Kitaabka Fadaa'ilka · Sahih Muslim

Sahih Muslim, xadiiska 6165

Waxaa weriyey Ubayy ibn Ka'b. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Kitaabka Fadaa'ilka
صحيح مسلم
Yaa weriyey?

Waxaa weriyey Ubayy ibn Ka'b

Sahih (lagu kalsoon yahay)

Sahih Muslim guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّهُ بَيْنَمَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِي قَوْمِهِ يُذَكِّرُهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ وَأَيَّامُ اللَّهِ نَعْمَاؤُهُ وَبَلاَؤُهُ إِذْ قَالَ مَا أَعْلَمُ فِي الأَرْضِ رَجُلاً خَيْرًا أَوْ أَعْلَمَ مِنِّي ‏.‏ قَالَ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ إِنِّي أَعْلَمُ بِالْخَيْرِ مِنْهُ أَوْ عِنْدَ مَنْ هُوَ إِنَّ فِي الأَرْضِ رَجُلاً هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ ‏.‏ قَالَ يَا رَبِّ فَدُلَّنِي عَلَيْهِ ‏.‏ قَالَ فَقِيلَ لَهُ تَزَوَّدْ حُوتًا مَالِحًا فَإِنَّهُ حَيْثُ تَفْقِدُ الْحُوتَ ‏.‏ قَالَ فَانْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَعُمِّيَ عَلَيْهِ فَانْطَلَقَ وَتَرَكَ فَتَاهُ فَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمَاءِ فَجَعَلَ لاَ يَلْتَئِمُ عَلَيْهِ صَارَ مِثْلَ الْكُوَّةِ قَالَ فَقَالَ فَتَاهُ أَلاَ أَلْحَقُ نَبِيَّ اللَّهِ فَأُخْبِرَهُ قَالَ فَنُسِّيَ ‏.‏ فَلَمَّا تَجَاوَزَا قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا ‏.‏ قَالَ وَلَمْ يُصِبْهُمْ نَصَبٌ حَتَّى تَجَاوَزَا ‏.‏ قَالَ فَتَذَكَّرَ قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا ‏.‏ قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي ‏.‏ فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا فَأَرَاهُ مَكَانَ الْحُوتِ قَالَ هَا هُنَا وُصِفَ لِي ‏.‏ قَالَ فَذَهَبَ يَلْتَمِسُ فَإِذَا هُوَ بِالْخَضِرِ مُسَجًّى ثَوْبًا مُسْتَلْقِيًا عَلَى الْقَفَا أَوْ قَالَ عَلَى حَلاَوَةِ الْقَفَا قَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ ‏.‏ فَكَشَفَ الثَّوْبَ عَنْ وَجْهِهِ قَالَ وَعَلَيْكُمُ السَّلاَمُ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا مُوسَى ‏.‏ قَالَ وَمَنْ مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ ‏.‏ قَالَ مَجِيءٌ مَا جَاءَ بِكَ قَالَ جِئْتُ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا ‏.‏ قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا ‏.‏ شَىْءٌ أُمِرْتُ بِهِ أَنْ أَفْعَلَهُ إِذَا رَأَيْتَهُ لَمْ تَصْبِرْ ‏.‏ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلاَ أَعْصِي لَكَ أَمْرًا ‏.‏ قَالَ فَإِنِ اتَّبَعْتَنِي فَلاَ تَسْأَلْنِي عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا ‏.‏ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَهَا ‏.‏ قَالَ انْتَحَى عَلَيْهَا ‏.‏ قَالَ لَهُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا ‏.‏ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا ‏.‏ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا لَقِيَا غِلْمَانًا يَلْعَبُونَ ‏.‏ قَالَ فَانْطَلَقَ إِلَى أَحَدِهِمْ بَادِيَ الرَّأْىِ فَقَتَلَهُ فَذُعِرَ عِنْدَهَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ ذَعْرَةً مُنْكَرَةً ‏.‏ قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ هَذَا الْمَكَانِ ‏"‏ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى مُوسَى لَوْلاَ أَنَّهُ عَجَّلَ لَرَأَى الْعَجَبَ وَلَكِنَّهُ أَخَذَتْهُ مِنْ صَاحِبِهِ ذَمَامَةٌ ‏.‏ قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَىْءٍ بَعْدَهَا فَلاَ تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا ‏.‏ وَلَوْ صَبَرَ لَرَأَى الْعَجَبَ - قَالَ وَكَانَ إِذَا ذَكَرَ أَحَدًا مِنَ الأَنْبِيَاءِ بَدَأَ بِنَفْسِهِ ‏"‏ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَ��َلَى أَخِي كَذَا رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا - ‏"‏ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ لِئَامًا فَطَافَا فِي الْمَجَالِسِ فَاسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ ‏.‏ قَالَ لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا ‏.‏ قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ وَأَخَذَ بِثَوْبِهِ ‏.‏ قَالَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا أَمَّا السَّفِينَةُ فَكَانَتْ لِمَسَاكِينَ يَعْمَلُونَ فِي الْبَحْرِ إِلَى آخِرِ الآيَةِ ‏.‏ فَإِذَا جَاءَ الَّذِي يُسَخِّرُهَا وَجَدَهَا مُنْخَرِقَةً فَتَجَاوَزَهَا فَأَصْلَحُوهَا بِخَشَبَةٍ وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَطُبِعَ يَوْمَ طُبِعَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ قَدْ عَطَفَا عَلَيْهِ فَلَوْ أَنَّهُ أَدْرَكَ أَرْهَقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا فَأَرَدْنَا أَنْ يُبَدِّلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا ‏.‏ وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلاَمَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُ ‏"‏ ‏.‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ ‏.‏

Tarjumaad

Ubayy bin Kacb wuxuu nooga warramay inuu maqlay Rasuulka Allah ﷺ oo leh:

"Musa (naxariis korkiisa ha ahaato) wuxuu dadkiisa xusuusinayay Ayaamaha Allah (nicmooyinkiisa iyo imtixaannadiisa). Markaas buu yidhi: 'Ma garanayo qof dhulka jooga oo iga cilmi badan ama iga khayr badan.' Allah baa u waxyooday: 'Anigu waan ka ogahay kan khayrka badan, waxaana jira nin dhulka jooga oo kaa cilmi badan.' Musa wuxuu yidhi: 'Rabbiyow, ii tilmaan isaga.' Waxaa lagu yidhi: 'Qaado kalluun milix leh, meeshaad ku weydo kalluunkaas baad ka heli doontaa.' Markaas bay isaga iyo wiilkiisii yaraa safreen ilaa ay gaareen Dhagaxii, halkaasna way ku wareereen. Musa wuu sii socday, wiilkii yaraana wuu ka tagay. Kalluunkii baa biyaha ku dhaqdhaqaaqay, biyihiina waxay noqdeen sidii taag oo kale. Wiilkii yaraa wuxuu yidhi: 'Ma u laabtaa Nabiga Allah si aan ugu warramo?' Balse waa la illowsiiyay. Markay dhaafeen meeshii, Musa wuxuu wiilkii ku yidhi: 'Keen qadadeennii, safarkan daal badan baan kala kulanney.' Daalkuna kuma dhicin ilaa ay dhaafaan meeshii loogu talagalay. Wiilkii baa xusuustay oo yidhi: 'Ma xusuusataa markaan Dhagaxii tagnay? Anigu waan illaabay kalluunkii, Shaydaan baa iga illowsiiyay inaan xuso, wuxuuna badda ka sameeyay dariiq yaab leh!' Musa wuxuu yidhi: 'Taasi waa tii aan raadinaynay.' Markaas bay raadkoodii dib ugu noqdeen, wiilkiina wuxuu tusay meeshii kalluunku ka baxay. Musa wuxuu yidhi: 'Halkan baa la iigu sifeeyay.' Wuu tegey si uu u raadiyo, wuxuuna arkay Khadir oo dhar huwan, dhabarka u jiifa. Wuxuu yidhi: 'As-salaamu Calaykum.' Khadir wuxuu ka qaaday dharkii wejigiisa, wuxuuna yidhi: 'Wa Calaykumus-salaam! Adigu waa kuma?' Wuxuu yidhi: 'Anigu waa Musa.' Wuxuu yidhi: 'Keebaa tahay Musa?' Wuxuu yidhi: 'Musihii Reer Israa'iil.' Wuxuu yidhi: 'Maxaa keenay?' Wuxuu yidhi: 'Waxaan u imid inaad i bartid waxa lagugu baray oo hanuun ah.' Khadir wuxuu yidhi: 'Adigu iguma samri kartid. Sideed ugu samri kartaa wax aadan ogeyn? Waxaan sameynayaa amar la i faray, haddaad aragtana ma samri doontid.' Musa wuxuu yidhi: 'Insha'Allah, waad i heli doontaa anigoo samraaya, mana caasin doono amarkaaga.' Khadir wuxuu yidhi: 'Haddaad i raacdo, ha i weydiin wax ilaa aan adiga kuu sheego.' Way ambabaxeen ilaa ay dooni fuuleen, markaas buu dalooliyay. Musa wuxuu yidhi: 'Ma waxaad u daloolisay inaad dadkeeda qarqiso? Wax xun baad samaysay!' Khadir wuxuu yidhi: 'Miyaanan kuu sheegin inaadan igu samri karin?' Musa wuxuu yidhi: 'Ha i canaanan wixii aan illaabay, hana igu adkeynin amarkayga.' Way sii socdeen ilaa ay la kulmeen wiilal ciyaaraya. Khadir wuxuu qabtay mid ka mid ah oo si badheedh ah buu u dilay. Musa (naxariis korkiisa ha ahaato) aad buu u naxay, wuxuuna yidhi: 'Ma naf daahir ah baad dishay iyadoo aan naf kale dilin? Wax munkar ah baad samaysay!' Rasuulka Allah ﷺ wuxuu yidhi: 'Naxariista Allah korkayaga iyo Musa ha ahaato. Hadduu samro wuxuu arki lahaa yaab, laakiin cabsida canaanta saaxiibkiis baa qabatay.' Musa wuxuu yidhi: 'Haddaan wax ku weydiiyo tan dabadeed, ha ila socon; waad iga cudur heshay.' Rasuulku ﷺ wuxuu yidhi: 'Hadduu samri lahaa wuxuu arki lahaa yaab.' (Weriye wuxuu yidhi: Mar kasta oo uu Nabi xuso, wuxuu ku bilaabi jiray naftiisa: 'Naxariista Allah korkayaga iyo walaalkay hebel ha ahaato.') Way sii socdeen ilaa ay yimaadeen tuulo dadkeedu bakhayl yihiin. Waxay mareen fagaarayaasha, waxayna weydiisteen martiqaad, laakiin way diideen inay martiqaadaan. Waxay ka heleen derbi burbur ku dhow, markaas buu toosiyay. Musa wuxuu yidhi: 'Haddaad doonto mushaar baad ka qaadan lahayd.' Khadir wuxuu yidhi: 'Tani waa kala-taggeennii.' Wuxuu qabtay dharkiisa, wuxuuna yidhi: 'Waan kuu fasiri doonaa wixii aadan u samri karin. Doonidu waxay lahayd masaakiin badda ka shaqeysa... ilaa dhamaadka Aayadda. Markuu yimaado kan xoogga ku qaata, wuxuu ka helaa iyadoo burbursan, markaas buu dhaafaa, kadibna alwaax bay ku dayactiraan. Wiilkuna maalintuu dhashayba gaal buu ahaa, waalidkiisuna way jeclaayeen. Hadduu qaangaari lahaa wuxuu ku khasbi lahaa xadgudub iyo gaalnimo. Waxaan doonnay in Rabbigood u beddelo mid ka daahirsan oo ka naxariis badan. Derbiguna wuxuu lahaa laba wiil oo agoon ah oo magaalada deggan, hoostiisana...

