Sahih al-Bukhari, hadithi 2468
Imepokelewa na Abdullah ibn Abbas. Maandishi ya Kiarabu pamoja na tafsiri na maelezo yetu.
Imesimuliwa na Abdullah ibn Abbas
Sahih al-Bukhari kwa ujumla inachukuliwa kuwa yenye kuaminika.
Riwaya
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمْ أَزَلْ حَرِيصًا عَلَى أَنْ أَسْأَلَ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ الْمَرْأَتَيْنِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللَّتَيْنِ قَالَ اللَّهُ لَهُمَا {إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا} فَحَجَجْتُ مَعَهُ فَعَدَلَ وَعَدَلْتُ مَعَهُ بِالإِدَاوَةِ، فَتَبَرَّزَ حَتَّى جَاءَ، فَسَكَبْتُ عَلَى يَدَيْهِ مِنَ الإِدَاوَةِ، فَتَوَضَّأَ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنِ الْمَرْأَتَانِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللَّتَانِ قَالَ لَهُمَا {إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ} فَقَالَ وَاعَجَبِي لَكَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ عَائِشَةُ وَحَفْصَةُ، ثُمَّ اسْتَقْبَلَ عُمَرُ الْحَدِيثَ يَسُوقُهُ، فَقَالَ إِنِّي كُنْتُ وَجَارٌ لِي مِنَ الأَنْصَارِ فِي بَنِي أُمَيَّةَ بْنِ زَيْدٍ، وَهْىَ مِنْ عَوَالِي الْمَدِينَةِ، وَكُنَّا نَتَنَاوَبُ النُّزُولَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيَنْزِلُ يَوْمًا وَأَنْزِلُ يَوْمًا، فَإِذَا نَزَلْتُ جِئْتُهُ مِنْ خَبَرِ ذَلِكَ الْيَوْمِ مِنَ الأَمْرِ وَغَيْرِهِ، وَإِذَا نَزَلَ فَعَلَ مِثْلَهُ، وَكُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ نَغْلِبُ النِّسَاءَ، فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى الأَنْصَارِ إِذَا هُمْ قَوْمٌ تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ، فَطَفِقَ نِسَاؤُنَا يَأْخُذْنَ مِنْ أَدَبِ نِسَاءِ الأَنْصَارِ، فَصِحْتُ عَلَى امْرَأَتِي، فَرَاجَعَتْنِي، فَأَنْكَرْتُ أَنْ تُرَاجِعَنِي، فَقَالَتْ وَلِمَ تُنْكِرُ أَنْ أُرَاجِعَكَ فَوَاللَّهِ إِنَّ أَزْوَاجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيُرَاجِعْنَهُ، وَإِنَّ إِحْدَاهُنَّ لَتَهْجُرُهُ الْيَوْمَ حَتَّى اللَّيْلِ. فَأَفْزَعَنِي، فَقُلْتُ خَابَتْ مَنْ فَعَلَ مِنْهُنَّ بِعَظِيمٍ. ثُمَّ جَمَعْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي، فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ أَىْ حَفْصَةُ، أَتُغَاضِبُ إِحْدَاكُنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْيَوْمَ حَتَّى اللَّيْلِ فَقَالَتْ نَعَمْ. فَقُلْتُ خَابَتْ وَخَسِرَتْ، أَفَتَأْمَنُ أَنْ يَغْضَبَ اللَّهُ لِغَضَبِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم فَتَهْلِكِينَ لاَ تَسْتَكْثِرِي عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ تُرَاجِعِيهِ فِي شَىْءٍ وَلاَ تَهْجُرِيهِ، وَاسْأَلِينِي مَا بَدَا لَكِ، وَلاَ يَغُرَّنَّكِ أَنْ كَانَتْ جَارَتُكِ هِيَ أَوْضَأَ مِنْكِ وَأَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ يُرِيدُ عَائِشَةَ ـ وَكُنَّا تَحَدَّثْنَا أَنَّ غَسَّانَ تُنْعِلُ النِّعَالَ لِغَزْوِنَا، فَنَزَلَ صَاحِبِي يَوْمَ نَوْبَتِهِ فَرَجَعَ عِشَاءً، فَضَرَبَ بَابِي ضَرْبًا شَدِيدًا، وَقَالَ أَنَائِمٌ هُوَ فَفَزِعْتُ فَخَرَجْتُ إِلَيْهِ. وَقَالَ حَدَثَ أَمْرٌ عَظِيمٌ. قُلْتُ مَا هُوَ أَجَاءَتْ غَسَّانُ قَالَ لاَ، بَلْ أَعْظَمُ مِنْهُ وَأَطْوَلُ، طَلَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ. قَالَ قَدْ خَابَتْ حَفْصَةُ وَخَسِرَتْ، كُنْتُ أَظُنُّ أَنَّ هَذَا يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ، فَجَمَعْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي، فَصَلَّيْتُ صَلاَةَ الْفَجْرِ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ مَشْرُبَةً لَهُ فَاعْتَزَلَ فِيهَا، فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ، فَإِذَا هِيَ تَبْكِي. قُلْتُ مَا يُبْكِيكِ أَوَلَمْ أَكُنْ حَذَّرْتُكِ أَطَلَّقَكُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لاَ أَدْرِي هُوَ ذَا فِي الْمَشْرُبَةِ. فَخَرَجْتُ، فَجِئْتُ الْمِنْبَرَ، فَإِذَا حَوْلَهُ رَهْطٌ يَبْكِي بَعْضُهُمْ، فَجَلَسْتُ مَعَهُمْ قَلِيلاً ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ، فَجِئْتُ الْمَشْرُبَةَ الَّتِي هُوَ فِيهَا فَقُلْتُ لِغُلاَمٍ لَهُ أَسْوَدَ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ. فَدَخَلَ، فَكَلَّمَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ خَرَجَ، فَقَالَ ذَكَرْتُكَ لَهُ، فَصَمَتَ، فَانْصَرَفْتُ حَتَّى جَلَسْتُ مَعَ الرَّهْطِ الَّذِينَ عِنْدَ الْمِنْبَرِ، ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ فَجِئْتُ، فَذَكَرَ مِثْلَهُ، فَجَلَسْتُ مَعَ الرَّهْطِ الَّذِينَ عِنْدَ الْمِنْبَرِ، ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ فَجِئْتُ الْغُلاَمَ. فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ. فَذَكَرَ مِثْلَهُ، فَلَمَّا وَلَّيْتُ مُنْصَرِفًا، فَإِذَا الْغُلاَمُ يَدْعُونِي قَالَ أَذِنَ لَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَدَخَلْتُ عَلَيْهِ، فَإِذَا هُوَ مُضْطَجِعٌ عَلَى رِمَالِ حَصِيرٍ لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فِرَاشٌ، قَدْ أَثَّرَ الرِّمَالُ بِجَنْبِهِ، مُتَّكِئٌ عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ حَشْوُهَا لِيفٌ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ، ثُمَّ قُلْتُ وَأَنَا قَائِمٌ طَلَّقْتَ نِسَاءَكَ فَرَفَعَ بَصَرَهُ إِلَىَّ، فَقَالَ " لاَ ". ثُمَّ قُلْتُ ـ وَأَنَا قَائِمٌ أَسْتَأْنِسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، لَوْ رَأَيْتَنِي، وَكُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ نَغْلِبُ النِّسَاءَ، فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى قَوْمٍ تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ، فَذَكَرَهُ، فَتَبَسَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ قُلْتُ لَوْ رَأَيْتَنِي، وَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ، فَقُلْتُ لاَ يَغُرَّنَّكِ أَنْ كَانَتْ جَارَتُكِ هِيَ أَوْضَأَ مِنْكِ وَأَحَبَّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ـ يُرِيدُ عَائِشَةَ ـ فَتَبَسَّمَ أُخْرَى، فَجَلَسْتُ حِينَ رَأَيْتُهُ تَبَسَّمَ، ثُمَّ رَفَعْتُ بَصَرِي فِي بَيْتِهِ، فَوَاللَّهِ مَا رَأَيْتُ فِيهِ شَيْئًا يَرُدُّ الْبَصَرَ غَيْرَ أَهَبَةٍ ثَلاَثَةٍ. فَقُلْتُ ادْعُ اللَّهَ فَلْيُوَسِّعْ عَلَى أُمَّتِكَ، فَإِنَّ فَارِسَ وَالرُّومَ وُسِّعَ عَلَيْهِمْ وَأُعْطُوا الدُّنْيَا، وَهُمْ لاَ يَعْبُدُونَ اللَّهَ، وَكَانَ مُتَّكِئًا. فَقَالَ " أَوَفِي شَكٍّ أَنْتَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ أُولَئِكَ قَوْمٌ عُجِّلَتْ لَهُمْ طَيِّبَاتُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ". فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتَغْفِرْ لِي. فَاعْتَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ الْحَدِيثِ حِينَ أَفْشَتْهُ حَفْصَةُ إِلَى عَائِشَةَ، وَكَانَ قَدْ قَالَ " مَا أَنَا بِدَاخِلٍ عَلَيْهِنَّ شَهْرًا ". مِنْ شِدَّةِ مَوْجَدَتِهِ عَلَيْهِنَّ حِينَ عَاتَبَهُ اللَّهُ. فَلَمَّا مَضَتْ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَبَدَأَ بِهَا، فَقَالَتْ لَهُ عَائِشَةُ إِنَّكَ أَقْسَمْتَ أَنْ لاَ تَدْخُلَ عَلَيْنَا شَهْرًا، وَإِنَّا أَصْبَحْنَا لِتِسْعٍ وَعِشْرِينَ لَيْلَةً، أَعُدُّهَا عَدًّا. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ ". وَكَانَ ذَلِكَ الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ. قَالَتْ عَائِشَةُ فَأُنْزِلَتْ آيَةُ التَّخْيِيرِ فَبَدَأَ بِي أَوَّلَ امْرَأَةٍ، فَقَالَ " إِنِّي ذَاكِرٌ لَكِ أَمْرًا، وَلاَ عَلَيْكِ أَنْ لاَ تَعْجَلِي حَتَّى تَسْتَأْمِرِي أَبَوَيْكِ ". قَالَتْ قَدْ أَعْلَمُ أَنَّ أَبَوَىَّ لَمْ يَكُونَا يَأْمُرَانِي بِفِرَاقِكَ. ثُمَّ قَالَ " إِنَّ اللَّهَ قَالَ {يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ} إِلَى قَوْلِهِ { عَظِيمًا} ". قُلْتُ أَفِي هَذَا أَسْتَأْمِرُ أَبَوَىَّ فَإِنِّي أُرِيدُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الآخِرَةَ. ثُمَّ خَيَّرَ نِسَاءَهُ، فَقُلْنَ مِثْلَ مَا قَالَتْ عَائِشَةُ.
Alitusimulia Yahya bin Bukair, alitusimulia Al-Laith, kutoka kwa Uqail, kutoka kwa Ibn Shihab, alisema: Alinifahamisha Ubaidullah bin Abdullah bin Abi Thaur, kutoka kwa Abdullah bin Abbas — Allah amridhie — alisema: Sikuacha kuwa na hamu ya kumuuliza Umar — Allah amridhie — kuhusu wanawake wawili miongoni mwa wake za Mtume ﷺ ambao Allah aliwaambia: {Ikiwa mtatubu kwa Allah, basi nyoyo zenu zimeelekea (kupinga)}. Nilifanya Hija pamoja naye, na akaenda pembeni kujisaidia, nami nikaenda naye nikibeba chombo cha maji. Aliporudi, nikammwagia maji mikononi mwake kutoka kwenye chombo hicho na akafanya wudhu. Nikasema, 'Ewe Amir wa Waumini! Ni wanawake gani wawili miongoni mwa wake za Mtume ﷺ ambao Allah aliwaambia: {Ikiwa mtatubu kwa Allah}? Akasema, 'Nastaajabia swali lako, ewe Ibn Abbas! Walikuwa Aisha na Hafsa.' Kisha Umar akaendelea kusimulia hadithi na kusema: 'Mimi na jirani yangu wa Ki-Ansari kutoka Bani Umaiya bin Zaid, aliyeishi Awali ya Madina, tulikuwa tunazunguka kumtembelea Mtume ﷺ. Yeye alikwenda siku moja, na mimi siku nyingine. Nilipokwenda, nilimletea habari za siku hiyo kuhusu maamrisho na mambo mengine, na yeye alipokwenda, alifanya vivyo hivyo kwangu. Sisi watu wa Quraish tulikuwa na mamlaka juu ya wanawake wetu, lakini tulipofika kwa Ansar, tuliona wanawake wao walikuwa na ushawishi mkubwa kwa waume zao, hivyo wanawake wetu wakaanza kupokea tabia za wanawake wa Ansar. Mara moja nilimpigia kelele mke wangu naye akanijibu, na sikupenda hilo. Akasema,
