Sahih Muslim, xadiiska 4607
Waxaa weriyey Abdullah ibn Abbas. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Abdullah ibn Abbas
Sahih Muslim guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ، حُمَيْدٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ رَافِعٍ - قَالَ ابْنُ رَافِعٍ وَابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ، أَخْبَرَهُ مِنْ، فِيهِ إِلَى فِيهِ قَالَ انْطَلَقْتُ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَبَيْنَا أَنَا بِالشَّأْمِ إِذْ جِيءَ بِكِتَابٍ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى هِرَقْلَ يَعْنِي عَظِيمَ الرُّومِ - قَالَ - وَكَانَ دِحْيَةُ الْكَلْبِيُّ جَاءَ بِهِ فَدَفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ عَظِيمُ بُصْرَى إِلَى هِرَقْلَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَلْ هَا هُنَا أَحَدٌ مِنْ قَوْمِ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ قَالُوا نَعَمْ - قَالَ - فَدُعِيتُ فِي نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَدَخَلْنَا عَلَى هِرَقْلَ فَأَجْلَسَنَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا مِنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا . فَأَجْلَسُونِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَجْلَسُوا أَصْحَابِي خَلْفِي ثُمَّ دَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ لَهُ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنِ الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ . قَالَ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَايْمُ اللَّهِ لَوْلاَ مَخَافَةَ أَنْ يُؤْثَرَ عَلَىَّ الْكَذِبُ لَكَذَبْتُ . ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ سَلْهُ كَيْفَ حَسَبُهُ فِيكُمْ قَالَ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو حَسَبٍ قَالَ فَهَلْ كَانَ مِن�� آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ لاَ . قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لاَ . قَالَ وَمَنْ يَتَّبِعُهُ أَشْرَافُ النَّاسِ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ . قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قَالَ قُلْتُ لاَ بَلْ يَزِيدُونَ . قَالَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ سَخْطَةً لَهُ قَالَ قُلْتُ لاَ . قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ . قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قَالَ قُلْتُ تَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالاً يُصِيبُ مِنَّا وَنُصِيبُ مِنْهُ . قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لاَ . وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لاَ نَدْرِي مَا هُوَ صَانِعٌ فِيهَا . قَالَ فَوَاللَّهِ مَا أَمْكَنَنِي مِنْ كَلِمَةٍ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرَ هَذِهِ . قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قَالَ قُلْتُ لاَ . قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ حَسَبِهِ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو حَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي أَحْسَابِ قَوْمِهَا . وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ فِي آبَائِهِ مَلِكٌ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ . فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ . وَسَأَلْتُكَ عَنْ أَتْبَاعِهِ أَضُعَفَاؤُهُمْ أَمْ أَشْرَافُهُمْ فَقُلْتَ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ . وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ . فَقَدْ عَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ يَذْهَبَ فَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ . وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَهُ سَخْطَةً لَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ . وَكَذَلِكَ الإِيمَانُ إِذَا خَالَطَ بَشَاشَةَ الْقُلُوبِ . وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ . وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ فَزَعَمْتَ أَنَّكُمْ قَدْ قَاتَلْتُمُوهُ فَتَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سِجَالاً يَنَالُ مِنْكُمْ وَتَنَالُونَ مِنْهُ . وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى ثُمَّ تَكُونُ لَهُمُ الْعَاقِبَةُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ لاَ يَغْدِرُ . وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لاَ تَغْدِرُ . وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ . فَقُلْتُ لَوْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ ائْتَمَّ بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ . قَالَ ثُمَّ قَالَ بِمَ يَأْمُرُ كُمْ قُلْتُ يَأْمُرُنَا بِالصَّلاَةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّلَةِ وَالْعَفَافِ قَالَ إِنْ يَكُنْ مَا تَقُولُ فِيهِ حَقًّا فَإِنَّهُ نَبِيٌّ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَمْ أَكُنْ أَظُنُّهُ مِنْكُمْ وَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لأَحْبَبْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمَيْهِ وَلَيَبْلُغَنَّ مُلْكُهُ مَا تَحْتَ قَدَمَىَّ . قَالَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ " بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلاَمٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الإِسْلاَمِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ وَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الأَرِيسِيِّينَ وَ { يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لاَ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ وَلاَ نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلاَ يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ} فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ ارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ عِنْدَهُ وَكَثُرَ اللَّغْطُ وَأَمَرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا . قَالَ فَقُلْتُ لأَصْحَابِي حِينَ خَرَجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ لَيَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الأَصْفَرِ - قَالَ - فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا بِأَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَىَّ الإِسْلاَمَ .
