ii waxyoon doonaa ammaanno aanan hadda garanayn. Kuwaas ayaan ku ammaani doonaa, waanan u sujuudi doonaa. Markaas baa la odhan doonaa, "Muxammadow, madaxaaga kor u qaad, oo hadal, waa lagaa maqli doonaaye; oo weydiiso, waa lagu siin doonaaye; oo shafeeco, waa lagaa aqbali doonaaye." Waxaan odhan doonaa, "Rabbiyow, Ummaddayda! Ummaddayda!" Markaas baa la odhan doonaa, "Tag oo Naarta ka soo saar cid kasta oo qalbigeeda ku leh iimaan culayskiisu le'eg yahay xabbad shaciir ah." Waan tegi doonaa oo waan samayn doonaa, markaas ayaan soo noqon doonaa oo ku ammaani doonaa ammaannadaas, waanan u sujuudi doonaa. Markaas baa la odhan doonaa, "Muxammadow, madaxaaga kor u qaad, oo hadal, waa lagaa maqli doonaaye; oo weydiiso, waa lagu siin doonaaye; oo shafeeco, waa lagaa aqbali doonaaye." Waxaan odhan doonaa, "Rabbiyow, Ummaddayda! Ummaddayda!" Waxaa la odhan doonaa, "Tag oo ka soo saar cid kasta oo qalbigeeda ku leh iimaan culayskiisu le'eg yahay qudhaanj yar ama xabbad khardal ah." Waan tegi doonaa oo waan samayn doonaa, markaas ayaan soo noqon doonaa oo ku ammaani doonaa ammaannadaas, waanan u sujuudi doonaa. Waxaa la odhan doonaa, "Muxammadow, madaxaaga kor u qaad, oo hadal, waa lagaa maqli doonaaye; oo weydiiso, waa lagu siin doonaaye; oo shafeeco, waa lagaa aqbali doonaaye." Waxaan odhan doonaa, "Rabbiyow, Ummaddayda!" Markaas wuxuu odhan doonaa, "Tag oo soo saar cid kasta oo qalbigeeda ku leh iimaan xitaa haddii uu yahay kan ugu yar ee xabbad khardal ah. Ka soo saar Naarta." Waan tegi doonaa oo waan samayn doonaa.'" Markaan ka soo baxnay Anas agtiisa, waxaan ku idhi qaar ka mid ah asxaabtayda, "Aan soo marno Al-Xasan oo ku dhuumanaya guriga Abii Khaliifa, aan weydiisanno inuu nooga warramo wixii Anas bin Maalik noo sheegay." Markaasaan u tagnay, salaannay, wuuna noo ogolaaday. Waxaan ku nidhi, "Abuu Saciid! Waxaan kaaga nimid walaalkaa Anas Bin Maalik, wuxuuna nooga warramay Xadiis ku saabsan shafeecada oo aan hore loo maqlin." Wuxuu yidhi, "Waa maxay?" Markaasaan u sheegnay Xadiiskii, waxaanan nidhi, "Halkan buu ku joogsaday." Wuxuu yidhi, "Markaas maxaa dhacay?" Waxaan nidhi, "Waxba kuma darin." Wuxuu yidhi, Anas wuxuu ii sheegay Xadiiskan labaatan sano ka hor markuu wiil yaraa. Ma garanayo inuu illaaway iyo inuu neceb yahay inaad ku tiirsanaataan wuxuu yidhi." Waxaan nidhi, "Abuu Saciid! Noo sheeg." Wuu dhoola-caddeeyey oo yidhi, "Bini'aadamka waxaa loo abuuray mid degdeg badan. Uma aan sheegin arrintan inaan doonayey inaan idin ogeysiiyo mooyaane. Anas wuxuu ii sheegay siduu idiinku sheegay, wuxuuna yidhi Nebigu ﷺ wuxuu ku daray: 'Markaas ayaan soo noqonayaa markii afraad, waanan ku ammaanayaa ammaannadaas, waanan u sujuudayaa. Waxaa la i odhan doonaa, "Muxammadow, madaxaaga kor u qaad, oo hadal, waa lagaa maqli doonaaye; oo weydiiso, waa lagu siin doonaaye; oo shafeeco, waa lagaa aqbali doonaaye." Waxaan odhan doonaa, "Rabbiyow, ii ogolow inaan u shafeeceeyo cid kasta oo tidhi, 'Laa ilaaha illallaah'." Markaas Allah wuxuu odhan doonaa, "Izzadayda, Jalalayga, Kibriyaaygayda, iyo Casmadayda, waxaan Naarta ka soo saarayaa cid kasta oo tidhi: 'Laa ilaaha illallaah'."
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Shafeecada Nebi ﷺ waxay dhacdaa idanka Alle, waxayna gaartaa mu’miniinta.
In qof kale loo baryo gargaar ama dembi-dhaaf; lama aqbalo ilaa Alle idmo.
Saaxiib aad isugu dhow; werintan ayaa Ibraahim sidaas ugu tilmaamaysa.
Hadal tusaale ah oo tilmaamaya xitaa iimaan aad u yar.
Culimadii hore, sida Ibnu Xajar, waxay halkan ka fahmeen in shafeecada weyn ee Maalinta Qiyaame ay dhacdo oo keliya idanka Alle. Codsiyada soo noqnoqda waxay muujinayaan maqaamka gaarka ah ee Muxammad ﷺ iyo naxariista Alle u hayo dadka iimaanka leh, xitaa haddii iimaankoodu yar yahay. Qoraalku ma dhigayo qirashada iimaanka marmarsiinyo lagu fududaysto dembiyada: shafeecadu Alle ayay u sugnaatay, waxayna u dhacdaa sida xukunkiisu yahay.
- Alle ka bari naxariis, kuna kalsoonow in shafeecadu dhacdo oo keliya marka uu idmo.
- Iimaanka iyo qirashada iimaanka ku dadaal, kuna muuji cibaado iyo akhlaaq wanaagsan.
- Naxariista Alle ka rajee, balse rajadaas ha uga dhigin sabab aad dembiyada u fududaysato.
Werintan Anas laga soo weriyey iyaduna waxay ka hadlaysaa shafeecada, sidaas darteedna si toos ah ayay mawduuca u kaabaysaa.
Sahih al-Bukhari · #7511 (Sahih)Werintani waxay sharraxaysaa qofkii ugu dambeeyey ee Naarta ka soo baxa iyo naxariista Alle ee Maalinta Qiyaame.
Sahih al-Bukhari · #7374 (Sahih)Xadiiskan isaguna wuxuu ka hadlayaa aakhirka dadka Naarta laga xoreeyo.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.