"Kwa nini unachukua vibaya nikikujibu? Wallahi, wake za Mtume ﷺ humjibu, na baadhi yao hawazungumzi naye siku nzima hadi usiku." Hilo lilinifanya nione hofu na nikasema, "Ameharibika yeyote anayefanya hivyo." Kisha nikavaa nguo zangu na kwenda kwa Hafsa nikamuuliza, "Je, yupo miongoni mwenu anayemkasirisha Mtume wa Allah ﷺ siku nzima hadi usiku?" Akajibu ndiyo. Nikasema, "Ameharibika na amepotea! Je, haogopi kwamba Allah atakasirika kwa hasira ya Mtume Wake ﷺ na akaharibika? Usimuombe Mtume wa Allah ﷺ mambo mengi, usimjibu, na usimtelekeze. Nitakie chochote unachotaka, na usidanganyike kuiga jirani yako (Aisha) katika tabia zake kwa Mtume, kwani yeye ni mzuri zaidi kuliko wewe na anapendwa zaidi na Mtume wa Allah ﷺ." Wakati huo kulikuwa na uvumi kwamba Ghassan walikuwa wakiandaa farasi zao kutuvamia. Rafiki yangu akaenda kwa Mtume ﷺ siku yake, akarudi usiku na kubisha mlango wangu kwa nguvu, akiuliza ikiwa nalala. Niliogopa na kutoka nje. Akasema jambo kubwa limetokea. Nikamuuliza, "Ni nini? Je, Ghassan wamekuja?" Akasema hapana, bali ni kubwa na refu zaidi kuliko hilo, akaongeza kuwa Mtume wa Allah ﷺ amewatalaki wake zake wote. Nikasema, "Hafsa ameharibika na amepotea! Nilifikiri hili lingetokea siku moja." Hivyo nikavaa nguo zangu na kuswali Swala ya Alfajiri pamoja na Mtume ﷺ. Kisha Mtume ﷺ akaingia katika chumba cha juu na kukaa pekee yake. Nikaenda kwa Hafsa nikamkuta akilia. Nikamuuliza, "Unalia kwa nini? Sikukuarifu? Je, Mtume wa Allah ﷺ amewatalaki?" Akasema, "Sijui. Yule yuko kwenye chumba cha juu." Nikatoka nje na kuja kwenye mimbari, nikakuta kundi la watu wakizunguka na baadhi yao wakilia. Nikakaa nao kidogo lakini sikuweza kuvumilia hali hiyo. Hivyo nikaenda kwenye chumba cha juu alipokuwa Mtume ﷺ na kumuomba mtumwa wake mweusi: "Je, unaweza kupata ruhusa kwa Umar?" Mtumwa akaingia, akazungumza na Mtume ﷺ na kutoka akisema, "Nimetaja jina lako kwake, lakini hakujibu." Hivyo nikarudi na kukaa na watu waliokuwa kwenye mimbari, lakini tena sikuweza kuvumilia, nikaenda tena kwa mtumwa na kusema: "Tafadhali tafuta ruhusa kwa Umar." Akaingia na kuleta jibu kama la awali. Nilipogeuka ili kuondoka, mtumwa akaniita akisema, "Mtume wa Allah ﷺ amekupa ruhusa." Hivyo nikaingia kwa Mtume ﷺ, nikamkuta amelala kwenye mkeka bila godoro, na alama za mkeka zilionekana mwilini mwake, akiwa ameegea kwenye mto wa ngozi uliojazwa nyuzi za mitende. Nikamsalimia, na nikiwa bado nimesimama, nikasema: "Je, umewatalaki wake zako?" Akainua macho yake kunielekea na kusema, "Hapana." Kisha nikasema nikiwa bado nimesimama, "Unisikilize, Ewe Mtume wa Allah ﷺ! Sisi watu wa Quraish tulikuwa na mamlaka juu ya wanawake wetu, lakini