Waxaa nooga warramay Isxaaq bin Ibraahiim Al-Xansali, Ibnu Abii Cumra, Maxamed bin Raafic, iyo Cabd bin Xumayd — ereyaduna waa kuwa Ibnu Raafic — Ibnu Raafic iyo Ibnu Abii Cumra waxay yiraahdeen: 'Waa noo warramay,' labada kalena waxay yiraahdeen: 'Waa noo sheegay Cabdir-Rasaaq.' Wuxuu noo sheegay Macmar, kaasoo ka weriyey Az-Zuhri, kaasoo ka weriyey Cubaydullaahi bin Cabdullaahi bin Cutbah, kaasoo ka weriyey Ibnu Cabbaas, in Abuu Sufyaan uu si fool-ka-fool ah ugu warramay. Wuxuu yiri: 'Waxaan safar u aaday xilligii heshiiska ee dhexmaray aniga iyo Rasuulka Allah ﷺ. Anigoo jooga Shaam (Suuriya), ayaa warqad ka timid Rasuulka Allah ﷺ loo keenay Hiraql (Heraclius), Boqorka weyn ee Roomaanka. Waxaa keenay Dixyah Al-Kalbi wuxuuna u dhiibay madaxa Basra, isna wuxuu u gudbiyey Hiraql. Hiraql wuxuu yiri:
"Ma jiraa qof ka mid ah dadka ninkan sheeganaya inuu Nabi yahay?" Waxay yiraahdeen: "Haa." Markaas ayaa la ii yeeray aniga iyo koox reer Qureysh ah. Waan galnay meeshii Hiraql joogay wuxuuna naga fariisiyey hortiisa. Wuxuu yiri: "Midkee idinka mid ah ayaa nasab ahaan ugu dhow ninkan sheeganaya inuu Nabi yahay?" Abuu Sufyaan wuxuu yiri: "Aniga." Markaas ayay i fariisiyeen hortiisa, asxaabtaydana dabadeyda. Kadib wuxuu u yeeray turjumaankiisii wuxuuna ku yiri: "U sheeg inaan ninkan wax ka weydiin doono ninka sheeganaya inuu Nabi yahay. Hadduu been iga sheego, beeniya." Abuu Sufyaan wuxuu yiri: 'Wallahi, haddaanay jirin cabsida ah in beenta la igu eedeeyo, waan been sheegi lahaa.' Kadib wuxuu turjumaankiisii ku yiri: "Weydii nasabkiisu sidee buu idiinku dhex yahay?" Waxaan iri: "Wuxuu nagu leeyahay nasab sharaf leh." Wuxuu yiri: "Aabbayaashiis ma waxaa ka mid ahaa boqor?" Waxaan iri: "Maya." Wuxuu yiri: "Ma ku eedeyn jirteen beenta intaanu oran wuxuu yiri?" Waxaan iri: "Maya." Wuxuu yiri: "Yaa raaca, dadka sharafta leh mise kuwa liita?" Waxaan iri: "Kuwa liita." Wuxuu yiri: "Ma sii badanayaan mise way yaraanayaan?" Waxaan iri: "Maya, ee way sii badanayaan." Wuxuu yiri: "Qof ma ka riddoobaa diintiisa markuu galo kadib isagoo ka carooday?" Waxaan iri: "Maya." Wuxuu yiri: "Ma la dagaallanteen?" Waxaan iri: "Haa." Wuxuu yiri: "Sidee buu ahaa dagaalkiinnu?" Waxaan iri: "Dagaalka dhexmaray annaga iyo isagu waa mid is-beddel ah; mar isagaa naga adkaada, marna annagaa ka adkaana." Wuxuu yiri: "Ma khiyaameeyaa?" Waxaan iri: "Maya. Haddase waxaan ku jirnaa heshiis mana garanayno waxa uu samayn doono." Abuu Sufyaan wuxuu yiri: 