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Musa ﷺ wuxuu ina barayaa in aqoontu ka ballaaran tahay waxa qof keli ahi haysto.

Erayada adag oo la sharxay
Maalmaha Alle

Nicmooyinka iyo imtixaannada Alle ee dadku la kulmaan.

Al-Khidr

Addoonkii Alle siiyey aqoon gaar ah ee Musa la kulmay.

Samir

Inaad is-xakamayso oo aad sugto sharraxaad marka aadan weli garanayn xaaladda oo dhan.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimada hore waxay carrabka ku adkeeyeen in aqoontu tahay nicmo Alle bixiyo, qofkuna uusan wax walba ogaanayn sababta oo keliya ah inuu wax badan yaqaan. Musa ﷺ si khushuuc leh ayuu aqoon u doontay, halka al-Khidr uu baray inuusan dhacdooyinka laga xukumin inta aan la garan asalka qarsoon. Culimadu sidoo kale waxay tilmaameen in su’aalaha Musa ay ka yimaadeen waajibkiisa ah inuu diido xumaanta daran; sidaas darteed qisadu ma barayso in dulmiga si aamusan loo daawado. Falalka gaarka ah ee al-Khidr waxaa ku hagayey waxyi Alle, mana aha oggolaansho guud oo dadka loogu fasaxayo inay dadka kale waxyeelleeyaan.

Casharrada maanta
  1. Qir waxa aadan weli aqoon, oo khubarada weydii sharraxaad ka hor intaadan gunaanad gaarin.
  2. Marka xaaladdu u muuqato mid aan la fahmi karin, marka hore raadi xog la isku hallayn karo, go’aankana dib u dhig.
  3. Aqoonta si khushuuc leh ula wadaag dadka, oo qir in Alle dadka siiyo aqoon iyo garasho kala duwan.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.