tulipofika kwa watu ambao wanawake wao walikuwa na mamlaka juu yao..." Umar akasimulia hadithi nzima kuhusu mke wake. "Hapo Mtume ﷺ akatabasamu." Umar akaongeza, "Nikasema, 'Nilienda kwa Hafsa na kumwambia: Usidanganyike kuiga mwenzako (Aisha) kwani yeye ni mzuri zaidi kuliko wewe na anapendwa zaidi na Mtume.' Mtume ﷺ akatabasamu tena. Nilipomwona akitabasamu, nikakaa na kutazama ndani ya chumba, na Wallahi, sikuona kitu cha maana isipokuwa ngozi tatu. Nikasema (kwa Mtume wa Allah ﷺ), 'Omba kwa Allah awapanue riziki ummah wako, kwani Uajemi na Warumi wamepanuliwa na kupewa starehe za dunia, ingawa hawamwabudu Allah?' Mtume ﷺ alikuwa ameegea wakati huo (na aliposikia maneno yangu, alikaa wima) na kusema, 'Ewe Ibn Al-Khattab! Je, una shaka yoyote (kwamba Akhira ni bora kuliko dunia hii)? Watu hao wamepewa thawabu za matendo yao mema katika dunia hii pekee.' Nikamwomba Mtume ﷺ, 'Tafadhali omba msamaha wa Allah kwangu.' Mtume ﷺ hakuwaingilia wake zake kwa sababu ya siri ile ambayo Hafsa alimfunulia Aisha, na alisema hatawaingilia kwa mwezi mmoja kutokana na ukali wa hasira yake kwao wakati Allah alipomkaripia. Siku ishirini na tisa zilipopita, Mtume ﷺ akaingia kwa Aisha kwanza kabisa. Akamwambia, 'Uliapa kutuingilia kwa mwezi mmoja, na leo ni siku ishirini na tisa tu zimepita, nimekuwa nazihasibu.' Mtume ﷺ akasema, 'Mwezi pia una siku ishirini na tisa.' Mwezi huo ulikuwa na siku
Tafsiri na maelezo na Khutba World, yaliyotafsiriwa kutoka Kiarabu.
‘Umar anasimulia jinsi Nabii ﷺ alivyoiongoza familia yake na kuchagua Akhera.
‘Umar anasimulia kipindi ambacho Nabii ﷺ alijitenga na wake zake baada ya hali ya mvutano na kufichuka kwa ujumbe wa siri. Riwaya hii pia inaeleza kushuka kwa Aya za Chaguo katika Qur’ani 33:28–29.
Chumba rahisi au sehemu ya juu iliyoinuliwa.
Qur’ani 33:28–29, ambamo wake wa Nabii ﷺ walipewa chaguo kati ya starehe za dunia na Allah, Mtume Wake na Akhera.
Vitongoji na vijiji vilivyo kwenye maeneo ya juu yanayozunguka Madina.
Wanazuoni wa kale walieleza kutokana na riwaya hii kwamba migogoro ya ndoa inapaswa kushughulikiwa kwa hekima na kujizuia, na kwamba taarifa za siri hazipaswi kusambazwa ovyo. Aya za Chaguo zinaonyesha hadhi ya pekee na wajibu wa wake wa Nabii ﷺ. Wanazuoni pia wanaashiria maisha yake ya kujinyima na kupita kwa neema za dunia. Sehemu inayotaja mwezi inaonyesha kwamba mwezi wa Kiislamu unaweza kuwa na siku ishirini na tisa au thelathini.
- Zungumzieni migogoro ya nyumbani kwa utulivu na heshima, bila kudhalilishana wala kutumia maneno makali.
- Shughulikia kwa uangalifu taarifa ulizokabidhiwa, wala usizishirikishe na wengine bila sababu nzuri.
- Usiruhusu mali na hadhi viamue unachokithamini; elekeza chaguo zako kwa Allah na Akhera.
Hadithi kila siku, katika lugha yako
Programu hukuletea hadithi kila siku pamoja na maelezo, pia kama wijeti kwenye simu yako. Ni bure kutumia.