'Wallahi, ma helin eray aan ku daro wax aan tan ahayn.' Wuxuu yiri: "Qof ma yiri hadalkan isaga hortii?" Waxaan iri: "Maya." Wuxuu turjumaankiisii ku yiri: "U sheeg: Waxaan ku weydiiyey nasabkiisa, waxaadna sheegtay inuu sharaf leeyahay, sidaas oo kalena Rususha waxaa laga soo diraa nasabyada ugu sharafka badan ee qoomkooda. Waxaan ku weydiiyey in aabbayaashiis boqor ka mid ahaa, waxaadna tiri maya. Hadduu boqor ka mid ahaan lahaa aabbayaashiis, waxaan dhihi lahaa waa nin doonaya boqortooyadii aabbayaashiis. Waxaan ku weydiiyey kuwa raaca inay yihiin kuwo liita ama sharaf leh, waxaadna tiri waa kuwo liita, iyaguna waa kuwa raaca Rususha. Waxaan ku weydiiyey inaad beenta ku eedeyn jirteen intaanu hadlin, waxaadna tiri maya. Waxaan ogaaday inuusan dadka been ka sheegeen kadibna Allah been ka sheegeen. Waxaan ku weydiiyey in qof ka riddoobo diintiisa markuu galo kadib, waxaadna tiri maya. Sidaas oo kale ayaa Iimaanku marka uu galo farxadda quluubta. Waxaan ku weydiiyey inay badanayaan ama yaraanayaan, waxaadna tiri way badanayaan, sidaas oo kale ayaa Iimaanku yahay ilaa uu ka dhammaystirmo. Waxaan ku weydiiyey inaad la dagaallanteen, waxaadna tiri haa, dagaalkuna waa is-beddel, mar isagaa adkaada marna adinkaa adkaada. Sidaas oo kale ayaa Rususha loo imtixaanaa kadibna guushu iyagay u dambeysaa. Waxaan ku weydiiyey inuu khiyaameeyo, waxaadna tiri maya, sidaas oo kale ayaa Rusushu aanay u khiyaamayn. Waxaan ku weydiiyey in qof hore yiri hadalkan, waxaadna tiri maya. Hadduu qof hore oran lahaa, waxaan dhihi lahaa waa nin raacay hadal hore loo yiri." Kadib wuxuu yiri: "Maxuu amraa?" Waxaan iri: "Wuxuu na amraa Salaadda, Sakada, xiriirinta qaraabada, iyo dhawrsanaanta." Wuxuu yiri: "Haddii waxa aad sheegaysaa run yihiin, hubaal waa Nabi. Waan ogaa inuu soo bixi doono balse kuma aanan fikirayn inuu idinka mid noqon doono. Haddaan ogaan lahaa inaan gaari karo, waan jeclaan lahaa inaan la kulmo; haddaan agtiisa joogi lahaana, lugahiisa ayaan dhaqi lahaa. Boqortooyadiisuna waxay gaari doontaa meesha cagahaygu taagan yihiin." Kadib wuxuu dalbaday warqaddii Rasuulka Allah ﷺ wuuna akhriyey. Waxaa ku qornaa: "Magaca Allah, ee Naxariista Badan, ee Naxariista Gaarka ah. Ka timid Maxamed, Rasuulka Allah, kuna socota Hiraql, Boqorka weyn ee Roomaanka. Nabadgelyo korkiisa ha ahaato ciddii raacda hanuunka. Intaas kadib, waxaan kuugu yeerayaa baaqa Islaamka. Islaam noqo waad badbaadaysaa. Islaam noqo Allah wuxuu ku siinayaa laba jeer ajarkaaga. Haddaad jeedsatana, waxaa korkaaga ah dembiga Ariisiyiinta (shaqaalaha). 'Ehelu Kitaabow, kaalaya eray siman oo dhexdeenna ah: inaan caabudin wax aan Allah ahayn, aanan waxna la wadaajin, qaarkkeen qaarka kale rabbiyo ka dhigan Allah sokadiis.' Hadday jeedsadaan, dhaha: 'Markhaati ka noqda inaan Muslimiin nahay.'" Markuu dhammeeyey akhriska warqadda, codad baa kor u kacay agtiisa, buuq badanna waa dhacay, wuxuuna amray in nala saaro. Waxaan asxaabtayda ku iri markaan soo baxnay: 'Arrinka Ibnu Abii Kabsha wuu weynaaday! Boqorka Banii Al-Asfar (Roomaanka) xitaa wuu ka cabsanayaa.' Waxaan ahaa mid huba in arrinka Rasuulka Allah ﷺ uu guuleysan doono ilaa Allah uu Islaamka igu soo geliyo.
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Hiraql wuxuu calaamadaha nebinnimada ka gartay run-sheegnimada Muxammad ﷺ.
Abuu Sufyaan wuxuu ka warramay kulankiisii uu Suuriya kula yeeshay boqor Hiraql xilligii xabbad-joojinta uu la galay Nebiga ﷺ. Hiraql wuxuu wax ka weydiiyey Muxammad ﷺ, dabadeedna wuxuu akhriyey warqaddii uu ku casuumayey Islaamka.
Boqorkii Boqortooyadii Roomaanka Bari, werintana loogu tilmaamay inuu ahaa xukuma Roomaanka.
Waa sadaqo waajib ah oo Muslimiintu bixiyaan marka shuruudo cayiman la buuxiyo.
Waa ballan ama heshiis nabadeed oo la galay, waana in la oofiyaa.
Culimada hore waxay su'aalihii Hiraql ka soo qaateen in run-sheegnimada ka horraysay nebinnimada, taageerayaasha ku adkaysta, iyo oofinta heshiisyadu ay yihiin calaamado muujinaya kalsoonida rasuulka. Werintani waxay sidoo kale tilmaamaysaa in tirada mu'miniintu kordhi karto, rasuulladuna ay maraan imtixaanno ka hor inta aan guusha ugu dambaysa iman. Baaqa salaadda, sakada, xiriirka qaraabada iyo dhawrsanaantu wuxuu muujinayaa in iimaanku ku xidhan yahay cibaado iyo akhlaaq wanaagsan.
- Runta ku hadal, xataa marka aanay dani kuugu jirin.
- Oofi ballamaha iyo heshiisyada, xataa dadka aad isku khilaafsan tihiin.
- Iimaankaaga ku muuji salaadda, daryeelka qoyska iyo dhawrsanaanta.
Nuqulkanina wuxuu ka warramayaa su'aalihii Hiraql weydiiyey Abuu Sufyaan iyo qiimayntiisii calaamadaha nebinnimada.
Sahih Muslim · #4609 (Sahih)Werintani waxay xusaysaa in Nebigu ﷺ waraaqo u diray madaxda, taasoo la xidhiidha warqaddii uu Hiraql u diray.
Sahih al-Bukhari · #2 (Sahih)Werinta caanka ah ee ku saabsan niyaddu waxay adkaynaysaa in iimaanka iyo camalku u baahan yihiin niyad daacad ah.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.